Güneşimizin Nasıl ve Ne Zaman Öleceğine Dair Yeni Tahminler Yapıldı


Güneşimiz öldükten sonra nasıl görünecek? Bilim insanları, Güneş Sistemimizin sonunun nasıl olacağı ve bunun ne zaman olacağı hakkında yeni tahminlerde bulundular.

Daha önce, gökbilimciler, kanıtlar biraz daha büyük olması gerektiğini öne sürene kadar Güneşin gezegenimsi bir bulutsuya (aydınlık bir gaz ve toz kabarcığı) dönüşeceğini düşünüyorlardı.

Uluslararası bir gökbilimciler ekibi, 2018’de onu tekrar gündeme getirdi ve bir gezegenimsi bulutsunun gerçekten de en olası Güneş cesedi olduğunu buldu.

Güneş yaklaşık 4,6 milyar yaşındadır. Bu Güneş Sistemindeki aynı zamanda oluşan diğer nesnelerin yaşına göre ölçülür. Gökbilimciler, diğer yıldızların gözlemlerine dayanarak, Güneşin yaklaşık 10 milyar yıl sonra ömrünün sonuna ulaşacağını tahmin ediyorlar.

Bu arada elbette olacak başka şeyler de var. Yaklaşık 5 milyar yıl içinde Güneş kırmızı bir deve dönüşecek. Yıldızın çekirdeği küçülecek, ancak dış katmanları Mars’ın yörüngesine doğru genişleyecek ve bu süreçte gezegenimizi yutacak. Tabi Dünyamız hala orada olursa.

Kesin olan bir şey var: O zamana kadar biz insanlar kesinlikle buralarda olmayacağız. Aslında, bu kayadan kurtulmanın bir yolunu bulamazsak, insanlığın yalnızca yaklaşık bir milyar yılı kaldı. Bunun nedeni, Güneş’in parlaklığının her milyar yılda yaklaşık yüzde 10 artmasıdır.

Kulağa pek hoş gelmiyor ama parlaklıktaki bu artış Dünya’daki yaşamı sonlandıracak. Okyanuslarımız buharlaşacak ve yüzey su oluşamayacak kadar ısınacak.

Tespit edilmesi zor olan kırmızı devden sonra gelen şey budur. Daha önce yapılan birkaç çalışma, parlak bir gezegenimsi bulutsunun oluşması için, ilk yıldızın Güneş’ten iki kat daha büyük olması gerektiğini bulmuştur.

Bununla birlikte, 2018 çalışması, diğer yıldızların yüzde 90’ı gibi, Güneşimizin de kırmızı bir devden beyaz bir cüceye dönüşmesinin ve ardından gezegenimsi bir bulutsu olarak sona ermesinin muhtemel olduğunu belirlemek için bilgisayar modellemesini kullandı.

Makalenin yazarlarından biri ve İngiltere’deki Manchester Üniversitesi’nde astrofizikçi olan Albert Zijlstra “Bir yıldız öldüğünde, zarfı olarak bilinen bir gaz ve toz kütlesini uzaya fırlatır. Zarf, yıldızın kütlesinin yarısı kadar olabilir. Bu, yıldızın hayatındaki bu noktada yakıtının tükendiği, sonunda kapandığı ve nihayet ölmeden önce yıldızın çekirdeğini ortaya çıkardığı anlamına gelir” dedi.

Ancak o zaman sıcak çekirdek, dışarı atılan zarfın yaklaşık 10.000 yıl boyunca (astronomide kısa bir süre) parlak bir şekilde parlamasını sağlar. Gezegenimsi bulutsuyu görünür kılan da budur. Bazıları o kadar parlaktır ki, on milyonlarca ışıkyılı uzaklıktan görülebilirler, burada yıldızın kendisini görmek çok zayıf oluyor.

Ekibin oluşturduğu veri modeli, farklı yıldız kütleleriyle ilişkili gezegenimsi bulutsunun parlaklığını bulmak için aslında farklı türdeki yıldızların yaşam döngüsünü tahmin ediyor.

Gezegenimsi bulutsular, gözlemlenebilir Evren boyunca nispeten yaygındır; Sarmal Bulutsusu, Kedi Gözü Bulutsusu, Halka Bulutsusu ve Kabarcık Bulutsusu gibi ünlü olanları vardır.

Gezegenimsi (gezegensel) bulutsular olarak adlandırılmaları, aslında gezegenlerle bir ilgisi olduğu için değil, 18. yüzyılın sonlarında William Herschel tarafından ilk keşfedildiklerinde, görünüş olarak o zamanki teleskoplarla gezegenlere benzedikleri içindir.

Neredeyse 30 yıl önce, gökbilimciler tuhaf bir şey fark ettiler: Diğer galaksilerdeki en parlak gezegenimsi bulutsuların hepsi yaklaşık olarak aynı parlaklığa sahip. Bu, en azından teorik olarak, gökbilimcilerin diğer galaksilerdeki gezegenimsi bulutsulara bakarak ne kadar uzakta olduklarını hesaplayabilecekleri anlamına geliyor.

Veriler bunun doğru olduğunu gösterdi, ancak modeller buna aykırıydı, bu keşif yapıldığından beri bilim insanlarını rahatsız ediyordu.

Zijlstra, “Eski, düşük kütleli yıldızlar genç, daha büyük kütleli yıldızlardan çok daha sönük gezegenimsi bulutsular oluşturmalıdır. Bu, son 25 yıldır bir çatışma kaynağı haline geldi” dedi.

“Veriler, güneş gibi düşük kütleli yıldızlardan parlak gezegenimsi bulutsular elde edebileceğinizi söylüyordu, modeller bunun mümkün olmadığını, Güneş’in kütlesinin yaklaşık iki katından daha az bir şeyin görülemeyecek kadar zayıf bir Gezegenimsi (gezegensel) Bulutsusu oluşturacağını gösterdi.”

2018 modelleri, Güneş’in görünür bir bulutsu üretebilen bir yıldız için kütlenin alt sınırında olduğunu göstererek bu sorunu çözmüştür.

Kütlesi Güneş’in 1,1 katından daha az olan bir yıldız bile görünür nebula (bulutsu) üretemez. Öte yandan, Güneş’ten 3 kat daha büyük olan daha büyük yıldızlar, daha parlak bulutsuları üretecektir.

Aradaki diğer tüm yıldızlar için tahmin edilen parlaklık, gözlemlenene çok yakındır.

Zijlstra, “Bu güzel bir sonuç. Artık sadece uzak galaksilerdeki birkaç milyar yıllık yıldızların varlığını ölçmek için bir yolumuz yok, ki bu ölçülmesi oldukça zor bir aralıktır, hatta Güneş’in öldükten sonra nasıl görüneceğini bile bulduk!” dedi.

Araştırma Nature Astronomy dergisinde yayınlandı.