Kalın artış oranları, bütçeden yapılan garanti ödemeleri ve planlanan özelleştirmeler birlikte okunduğunda; köprü ve otoyol projelerinin kamusal faydadan çok, uzun vadeli bir mali yük ve gelir aktarım mekanizmasına dönüştüğü görülüyor.
Geçiş Ücretlerinde Sıçrama
Ekonomist İnan Mutlu’nun paylaştığı veriler ve grafik, Mayıs 2023’ten bu yana köprü ve otoyol geçiş ücretlerinde yüzde 554’lük çarpıcı bir artış yaşandığını ortaya koyuyor. Aynı dönemde TÜFE artışının yaklaşık yüzde 286 seviyesinde kalması, geçiş ücretlerinin genel enflasyonun çok üzerinde arttığını gösteriyor. Bu tablo, ulaştırma altyapısının maliyetinin doğrudan yurttaşa yüklendiği yönündeki eleştirileri güçlendiriyor.
Bütçeden Şirketlere Garanti Ödemeleri
Verilere göre, araç geçiş garantileri kapsamında 2024 yılında yaklaşık 60 milyar lira, 2025 yılında ise 85 milyar lira kamu kaynaklarından özel şirketlere ödeme yapıldı. Geçen ve geçmeyen araçlar için yapılan bu ödemeler, kamu-özel işbirliği projelerinin bütçe üzerindeki yükünü yeniden tartışmaya açıyor. Uzmanlara göre bu model, talep riskini kamudan alıp özel sektöre değil, tam tersine kamuya yükleyen bir yapıya işaret ediyor.
Özelleştirme Planları Ve Gelir Modeli Tartışması
Öte yandan, kamuya ait bazı köprü ve otoyolların yaklaşık 150 milyar lira bedelle özelleştirilmesinin planlandığı belirtiliyor. Bu adım, zaten yüksek ücretler ve garanti ödemeleriyle tartışılan sistemin, uzun vadede yeni bir gelir aktarım mekanizmasına dönüşebileceği yönünde eleştirilere yol açıyor. Eleştirilerde, “yol yapımı” söyleminin, kentleri bağlayan bir altyapıdan çok, kamudan özel sektöre düzenli kaynak transferi sağlayan bir modele evrildiği vurgulanıyor.
- NHY / Ekonomist İnan Mutlu’nun sosyal medya paylaşımı ve grafiği
