Türkiye’de Çalışmanın Yaşı Yok: Çocuklar İşe, Emekliler Yeniden İşe

Türkiye’de çalışma yaşamının iki ucunda aynı geçim sorunu büyüyor. Çocuklar daha erken yaşlarda aile gelirine katkı sağlamak için işgücüne katılırken emekliler de aylıklarıyla geçinemedikleri için yeniden çalışıyor. Resmî verilere göre 15–17 yaş grubunda işgücüne katılım yüzde 25,5’e yükseldi; emeklilik sonrası sigortalı çalışanların sayısı ise 2,1 milyonu aştı. Çocukluğun ve yaşlılığın çalışma zorunluluğuyla kuşatılması, gelir dağılımının toplumsal sonuçlarını görünür kılıyor.

Türkiye’de çalışma yaşamına katılımın yaşı iki farklı yönde değişiyor. Bir yanda henüz okul çağındaki çocuklar aile bütçesine katkı sağlamak için tarlalarda, atölyelerde, sanayi sitelerinde ve hizmet sektöründe çalışıyor; diğer yanda çalışma yaşamını tamamlayarak emekli olmuş insanlar yeniden iş arıyor. Çocukların çalışma yaşamına daha erken katılmasıyla emeklilerin işgücüne geri dönmesi, farklı kuşakların aynı ekonomik güçlüklerle karşılaştığını gösteriyor. Bu durum, istihdamdaki artışın her zaman refah artışı anlamına gelmediğini de ortaya koyuyor.

Türkiye Ä°statistik Kurumunun 2025 yılı verilerine göre 15–17 yaÅŸ grubundaki çocukların iÅŸgücüne katılma oranı yüzde 25,5’e ulaÅŸtı. Bu oran 2022’de yüzde 16,4 düzeyindeydi. Dört yıl içinde ortaya çıkan yükseliÅŸ, okul çağındaki çocukların iÅŸgücü piyasasındaki varlığının arttığını gösteriyor. Ãœstelik bu istatistikler 15 yaşın altındaki çocukların çalışmasını kapsamıyor. Mevsimlik tarımda, küçük iÅŸletmelerde ve kayıt dışı iÅŸlerde çalışan daha küçük yaÅŸtaki çocukların toplam sayısını aynı verilerden belirlemek mümkün deÄŸil.

Çocukluk Kısalırken Emeklilik de Çalışmaya Dönüşüyor

Çocuk işçiliÄŸi, yalnızca çocukların çalıştıkları iÅŸyerleriyle ilgili deÄŸil; ailelerin geçim koÅŸullarıyla da baÄŸlantılı. Uluslararası Çalışma Örgütü, Türkiye’de özellikle mevsimlik tarımda çocuk işçiliÄŸinin yoksulluk, kayıt dışı istihdam ve göçle iliÅŸkili olduÄŸunu vurguluyor. Fındık hasadı için aileleriyle birlikte farklı illere giden çocukların eÄŸitimden uzaklaÅŸma riski, bu iliÅŸkinin somut örneklerinden biri. Mesleki eÄŸitim kapsamında iÅŸletmelerde bulunan çocukların çalışma koÅŸulları ve iÅŸ güvenliÄŸi de tartışmanın bir baÅŸka boyutunu oluÅŸturuyor.

Çalışma yaÅŸamının diÄŸer ucunda ise emekliler bulunuyor. TBMM’de aktarılan Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre Temmuz 2025 itibarıyla 2 milyon 138 bin 798 emekli, sosyal güvenlik destek primi kapsamında çalışmaya devam ediyordu. Bu sayı yalnızca ilgili statüde kayıtlı çalışanları kapsıyor; kayıt dışı çalışan veya iÅŸ arayan emeklileri içermiyor. Emeklilik sonrasında çalışmayı sürdüren herkesin bunu ekonomik zorunluluk nedeniyle yaptığı söylenemez. Ancak emekli gelirlerinin yetersizliÄŸine iliÅŸkin araÅŸtırmalar, geçim kaygısının önemli bir neden olduÄŸunu gösteriyor.

Mayıs 2026’da yayımlanan Emekli YoksulluÄŸu AraÅŸtırması’nda, DÄ°SK-AR’ın SGK ve TÜİK verilerine dayanan hesaplamalarına da yer verildi. Buna göre 2024 sonunda çalışan veya iÅŸ arayan emeklilerin oranı yüzde 65,7’ye, sayıları ise yaklaşık 7,9 milyona ulaÅŸtı. Bu geniÅŸ tanımlı hesaplama, SGK’nin destek primine tabi çalışan sayısıyla aynı gösterge deÄŸil. Ancak iki veri birlikte deÄŸerlendirildiÄŸinde, emekliliÄŸin milyonlarca insan için çalışma yaÅŸamından bütünüyle ayrılmak anlamına gelmediÄŸi görülüyor.

Aynı Evde İki Kuşak, Aynı Geçim Sıkıntısı

Çocukların çalışma yaşamına katılması ile emeklilerin yeniden çalışması birbirinden bağımsız iki gelişme gibi görünse de her ikisinin arkasında hane gelirlerinin yetersizliği önemli bir yer tutuyor. Ücretlerin ve emekli aylıklarının barınma, beslenme, ulaşım ve sağlık giderleri karşısındaki alım gücü, ailelerin çalışma kararlarını etkiliyor. Gelir açığı büyüdüğünde çocukların eğitime ayırabileceği zaman azalabiliyor; emeklilik döneminde dinlenmeyi bekleyen insanlar ise yeniden iş arayabiliyor.

Ä°ktidar, istihdamın artmasını, sosyal güvenlik kapsamının geniÅŸlemesini ve kayıt dışı çalışmanın azalmasını ekonomi politikalarının kazanımları arasında gösteriyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, 2025 bütçe görüşmelerinde aktif sigortalı sayısının 2002’deki 12 milyon düzeyinden yaklaşık 26 milyona çıktığını, kayıt dışı istihdamın da gerilediÄŸini açıkladı. Bu göstergeler çalışma yaÅŸamındaki deÄŸiÅŸimin bir yönünü anlatıyor. Ancak kaç kiÅŸinin çalıştığı kadar, hangi yaÅŸta, hangi ücretle ve hangi zorunluluklarla çalıştığı da toplumsal refahın deÄŸerlendirilmesinde belirleyici.

Çocuk işçiliğine karşı yürütülen programlar ve emeklilere yönelik gelir düzenlemeleri bu nedenle yalnızca istihdam sayılarıyla ölçülemez. Bir çocuğun eğitimini sürdürebilmesi, bir emeklinin çalışmadan geçinebilmesi ve çalışan yetişkinlerin ailelerini geçindirecek gelir elde edebilmesi, sosyal korumanın günlük yaşamda ne ölçüde karşılık bulduğunu gösteriyor.

Türkiye’de bugün çalışma yaÅŸamının iki ucunda dikkat çekici bir karşılaÅŸma yaÅŸanıyor: Henüz çocukluÄŸunu tamamlamamış olanlar çalışmaya baÅŸlarken, çalışma yaÅŸamını tamamlamış olanlar yeniden iÅŸe dönüyor. Bir toplumda çocuklar ailelerini geçindirmek için büyümeyi bekleyemiyor, emekliler ise geçinebilmek için dinlenemiyorsa, ekonomik büyümenin yarattığı refahın kimlere ve nasıl ulaÅŸtığını sormak gerekmiyor mu?

• NHA / TÜİK Ä°statistiklerle Çocuk 2025, SGK, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu tutanakları, DÄ°SK-AR, Forum Enstitüsü Emekli YoksulluÄŸu AraÅŸtırması (Mayıs 2026), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), İşçi SaÄŸlığı ve Ä°ÅŸ GüvenliÄŸi Meclisi, Ekonomim, Anadolu Ajansı.