Dünya Adalet Projesi’nin (WJP) 21 Ekim’de açıkladığı 2026 Hukukun Ãœstünlüğü Endeksi, Türkiye’de temel haklar, ifade özgürlüğü ve yargının yürütme üzerindeki denetimi bakımından süregelen sorunları yeniden gündeme taşıdı. Türkiye’nin genel endeks puanı 0,41 olarak hesaplanırken, temel haklara iliÅŸkin göstergelerdeki olumsuz tablo dikkat çekti. Uluslararası Sendikalar Konfederasyonunun 2026 raporu da Türkiye’de örgütlenme ve çalışma haklarına yönelik ihlalleri kayda geçirdi. Gazetecilere yönelik adli iÅŸlemler, medya kuruluÅŸlarına müdahaleler ve grev hakkına getirilen sınırlamalar, uluslararası raporlardaki bulguların Türkiye’deki karşılığını tartışmaya açıyor.
Dünya Adalet Projesi’nin 143 ülke ve yargı bölgesini kapsayan 2026 Hukukun Ãœstünlüğü Endeksi, Türkiye’de hukuk devleti ilkelerinin uygulanmasına iliÅŸkin sorunların devam ettiÄŸini ortaya koydu. AraÅŸtırmada hükümet yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzlukla mücadele, açık yönetim, temel haklar, kamu güvenliÄŸi, düzenleyici uygulamalar ve yargı sisteminin iÅŸleyiÅŸi deÄŸerlendirildi. Türkiye’nin genel puanı geçen yıla göre yüzde 1’den az gerileyerek 0,41 oldu.
Endeksin Türkiye’ye iliÅŸkin sonuçlarında özellikle temel haklar, yürütme yetkisinin denetlenmesi ve hukuk adaletinin iÅŸleyiÅŸi öne çıktı. Ä°fade özgürlüğü ve yurttaÅŸların kamusal karar süreçlerine katılımında gerileme saptanırken, yargının yürütme üzerindeki denetimine iliÅŸkin göstergelerde de düşüş kaydedildi. Buna karşılık rapor, toplanma ve örgütlenme özgürlüğü göstergesinde bir önceki yıla göre gerileme belirlemedi; adalete eriÅŸim ve yargılama maliyetleri bakımından ise sınırlı iyileÅŸmeye iÅŸaret etti.
Bu sonuçlar, hukukun üstünlüğünün yalnızca yasaların varlığıyla ölçülemeyeceğini bir kez daha gösteriyor. Yasaların herkese eşit uygulanması, yönetenlerin yetkilerinin bağımsız kurumlar tarafından denetlenebilmesi ve yurttaşların temel haklarını herhangi bir siyasal müdahale olmadan kullanabilmesi, hukuk devletinin temel koşulları arasında bulunuyor.
Gazetecilik, İfade Özgürlüğü Ve Yargı
WJP’nin temel haklar deÄŸerlendirmesi, ifade özgürlüğünü ve hukuki güvenceleri ayrı göstergeler üzerinden inceliyor. Türkiye’de gazetecilere yönelik soruÅŸturmalar, gözaltılar, tutuklamalar ve yayın kuruluÅŸlarına yapılan müdahaleler de bu hakların uygulamada nasıl korunduÄŸuna iliÅŸkin tartışmaların merkezinde yer alıyor.
Basın özgürlüğü açısından belirleyici sorun, gazetecilerin yaptıkları haberler nedeniyle karşılaşabildikleri hukuki süreçlerin mesleki faaliyetleri üzerindeki etkisi. Bir gazetecinin haberinin doğruluğunun veya hukuka uygunluğunun yargısal denetime konu olmasıyla, gazetecilik faaliyetinin sürekli bir cezai yaptırım tehdidi altında yürütülmesi arasında önemli bir fark bulunuyor. Basın meslek örgütleri, özellikle tutuklama tedbirlerinin ve yayınlara yönelik erişim engellerinin bu açıdan değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Halk TV’ye kayyum atanması ve yayınlarının durdurulmasıyla yeniden gündeme gelen tartışma da aynı çerçevede ele alınıyor. Bir medya kuruluÅŸunun sahibi hakkında yürütülen mali soruÅŸturma ile o kuruluÅŸta çalışan gazetecilerin haber üretme ve toplumun haber alma hakkı arasındaki iliÅŸkinin nasıl kurulacağı, hukuki müdahalenin kapsamı bakımından önem taşıyor.
Bu tür uygulamaların her biri kendi yasal dayanakları ve somut koÅŸulları içinde deÄŸerlendirilmek zorunda. Ancak uluslararası endeksin ifade özgürlüğü alanında kaydettiÄŸi gerileme, Türkiye’deki bu tartışmaların yalnızca tekil davalarla sınırlı olmadığını gösteren karşılaÅŸtırmalı bir veri sunuyor.
İşçinin Hakkı Da Hukukun Üstünlüğünün Parçası
Hukukun üstünlüğü tartışmasının çoÄŸu zaman gözden kaçırılan boyutu, çalışma yaÅŸamındaki temel haklar. Sendika kurabilmek, toplu pazarlık yapabilmek, ayrımcılığa uÄŸramadan çalışabilmek ve çalışma koÅŸullarına iliÅŸkin hak arama yollarını kullanabilmek, WJP’nin temel haklar kapsamında incelediÄŸi alanlar arasında bulunuyor.
DÄ°SK AraÅŸtırma Merkezinin Ocak 2026’da yayımladığı sendikalaÅŸma ve toplu pazarlık raporu, WJP’nin 2025 verilerini kullanarak Türkiye’nin çalışma ve sendikal haklar bakımından karşılaÅŸtığı sorunlara dikkat çekmiÅŸti. Raporda çalışma hakları göstergesinin yanı sıra toplu iÅŸ sözleÅŸmesi kapsamı ve sendikalaÅŸmanın önündeki engeller de ele alındı.
Uluslararası Sendikalar Konfederasyonunun 2026 Küresel Haklar Endeksi ise Türkiye’yi sendikal hak ihlallerinin ciddi boyutlara ulaÅŸtığı ülkeler arasında gösterdi. Konfederasyon, Türkiye’de sendika yöneticilerine yönelik ev hapsi uygulamalarına dikkat çekerken dünya genelinde grev hakkı, toplu pazarlık ve örgütlenme özgürlüğüne yönelik sınırlamaların yaygınlaÅŸtığını bildirdi.
Türkiye’de grevlerin CumhurbaÅŸkanı kararlarıyla ertelenmesi de sendikal haklar açısından uzun süredir tartışılıyor. Mevzuatta millî güvenlik ve genel saÄŸlık gibi gerekçelerle öngörülen grev erteleme yetkisinin kullanılması, sendikalar tarafından toplu pazarlık gücünü sınırlandırdığı gerekçesiyle eleÅŸtiriliyor. Ä°ÅŸveren ve kamu yönetimi açısından ise grevlerin ertelenmesi, belirli koÅŸullarda kamu hizmetlerinin ve ekonomik faaliyetlerin sürekliliÄŸini korumaya yönelik yasal bir araç olarak savunuluyor.
Ancak işçinin toplu pazarlıkta sahip olduğu en önemli araçlardan birinin kullanılamaması, taraflar arasındaki güç dengesini doğrudan etkiliyor. Sendika hakkının kâğıt üzerinde tanınmasıyla işçinin bu hakkı işini kaybetme korkusu olmadan kullanabilmesi aynı anlama gelmiyor.
Hukuk Devleti Yalnızca Mahkeme Salonlarında Ölçülmüyor
WJP’nin 2026 raporu, hukukun üstünlüğündeki gerilemenin Türkiye’yle sınırlı olmadığını da ortaya koyuyor. AraÅŸtırmaya göre ülkelerin yüzde 62’sinde genel hukuk devleti göstergesi geçen yıla göre geriledi. Ä°ncelenen ülkelerin yüzde 86’sından fazlasında ise son beÅŸ yılda yürütmenin denetlenmesi, açık yönetim veya temel haklar alanlarından en az birinde kalıcı zayıflama yaÅŸandı.
Bu küresel tablo, hukukun üstünlüğünü yalnızca yargı kurumlarının işleyişiyle açıklamanın yetersizliğine işaret ediyor. Hukuk devleti, mahkemelerin bağımsızlığı kadar yurttaşların örgütlenme, düşüncelerini açıklama, hak arama ve yönetenleri denetleme olanaklarıyla da ilgili.
Türkiye’de gazetecilerin haber yapma koÅŸulları, sendikaların toplu pazarlık gücü, grev hakkının kullanılması ve yurttaÅŸların kamusal kararlara katılımı bu nedenle birbirinden bağımsız baÅŸlıklar deÄŸil. Her biri, devletin sahip olduÄŸu yetkiler karşısında bireylerin ve toplumun ne ölçüde korunabildiÄŸi sorusuna baÄŸlanıyor.
Hükümetin hukuk alanında yaptığı reform açıklamaları, yargısal süreçleri hızlandırma ve adalete eriÅŸimi kolaylaÅŸtırma hedeflerini öne çıkarıyor. WJP’nin adalete eriÅŸim ve maliyetlere iliÅŸkin bazı göstergelerde kaydettiÄŸi iyileÅŸmeler de bu alanlarda geliÅŸmeler yaÅŸanabildiÄŸini gösteriyor. Bununla birlikte temel haklar ve yürütmenin denetlenmesi alanındaki bulgular, hukuk devletinin deÄŸerlendirilmesinde yalnızca yargı hizmetlerinin hızına veya mevzuat deÄŸiÅŸikliklerine bakılamayacağını ortaya koyuyor.
Uluslararası raporlar, tek baÅŸlarına belirli bir davanın hukuka aykırı olduÄŸunu kanıtlamıyor. Ancak farklı ülkelerde aynı yöntemle toplanan veriler, yurttaÅŸların haklarını kullanabilme koÅŸullarını ve kurumların iÅŸleyiÅŸini karşılaÅŸtırmaya olanak saÄŸlıyor. Türkiye’ye iliÅŸkin bulguların önemi de burada ortaya çıkıyor.
Bir ülkede hukuk devleti, yalnızca mahkemelerin karar vermesiyle deÄŸil, gazetecinin haberini yayımlayabilmesi, işçinin sendikasında örgütlenebilmesi, yurttaşın yönetenleri eleÅŸtirebilmesi ve bütün bu hakları kullanırken etkili hukuki güvencelere sahip olmasıyla anlam kazanıyor. WJP’nin 2026 verileri, Türkiye’de bu güvencelerin nasıl güçlendirileceÄŸi sorusunu yeniden kamuoyunun önüne koyuyor.
🔵 Nokta Haber Ajansı / World Justice Project, Reuters, Independent Türkçe, DÄ°SK AraÅŸtırma Merkezi, Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu, Uluslararası Çalışma Örgütü.
