Anayasa hukukçusu Tolga Şirin, ABD’nin Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu zorla alıkoymasını “imparator–korsan” metaforuyla değerlendirerek, uluslararası hukukun güçlülere karşı işlemeyen, zayıflar içinse katı biçimde dayatılan bir kurguya dönüştüğünü vurguladı.
“Korsan” Ve “İmparator” Arasında Hukuk
T24’te yayımlanan köşe yazısında Tolga Şirin, Aziz Augustinus’un Tanrı Devleti eserindeki Büyük İskender–korsan hikâyesine atıfla, ABD’nin Venezuela’da gerçekleştirdiği operasyonu tarihsel bir güç alegorisi üzerinden okuyor. Şirin’e göre, Maduro’nun gece yarısı ABD’ye götürülmesi, gücü olanın eylemlerinin “meşru”, gücü olmayanınkilerin ise “korsanlık” olarak damgalandığı küresel düzeni bir kez daha gözler önüne seriyor.
Uluslararası Hukuk Askıda
Şirin, operasyonun Birleşmiş Milletler Şartı’nın 2’nci maddesinde yer alan “egemenlik eşitliği”, “güç kullanma yasağı” ve “iç işlerine karışmama” ilkelerinin açık ihlali olduğunu belirtiyor. Yazıya göre, ABD’nin bu müdahalesi yalnızca Venezuela’nın egemenliğini değil, uluslararası hukukun kurucu normlarını da fiilen askıya almış durumda.
Devlet Başkanlarının Yargısal Bağışıklığı
Yazıda, görevdeki devlet başkanlarının yabancı devletler nezdinde yargılanamayacağına ilişkin yerleşik uluslararası teamül hukukuna dikkat çekiliyor. Şirin, Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi ve Uluslararası Adalet Divanı içtihatlarına atıfla, bu bağışıklığın istisnası bulunmadığını, tanıma ya da tanımama kararlarının da bu durumu değiştirmediğini vurguluyor.
Yargılama Mümkün, Yol Hukuk Olmalıydı
Tolga Şirin’e göre, bir devlet başkanının yargılanması üç meşru yolla mümkündür: görev süresi bittikten sonra yabancı yargı mercileri önünde, kendi ülkesindeki anayasal mekanizmalar aracılığıyla ya da Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi uluslararası yargı organları önünde. Maduro’nun zorla alıkonulması ise bu yolların hiçbirine uymuyor.
Fiilî Durum Ve “Ker Doktrini”
Şirin, ABD’nin iç hukukunda yer alan ve hukuka aykırı biçimde mahkeme önüne getirilen sanığın yargılanmasını geçerli sayan “Ker Doktrini”nin devreye sokulabileceğini belirtiyor. Bu yaklaşımın, hukuksuzluğu kalıcılaştırarak Venezuela’nın siyasi ve ekonomik geleceğinin ABD çıkarları doğrultusunda yeniden şekillendirilmesine kapı aralayabileceği ifade ediliyor.
Hukuk Güçsüzler İçin
Yazının vardığı sonuç net: Uluslararası hukuk, bir kez daha yalnızca güçsüzler için işleyen bir mekanizma olarak kendini teyit ediyor. Şirin, bu “yok sayma” ve “fiilî durum yaratma” pratiğinin Türkiye dahil birçok ülkede yakından tanındığını belirterek, hukukun siyasal güç karşısında nasıl eridiğine dikkat çekiyor.
Kaynak: Tolga Şirin, “İmparator ABD, Korsan Maduro Ve İşlemeyen Uluslararası Hukuk”, T24
