Türkiye’de gazetecilerin, haber kuruluşlarının, akademisyenlerin, ekonomistlerin ve hak örgütlerinin X hesaplarına yönelik erişim engelleri dalgası yeni bir aşamaya geçti. Bianet editörü Hikmet Adal ile gazeteciler Tuğçe Yılmaz, Onur Dalar, Furkan Karabay, Dinçer Gökçe ve Esra Tokat’ın hesapları Türkiye’den erişime engellenirken, 30 Eylül’de fon krizi hakkında paylaşım yapan en az 147 hesap daha karartıldı. 1 Ekim’de ise internet sansürünü belgeleyen İFÖD’ün EngelliWeb hesabı da erişim engeli kararıyla karşılaştı.
Türkiye’de sosyal medya üzerinden haber alma ve ifade özgürlüğüne yönelik erişim engellerinde eylül ayında başlayan dalga, ekim ayının ilk gününde gazetecilerden sansürü belgeleyen kuruma kadar uzandı.
Bianet’in aktardığı son bilgilere göre bianet editörü ve ifade özgürlüğü editörü Hikmet Adal ile gazeteciler Tuğçe Yılmaz, Onur Dalar, Furkan Karabay, Dinçer Gökçe ve Esra Tokat’ın X hesapları Türkiye’den erişime engellendi. Son kararlar, eylül boyunca gazeteciler, medya kuruluşları, ekonomistler, akademisyenler, hak örgütleri ve LGBTİ+ örgütlerinin hesaplarını hedef alan erişim engellerinin ardından geldi.
Ancak dalganın 1 Ekim’de ulaştığı nokta daha da dikkat çekici oldu: Türkiye’de internet sansürünü izleyen ve erişim engellerini belgeleyen İFÖD’ün EngelliWeb projesinin X hesabı da erişim engeli kararıyla karşılaştı. İFÖD, kararın mahkeme ve hukuki dayanağının henüz açıklanmadığını bildirdi.
Gazetecilerden Sansürü Belgeleyen Hesaba
Eylül ayının ortasında LGBTİ+ örgütlerinin ve hak savunucularının hesaplarıyla başlayan erişim engelleri kısa sürede gazetecilere, medya kuruluşlarına ve farklı meslek gruplarına yayıldı.
14 Eylül’de Evrensel, Uluslararası Af Örgütü Türkiye, Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği ve Barış Akademisyenleri gibi hesaplar hedef alınırken, gazeteciler Fırat Fıstık, Özlem Akarsu Çelik ve Yıldız Tar’ın hesapları da erişime engellendi. 16 Eylül’de ise gazeteciler İrfan Değirmenci ve Şirin Payzın’ın yanı sıra soL Haber ve kadın örgütlerinin hesaplarına yönelik kararlar geldi.
17 Eylül itibarıyla İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Siber Suçlarla Mücadele Bürosu çalışmaları kapsamında 419 sosyal medya hesabı ve bir bağlantıya erişimin kısıtlandığını açıkladı.
24 Eylül’de ise internet sansürünü yıllardır takip eden İFÖD’ün kurucularından hukukçu Prof. Dr. Yaman Akdeniz’in X hesabı, 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesi kapsamında “milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesiyle erişime engellendi. X de hesabı Türkiye’de görünmez hale getirdi.
Böylece erişim engelleri, yalnızca haber yapanları veya belirli başlıklarda paylaşım yapanları değil, internette sansürün kendisini izleyen ve belgeleyen kişileri de kapsamaya başladı.
Fon Krizi Sansürün Yeni Adresi Oldu
Eylül sonundaki erişim engellerinin önemli bir bölümü ise sermaye piyasalarında yaşanan fon krizi üzerinden geldi.
İFÖD’ün EngelliWeb projesine göre 22 Eylül’de aralarında ekonomistler, gazeteciler ve finans alanında çalışan isimlerin bulunduğu 194 X hesabı sermaye piyasaları hakkında “spekülasyon amaçlı paylaşımlar” yapıldığı gerekçesiyle erişime engellendi. Bu hesapların toplam takipçi sayısının yaklaşık 12 milyon olduğu bildirildi.
30 Eylül’de ise aynı başlık altında yeni bir dalga geldi. İFÖD, fon krizi hakkında paylaşım yapan en az 147 X hesabının daha erişime engellendiğini açıkladı. Tespit edilen hesapların toplam takipçi sayısı yaklaşık 2,65 milyon. Hesaplar arasında ekonomistler, akademisyenler, teknik analistler, traderlar, yatırımcılar ve avukatlar bulunuyor.
Reuters da 30 Eylül’deki 147 hesaplık dalgayı haberleştirerek, hesapların fon krizine ilişkin paylaşımlar nedeniyle engellendiğini ve hedef alınan hesapların toplam takipçi sayısının yaklaşık 2,65 milyon olduğunu bildirdi. Reuters’a göre Türk makamları ve X, söz konusu son dalgaya ilişkin açıklama yapmadı.
150 Hesaplık Dalga: Gazeteciler, Avukatlar, Haber Kuruluşları
28 Eylül’de de en az 150 X hesabı erişime engellendi. Bu dalgada BirGün muhabirleri Meral Danyıldız ve Sarya Toprak, ANKA Haber Ajansı adliye muhabiri Esra Tokat ve çok sayıda avukatın hesapları yer aldı. EngelliWeb kayıtlarına göre bu hesapların önemli bölümünde fon krizi, Narin Güran cinayeti ve Furkan Hareketi hakkında paylaşımlar bulunuyordu.
İlk açıklamalarda 55 hesap olarak duyurulan sayı, EngelliWeb’in yaptığı güncellemelerle en az 150’ye yükseldi.
Aynı dönemde Kısa Dalga’nın yanı sıra gazeteciler, akademisyenler, sendikacılar ve ekonomistlerin bulunduğu en az 80 hesabın daha erişime engellendiği kayıtlara geçti. TİHV’in günlük raporunda bu hesaplara ilişkin kararların da 5651 sayılı Kanun’un 8/A maddesine dayandırıldığı ve “milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesinin kullanıldığı aktarıldı.
T24’ten EngelliWeb’e Uzanan Hat
Sansür dalgasının bir başka önemli halkası ise bağımsız haber sitesi T24 oldu.
30 Eylül’de İstanbul 1. Sulh Ceza Hâkimliği kararıyla T24’ün internet sitesi ve yaklaşık 1,9 milyon takipçili X hesabı erişime engellendi. Kararda, sitede yayımlanan 118 içeriğin LGBTİ+ propagandası içerdiği değerlendirmesine yer verildi. T24 ise karara itiraz edeceğini açıkladı. Reuters, kararı Türkiye’de bağımsız medyaya yönelik daha geniş erişim engelleri zincirinin bir parçası olarak aktardı.
Böylece son haftalarda ortaya çıkan tablo giderek genişledi: önce LGBTİ+ örgütleri ve hak savunucuları, ardından gazeteciler ve medya kuruluşları, daha sonra ekonomistler ve finans uzmanları, son olarak da erişim engellerini takip eden EngelliWeb.
Sansürün Kendisi De Sansürlendi
1 Ekim’de EngelliWeb hesabına yönelik karar, sürecin en çarpıcı halkasını oluşturdu.
İFÖD’ün yıllardır yürüttüğü EngelliWeb projesi, Türkiye’de hangi internet sitesinin, haberin, sosyal medya hesabının veya içeriğin hangi gerekçeyle erişime engellendiğini kayıt altına alıyor. Projenin X hesabının da hedef alınması, erişim engellerini izleyen mekanizmanın kendisinin erişim engeliyle karşılaşması anlamına geliyor.
Türkiye’de son haftalarda yaşananlar yalnızca sosyal medya hesaplarının tek tek görünmez kılınmasından ibaret değil. Erişim engelleri farklı toplumsal alanlara ve farklı meslek gruplarına doğru genişlerken, aynı zamanda haber alma hakkının ve kamusal tartışmanın gerçekleştiği dijital alan da daralıyor.
Gazeteci hesabı engelleniyor, haber kuruluşunun hesabı engelleniyor, ekonomistin hesabı engelleniyor, hak örgütünün hesabı engelleniyor; ardından bütün bu engellemeleri kayda geçiren platformun hesabı da hedef oluyor.
Ve ortaya şu tablo çıkıyor:
Türkiye’de artık yalnızca söylenen söz değil, o sözün sansürlendiğini söylemek de engelleme konusu haline geliyor.
- TB / İFÖD EngelliWeb, Bianet, Reuters, Medyascope, Evrensel, TİHV, Turkish Minute, T24
