Çin’in Henan eyaletindeki Xigou sahasında bulunan 160 bin yıl öncesine tarihlenen saplı taş aletler, Doğu Asya’daki erken insan topluluklarının sanılandan çok daha karmaşık teknolojiler geliştirdiğini ortaya koyarak, arkeolojide yarım yüzyılı aşkın süredir etkili olan “Movius Hattı” varsayımını temelden sarsıyor.
Xigou Bulguları Ve Teknolojik Eşik
Çin’in orta kesiminde yer alan Henan eyaletindeki Xigou arkeolojik alanında yürütülen kazılarda, 2017’den bu yana 2.600’ün üzerinde taş alet kalıntısı gün yüzüne çıkarıldı. Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, bu aletlerin bir kısmı “saplı” ya da başka bir deyişle kompozit nitelik taşıyor: Taş parçalar ahşap ya da benzeri organik saplara yerleştirilmiş durumda. Araştırmacılar, bu bulguların Doğu Asya’da bilinen en eski saplı alet kanıtını oluşturduğunu belirtiyor.
Yaklaşık 160.000 ila 72.000 yıl öncesine tarihlenen aletler, yalnızca teknik bir ilerlemeyi değil, aynı zamanda planlama, öngörü ve çok aşamalı üretim süreçlerini de işaret ediyor. Uzmanlara göre bu durum, erken insan topluluklarının çevresel koşullara yaratıcı ve esnek biçimde uyum sağladığını gösteriyor.
Saplı Aletler Ne Anlama Geliyor?
Araştırmanın yazarları, saplı teknolojinin basit bir ayrıntı olmadığını vurguluyor. Taşın bir sapa bağlanması, kaldıraç etkisini artırarak delme, kazıma ve işleme gibi faaliyetlerde çok daha yüksek verim sağlıyor. Mikroskobik aşınma analizleri, Xigou’da bulunan aletlerin özellikle bitkisel materyalleri – muhtemelen odun veya kamış – işlemek için kullanıldığını ortaya koyuyor.
Bu tür kompozit aletler, Afrika ve Avrupa’da Orta Paleolitik döneme özgü kabul edilirken, Doğu Asya’nın aynı dönemde “basit yongalama” teknikleriyle sınırlı kaldığı varsayılıyordu. Xigou bulguları, bu kronolojik ve coğrafi ayrımı ciddi biçimde sorgulatıyor.
Hangi İnsan Türü Bu Aletleri Yaptı?
Araştırmacılar, aletleri üreten erken insan türünün kesin olarak belirlenemediğini ifade ediyor. Bu dönemde bölgede birden fazla hominin türünün yaşamış olabileceği düşünülüyor. Denisovalılar, Homo longi, Homo juluensis ya da erken Homo sapiens grupları olası adaylar arasında yer alıyor. Ancak fosil kalıntılarının ve antik DNA verilerinin eksikliği, bu sorunun şimdilik açık kalmasına yol açıyor.
Buna rağmen uzmanlar, aletlerin karmaşıklığının tek başına önemli bir gösterge olduğunu savunuyor. Özellikle 50 milimetreden küçük, ancak teknik açıdan son derece incelikli biçimde üretilmiş parçalar, erken dönem insanlarının bilişsel kapasitesine dair güçlü ipuçları sunuyor.
Movius Hattı Tartışması Yeniden
Xigou keşfi, arkeolojide uzun yıllar boyunca etkili olan Movius Hattı kavramını yeniden gündeme taşıdı. 1940’larda ortaya atılan bu yaklaşım, Afrika ve Batı Avrasya’daki “ileri” Aşölyen el baltası kültürleri ile Doğu Asya’daki “muhafazakâr” satır ve kıyıcı alet gelenekleri arasında keskin bir ayrım olduğunu öne sürüyordu. Bu bakış açısı, Doğu Asya’yı kültürel ve teknolojik açıdan geri bir bölge olarak resmeden örtük bir hiyerarşi yaratmıştı.
Yeni bulgular, bu anlatının bilimsel temellerini zayıflatıyor. Araştırmacılara göre Doğu Asyalı homininler, yalnızca basit ve durağan teknolojilerle yetinen topluluklar değildi; aksine, yerel koşullara uygun, yenilikçi ve karmaşık çözümler geliştirebiliyorlardı.
Erken İnsan Davranışına Dair Daha Geniş Sonuçlar
Her ne kadar bölgede memeli kemikleri ve ayrıntılı yaşam izleri sınırlı olsa da, taş aletler erken insanların davranışsal esnekliğine işaret ediyor. Avcı-toplayıcı yaşam biçimini sürdürdükleri düşünülen bu toplulukların, iklimsel ve çevresel zorluklara karşı teknolojiyi etkin bir uyum aracı olarak kullandıkları anlaşılıyor.
Bu yönüyle Xigou bulguları, yalnızca Doğu Asya arkeolojisini değil, insan evrimine dair küresel anlatıları da yeniden düşünmeye zorluyor.
Kaynaklar:
Live Science (27 Ocak 2026)
Yue, J.P., Song, G.D., Yang, S.X. et al. (2026). Technological innovations and hafted technology in central China ~160,000–72,000 years ago. Nature Communications, 17, 615.
Nokta Haber Yorum sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
