Almanya’nın en etkili yayın organlarından Der Spiegel, Türkiye’de son dönemde yaşanan siyasi gelişmeleri yalnızca bir muhalefet krizi olarak değil, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın iktidarının geleceğini belirleyebilecek kritik bir dönemeç olarak değerlendiriyor. Dergiye göre, muhalefetin tasfiyesi amacıyla atılan adımlar kısa vadede iktidarın alanını genişletse de orta vadede Erdoğan’ı, yıllardır örnek aldığı otoriter liderlerin yaşadığı siyasal tükenmişlikle karşı karşıya bırakabilir.
Muhalefete Müdahale Avrupa Basınının Gündeminde
Türkiye’de son aylarda yaşanan gelişmeler artık yalnızca Ankara’nın iç siyasi tartışması olmaktan çıkmış durumda. Avrupa medyası özellikle CHP’ye yönelik yargısal müdahaleleri ve muhalefetin yeniden dizayn edilmesi girişimlerini yakından takip ediyor.
Der Spiegel’in “Erdoğan’a Orban’ın kaderi mi yaklaşıyor?” başlıklı değerlendirmesi bu ilginin son örneklerinden biri.
Dergi, CHP Genel Başkanı Özgür Özel’in yargı kararıyla görevden uzaklaştırılmasını yalnızca hukuki bir süreç olarak değil, Erdoğan’ın karşısında giderek büyüyen siyasi tehdidi etkisiz hale getirme girişimi olarak yorumluyor.
Analizde dikkat çeken nokta, Avrupa kamuoyunun artık Türkiye’deki gelişmeleri münferit olaylar olarak değil, daha geniş bir rejim dönüşümünün parçaları olarak değerlendirmeye başlaması.
Erdoğan Neden Özgür Özel’den Rahatsız Oldu?
Der Spiegel’e göre son yerel seçimlerden sonra Türkiye siyasetindeki denge önemli ölçüde değişti.
CHP’nin 2024 yerel seçimlerinde birinci parti olması ve sonrasında Özgür Özel’in yürüttüğü siyasi strateji, iktidarın uzun yıllardır alışık olduğu muhalefet profilinin dışına çıktı.
Dergi, özellikle Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasının ardından ortaya çıkan toplumsal tepkinin ve Anadolu’nun farklı kentlerinde düzenlenen kitlesel buluşmaların Erdoğan açısından yeni bir siyasi risk yarattığını vurguluyor.
Çünkü uzun yıllardır iktidarın en büyük avantajı muhalefetin parçalı görünümüyken, son dönemde yaşanan gelişmeler farklı toplumsal kesimlerin ortak demokrasi ve hukuk taleplerinde buluşmaya başladığını gösteriyor.
Bu durum, iktidarın yalnızca seçimlerde değil, toplumsal meşruiyet alanında da zorlanabileceği yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.
Güçlü Liderlerin Ortak Çıkmazı
Der Spiegel’in analizinin merkezinde ise dikkat çekici bir karşılaştırma bulunuyor.
Dergi, Erdoğan’ın karşı karşıya olduğu tabloyu Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın son yıllarda yaşadığı siyasal aşınmayla ilişkilendiriyor.
Uzun süre devlet mekanizmasını kontrol eden, medyada geniş hakimiyet kuran ve muhalefeti zayıflatan liderler çoğu zaman yenilmez görünür. Ancak tarihsel örnekler gösteriyor ki iktidarın aşırı merkezileşmesi zamanla beklenmedik kırılganlıklar da üretiyor.
Der Spiegel’e göre Türkiye’de de benzer bir süreç yaşanabilir.
Çünkü siyasal rekabeti sınırlandırmak kısa vadede avantaj sağlasa da uzun vadede toplumdaki değişim taleplerini ortadan kaldırmıyor.
Tam tersine, bu taleplerin daha güçlü biçimde birikmesine yol açabiliyor.
Türkiye Hâlâ Demokrasi Mi?
Derginin ortaya attığı en çarpıcı soru ise şu:
Muhalefet liderlerinin görevden uzaklaştırıldığı, belediye başkanlarının tutuklandığı, siyasi rakiplerin yargı yoluyla etkisiz hale getirilmeye çalışıldığı bir sistem ne ölçüde demokratik olarak tanımlanabilir?
Bu soru aslında son yıllarda uluslararası insan hakları kuruluşlarının ve Avrupa kurumlarının da gündeminde yer alıyor.
Türkiye’de seçimlerin hâlâ yapılması, demokratik mekanizmaların tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor. Ancak seçimlerin adil rekabet koşullarında gerçekleşip gerçekleşmediği yönündeki tartışmalar giderek büyüyor.
Der Spiegel’in değerlendirmesi de tam bu noktaya işaret ediyor: Bir ülkede sandığın varlığı tek başına demokrasinin garantisi olmayabilir.
Önemli olan, farklı siyasi aktörlerin eşit şartlarda yarışabilmesi ve seçmenin gerçek tercihlerini özgürce ortaya koyabilmesidir.
Anadolu’dan Yükselen Yeni Dalga
Son haftalarda Trabzon’dan Gümüşhane’ye, Erzincan’dan Tokat’a, Amasya’dan birçok Anadolu kentine uzanan görüntüler Avrupa basınının da dikkatini çekiyor.
Özellikle Özgür Özel’in ziyaretlerinde ortaya çıkan kalabalıklar, iktidarın uzun yıllardır hakim olduğu coğrafyalarda bile yeni bir siyasi hareketlenmenin işaretleri olarak okunuyor.
Der Spiegel’in değerlendirmesinde doğrudan bu gezilere yer verilmese de analiz boyunca vurgulanan temel unsur, Erdoğan’ın artık yalnızca geleneksel muhalefetle değil, ekonomik kriz, hayat pahalılığı ve adalet talepleri etrafında şekillenen daha geniş bir toplumsal memnuniyetsizlik dalgasıyla karşı karşıya olduğu düşüncesi.
Bu nedenle mesele yalnızca CHP’nin iç yapısı veya bir mahkeme kararı değil.
Mesele, Türkiye’de iktidarın toplumla kurduğu ilişkinin giderek daha fazla sorgulanmasıdır.
Avrupa’nın Gördüğü Risk
Der Spiegel’in değerlendirmesi sonuç olarak şu tespitte düğümleniyor:
Erdoğan bugün devlet gücünü büyük ölçüde kontrol ediyor olabilir. Ancak siyasi tarihte birçok liderin karşılaştığı temel gerçek değişmiyor: Güç arttıkça hata yapma maliyeti de büyür.
Muhalefeti etkisizleştirmek amacıyla atılan her adım, kısa vadede iktidarı güçlendirse bile uzun vadede toplumun değişim talebini daha görünür hale getirebilir.
Bu nedenle Avrupa’dan bakıldığında Türkiye’de yaşananlar yalnızca bir muhalefet krizi olarak değil, Erdoğan döneminin en kritik siyasal sınavlarından biri olarak görülüyor.
Bugün sorulan soru artık Erdoğan’ın ne kadar güçlü olduğu değil; bu gücün toplumdaki değişim isteğini ne kadar süre daha bastırabileceğidir.
