CumhurbaÅŸkanı Tayyip ErdoÄŸan dünkü konuÅŸmasında Ibni Haldun ile Auguste Comte’u karşı karşıya koyan bir deÄŸerlendirme yaptı. Tayyip ErdoÄŸan’ın ifadesi şöyle idi: “Burada ÅŸu tespiti de yapmak durumundayız. Kimi ÅŸarkiyatçıların ÅŸimdiye kadar hiçbir ülkede, hiçbir insanın Mukaddime gibi bir eser çıkarmamıştır diye tabir ettikleri Ä°bn-i Haldun’un eserleri hak ettiÄŸi deÄŸeri görememiÅŸtir. En basitinden Auguste Comte gibi sorunlu ÅŸahısların fikirleri kabul görürken, Ä°bn-i Haldun adeta mahkûm edilmiÅŸtir.”
ErdoÄŸan konuÅŸmasında; “Bu millete en büyük zulmü baÄŸrından çıktığı toplumun deÄŸerlerine düşman, yasakçı, baskıcı Jakobenler yapmıştır. Bu böyle bilinmelidir.” diyerek Kemalistleri iÅŸaret ettiÄŸi aÅŸikar
Peki, Ibni Haldun hangi donemde kim tarafından yasaklanmıştır? Ibni Haldun’un Mukkadimesi’ni günümüz Türkçesine çeviren kimdir? Ibni Haldun’un Mukkadime eserinin özelliÄŸi nedir? Ibni Haldun kimdir? Tayyip ErdoÄŸan’in sorunlu ÅŸahıs dediÄŸi Auguste Comte kimdir?
Evet, şimdi bu sorulara cevap arayalım.
Ibni Haldun, 2. Abdulhamid döneminde yasaklandı. Sultan Süleyman bile yasaklamamışken Tayyip ErdoÄŸan’ın pek kıymet verdiÄŸi 2. Abdulhamid yasaklamıştır. Cumhuriyet döneminde ise Ibni Haldun eserleri serbestçe yayımlanmıştır. O halde ErdoÄŸan’ın “baÄŸrından çıktığı toplumun deÄŸerlerine düşman, yasakçı, baskıcı” dediÄŸi 2. Abdulhamid’den baÅŸkası degildir
Adnan Adıvar Ä°slam Ansiklopedisi’nin “Ibni Haldun” maddesinde yasaklamayı şöyle anlatır: “Halifelik ve imamet gibi konularında Ibni Haldun, çok özgür ve bağımsız görüşler açıklamış ve genel olarak hükümette ÅŸeriatın mutlak gerekli olmadığını söylemiÅŸtir. Eserin çevirisi ve aslı bu konuları içine aldığı için, 2. Abdulhamid döneminde,Türkiye’de satılması ve okunması yasaklanan kitaplardandı.”
Mukaddime çok sayıda Osmanli tarihçisi tarafından yararlanılmış bir eser olmasına karşın, yazılışından 500 yıl sonra 2. Abdulhamid kitabın okunmasını ve satılmasını yasaklamıştı
Mukaddime’nin yeni alfabeye ilk çevirisi 1954 yılında Zakir Kadir Ugan tarafindan yapılır. Eserin Türkçeye çevirisi ikinci defa Turan Dursun tarafindan yapılır. 27 yıl önce dinciler tarafindan katledilen Turan Dursun eserin çevirisini yapmıştır.
12 Eylül darbesi ve kitabı ilk baskıya hazırlayan Ilhan Erdost’un Mamak cezaevinde iÅŸkence ile öldürülmesinden dolayı ikinci cildi ancak 1989’da yayınlanır. Daha sonra Sevim Belli Vincent Monteil’in Fransızca çevirisinden, Türkçeye çevirisini yapar. Sol ve Onur yayınlarından basımı yapılır.
İbni Haldun kimdir? 14. yüzyıl dünüşünürü, tarihçisi. Modern historiyografinin, sosyolojinin ve iktisadın öncülerinden kabul edilir.
- yüzyıldan sonra Ä°slamiyet’in yayılması, hızlı bir askeri- siyasi atılımla Avrupa ve DoÄŸu uygarlıkları arasındaki ticaret yolunu istikrarlı bir hale getirerek, Arap Yarımadası, Mezopotamya ve Kuzey Afrika’yı kapsayan imparatorluk kurulmasını saÄŸlamıştı. Ä°bn Haldun’un dönemi ise, bu büyük tarihsel dönüşümün son perdesidir. Bedevi Arap ruhuyla, tektanrıcı teolojik soyutlamayı Yahudi ve Hristiyanlığın ötesine taşıyan bir dini- siyasi söylemi birleÅŸtiren Ä°slam atılımı, 14. yüzyılda tarihsel rolünü gerçekleÅŸtirmiÅŸ ve kurucu dinamizmini artık yitirmiÅŸ bulunmaktadır.
Ä°bni Haldun’un kiÅŸiliÄŸi ve düşünceleri bu koÅŸullarla birlikte anlaşılabilir. YaÅŸamı siyasi çekiÅŸmelerin merkezinde, kimi zaman sürgün veya hapsedilerek, hanedanlarla sürekli temas halinde geçmiÅŸtir.
Ä°bn Haldun’un birikimi, sistematik bir bütünlüğe sahiptir ve tutarlı olma çabasındadır. Bu birikim, Mukaddime’de cisimleÅŸmiÅŸtir.
Mukaddime’nin temel kavramı umrandır. Kelime olarak umran; bayındırlık, mamurluk, uygarlık, ilerleme, saadet anlamlarına gelir. Ä°bn Haldun, tıpkı tarih kavramının hem geçmiÅŸte kalanı, toplumdaki deÄŸiÅŸmeleri; hem de bu deÄŸiÅŸmenin bilimini ifade etmesi gibi, umranı hem nesneyi, hem de onun bilimini tanımlamak üzere kullanır. Genel anlamıyla umran, toplumun sosyal, iktisadi, kültürel geliÅŸmiÅŸlik seviyesini ifade eder.
Ä°bn Haldun, kurucusu olduÄŸu umran biliminde tarihsel zorunlulukları, toplumun hal ve tavırlarını keÅŸfetmeyi amaçlamaktadır. Bir Ä°slam bilgini olarak, Aristoteles’ten etkilenmesine raÄŸmen, onun siyaset felsefesi ve tarih anlayışından bağımsız bir çizgide ilerlemiÅŸtir. Ayrıca, felsefeyi teolojik tartışmalarla birleÅŸtiren filozofları eleÅŸtirmiÅŸtir.
Mukaddime kesinlikle okunacak temel eserlerden biri. Özellikle Türkiye’de siyaset yapanların Mukaddime’den habersiz oluÅŸları, incelememeleri içler acısı bir durum.
Anlaşılan o ki Tayyip ErdoÄŸan’da Mukaddime’yi okumamış. OkumuÅŸ olsa Ä°bn Haldun’u , 2. Abdülhamid gibi yasaklardı.
Mukaddime’de, tarih diyalektik yöntemle kavranmaktadır. Bu diyalektik, doÄŸa ve toplumu, tarihsel bir bütünlükle ele almaktadır. Bundan mütevvellit Ä°bni Haldun çağının koÅŸullarında, Ä°slam coÄŸrafyasında diyalektik yöntemi kullanarak ilerici bir rol oynamıştır.
Sonuç olarak; Ibni Haldun,tarihteki ereksel ve düz-çizgisel idealleştirmelerin karşısında, doğa-insan ilişkisi temelinde bir tarih etkinliğinin yolunu açmaktadır.
Erdogan’in sorunlu gördüğü ÅŸahıs yani Auguste Comte ise 19. Yüzyıl’da ortaya çıkan pozitivizm akımının öncü felsefecilerinden. Pozitivizmin kurucusu olduÄŸu gibi, sosyolojinin de kurucusu olarak kabul edilen Comte, sadece olguları ve olgular arasındaki iliÅŸkileri araÅŸtırmayı savunur. Ona göre, toplumun yeniden düzenlenmesinde kullanılacak bilgi de gözlem ve deneylere dayanan bilgidir. Comte, toplumu bu bilgi ile yeniden düzenlemeyi amaçladı.
Tayyip Erdogan ve AKP iktidarının toplumsal mühendislikle cehalete, dinci gericiliÄŸin karanlığına sürüklediÄŸi Türkiye’de artık evrim teorisi bile eÄŸitim müfredatından kaldırılmışken Ibni Haldun’u da, August Comte’da okumak gerek.
Bilimden, irfandan gün gün uzaklaşılırken, akademisyenler, eÄŸitimciler iÅŸlerinden alıkonularak, yerlerde sürüklenirken OrtaçaÄŸ’ın bile gerisinde kalmış zihniyet Türkiye’yi uçuruma sürüklerken, unutmasınlar ki bu topraklardan Ä°bni Haldun geldi geçti.
Sorgulamayan, biat eden bir nesil yetiştiren AKP unutmasın ki en karanlık dönemlerde bile sorgulayan insanlar var olmuştur! Ve var olacaktır!
- Emperyalizm Haydutluk Çağı - 7 Ocak 2026
- Çürüme - 30 Aralık 2025
- Varoluş Hakkı - 27 Ekim 2025
Nokta Haber Yorum sitesinden daha fazla ÅŸey keÅŸfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
