Alman ÅŸirketleri, Ä°kinci Dünya Savaşı yıllarında Nazi Almanyası’nın müttefiki olarak savaÅŸ ekonomisine katkı saÄŸlamak için çeÅŸitli sektörlerde üretim yaptılar. Bunlar arasında kimya, metal, silah, otomotiv, ilaç, tekstil, gıda gibi alanlar vardı. Bu sektörlerde üretim yapabilmek için ise büyük bir iÅŸgücüne ihtiyaç duydular.
Nazi Almanyası’nın iÅŸgal ettiÄŸi ülkelerden zorla getirilen milyonlarca işçi, Alman ÅŸirketlerinin fabrikalarında çalıştırıldı. Bu işçiler arasında Yahudiler, Slavlar, Romanlar, Sovyet savaÅŸ esirleri, direnişçiler ve siyasi mahkumlar gibi farklı etnik ve siyasi gruplardan insanlar vardı. Alman ÅŸirketleri, bu işçilere çok düşük ücretler ödediler veya hiç ödeme yapmadılar.
Bu işçilerin sayısı 1939-1945 yılları arasında yaklaşık 12 milyonu buldu. Çok ağır ve tehlikeli çalışma koşulları dayattılan bu işçiler uzun saatler çalıştırıldılar, yeterli beslenme ve barınma imkanları sağlanmadı, hastalık ve yaralanmalara karşı tedavi edilmediler, fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kaldılar. Birçok işçi bu koşullarda hayatını kaybetti veya sakat kaldı.
Alman ÅŸirketleri bu zorla çalıştırma politikası sayesinde savaÅŸ döneminde büyük karlar elde etti. Özellikle IG Farben, Krupp, Siemens, Volkswagen, Daimler-Benz gibi ÅŸirketler savaşın en büyük kazananları oldu. ÖrneÄŸin IG Farben adlı kimya ÅŸirketi Auschwitz toplama kampının yanında bir fabrika kurarak burada çalıştırılan Yahudi ve diÄŸer mahkumların emeÄŸini sömürdü. Bu fabrikada sentetik kauçuk ve benzin üretimi yapıldı. IG Farben ayrıca Zyklon B adlı gazın da üreticisiydi. Bu gaz toplama kamplarında mahkumları öldürmek için kullanılıyordu. IG Farben’in savaÅŸ dönemindeki cirosu 6 milyar Reichsmark’ı buldu.
Alman ÅŸirketlerinin zorla çalıştırma uygulaması savaşın sona ermesiyle de bitmedi. SavaÅŸtan sonra Almanya’nın bölünmesiyle birlikte bazı Alman ÅŸirketleri Batı Almanya’da faaliyetlerine devam ettiler. Bu ÅŸirketler savaÅŸtan önceki sermayelerini korudular veya arttırdılar. SavaÅŸ döneminde zorla çalıştırılan işçiler ise haklarını aramak için uzun bir mücadele vermek zorunda kaldılar. Ä°lk olarak 1950’li yıllarda baÅŸlayan tazminat talepleri karşısında Alman ÅŸirketleri direnç gösterdiler. İşçilerin çoÄŸunun kimlik belgeleri olmadığı veya kaybolduÄŸu için kanıt sunmalarını istediler. Ayrıca işçilerin hangi ülke vatandaşı olduklarına göre farklı muamele yaparak ayrımcılık yaptılar. Bazı ülkelerle yapılan anlaÅŸmalarla işçilere sembolik miktarlarda ödemeler yapıldı ancak bunlar yetersiz ve adaletsiz bulundu.
1990’lı yıllarda ise Alman ÅŸirketlerinin zorla çalıştırma uygulaması uluslararası bir gündem haline geldi. Birçok ülke, sivil toplum kuruluÅŸu ve insan hakları örgütü Alman ÅŸirketlerine baskı yaparak işçilere tazminat ödemelerini istedi. Alman ÅŸirketleri ise bu talepleri reddetmeye veya ertelemeye çalıştılar. Ancak 1998 yılında Almanya’da iktidara gelen YeÅŸiller-Sosyal Demokrat Parti koalisyonu, bu konuyu çözmek için bir giriÅŸim baÅŸlattı. Alman hükümeti, Alman ÅŸirketleri, işçilerin temsilcileri ve ilgili ülkeler arasında bir uzlaÅŸma saÄŸlamak için bir fon kurdu. Bu fon, Alman ÅŸirketlerinin ve Alman hükümetinin katkılarıyla oluÅŸturuldu ve 2000 yılında resmen kuruldu. Bu fon aracılığıyla zorla çalıştırılan işçilere veya yakınlarına tazminat ödemeleri yapıldı. Bu ödemelerin toplam miktarı yaklaşık 5 milyar euro olarak belirlendi. Bu fon, 2007 yılında tazminat ödemelerini tamamladığını duyurdu.
NHY/ Deniz Çınar
