Bazı ölümler yalnızca bir insanın hayatını sona erdirmez; geride kalanların zamanını da durdurur. Ahmet Atakan’ın ölümünün üzerinden on üç yıl geçti. Fakat Antakya’nın Armutlu Mahallesi’nde 10 Eylül 2013 gecesi yaşananlar, yalnızca geçmişte kalmış bir olay olarak değil, adalet arayışının hâlâ kapanmamış bir parantezi olarak yaşamaya devam ediyor. 22 yaşındaki Ahmet’in ardından geçen on üç yıl, bir genç insanın hayatından geriye kalanları değil, bir toplumun hakikat karşısında ne kadar uzun süre bekletilebildiğini de anlatıyor.
Bir insan öldüğünde yalnızca nefesi kesilmez; onunla birlikte yaşayabileceği bütün ihtimaller de ortadan kalkar. Gidebileceği yollar, seveceği insanlar, kuracağı ev, yapacağı işler, belki hiç tanımadığı çocuklara anlatacağı hikâyeler, sabahları uyanacağı başka bir hayat, bütün bunlar bir anda geleceğin içinden çekilip alınır. Ahmet Atakan 22 yaşındaydı. Ölümün kendisine ait bir yaş olduğunu düşünmeye henüz çok uzaktı. O gece Antakya’nın Armutlu Mahallesi’nde yaşanan polis müdahalesi sırasında hayatını kaybettiğinde geride yalnızca ailesini değil, gerçekleşmesi mümkün bütün o hayatları da bıraktı. Bugün onun ölümünün 13’üncü yılında Ahmet’i anmak, yalnızca bir Gezi gencinin adını hatırlamak değildir; bir insanın hayat hakkının devletin gücü karşısında ne anlama geldiğini, hakikatin nasıl yıllarca ertelenebildiğini ve adaletin geciktirildiğinde yalnızca hukuku değil insanın hafızasını da yaraladığını yeniden düşünmektir.
10 Eylül 2013 günü Ahmet’in hayatı, ölümün kendisine doğru yürüdüğünü bilmeden olağan akışı içinde ilerliyordu. O gün çalışmış, inşaat işinden evine dönmüş, yemek yemiş, üstünü değiştirmiş ve bir arkadaşının düğününe gitmişti. Daha sonra mahallede polis müdahalesi olduğunu öğrenince olup biteni görmek için sokağa çıktı. O sırada Türkiye hâlâ Gezi Parkı protestolarının sarsıntısı içerisindeydi. Antakya’da ise bu sarsıntının hafızasında Abdullah Cömert’in ölümü vardı. ODTÜ’deki protestolara destek vermek, polis müdahalelerine tepki göstermek ve Abdullah Cömert’in ölümünün hesabının sorulmasını istemek amacıyla yapılan gösteriler, Armutlu’da gece boyunca devam ediyordu. Ahmet de o gecenin içinden geçen binlerce gençten yalnızca biriydi. Fakat gecenin sonunda onun adı, Türkiye’nin Gezi hafızasına ölümle yazılacaktı.
O gecenin ardından ortaya çıkan ilk resmi anlatı ile görgü tanıklarının anlattıkları arasında ciddi bir ayrılık oluştu. Hatay Valiliği, polisin dağılma uyarısının ardından müdahale edildiğini ve bir kişinin yüksekten yola düştüğüne ilişkin ihbar üzerine olay yerine gidildiğini açıkladı. Cumhuriyet Başsavcılığı ise Ahmet’in bedeninde ateşli silah ya da kesici alet yaralanmasına rastlanmadığını belirterek olayın bütün yönleriyle araştırıldığını duyurdu. İlk otopsi bulguları ise ölümün çoklu künt travma, kafatası ve uzuv kırıkları, omurilik kesilmesi, beyin kanaması ve iç kanama sonucunda meydana geldiğini ortaya koydu. Fakat Ahmet’in nasıl düştüğü, düşüşe neyin sebep olduğu ve o gece polis müdahalesinin ölümle ilişkisi, yıllar boyunca kapanmayan bir soru olarak kaldı.
Görgü tanığı Nurettin Ocak’ın anlatımı ise olayın başka bir yüzünü gösteriyordu. Ocak, Ahmet’in yakınında bulunduğunu, birkaç metre ötede bir Akrep tipi polis aracının olduğunu ve polis tarafından gaz kullanıldığını söyledi. Tanıklığa göre gaz fişeği Ahmet’in başına isabet etmiş, Ahmet dengesini kaybederek yüksekten düşmüştü. Olay yerinde bulunan bir gaz kapsülünün üzerinde kan ve saç bulunduğu yönündeki iddialar da soruşturmanın önemli başlıklarından biri haline geldi. Kapsül aile tarafından savcılığa teslim edildi. Daha sonra Jandarma Kriminal raporunda saç olduğu değerlendirilen materyalin analiz edilemediği, kapsül üzerindeki maddenin ise kan olarak değerlendirilemeyeceği belirtildi. Böylece Ahmet’in ölümünün etrafında yalnızca bir ölüm değil, yıllarca birbirine eklenen raporlar, tanıklıklar, itirazlar ve cevapsız sorular oluştu.
Fakat bazen bir dosyanın en ağır tarafı, içinde bulunanlardan çok bulunmayanlardır. Ahmet Atakan’ın dosyasında yıllar boyunca eksik kalan şey, ölümün sorumluluğuna ilişkin etkili bir ceza soruşturmasıydı. Ailesi, oğullarının ölümünden sorumlu olduğunu düşündüğü polislerin yargılanmasını istedi. Soruşturmanın ilerleyebilmesi için gerekli izin mekanizmaları işletilmedi. Hatay Valiliği tarafından soruşturma izni verilmemesi üzerine savcılık yeniden izin talep etti, ancak sonuç değişmedi. Dosya böylece yıllar boyunca adalet ile idari izin arasındaki dar koridorda bekledi. Bir annenin hayatından yıllar geçerken, hukuk dosyası için zaman sanki hiç ilerlemiyordu.
Emsal Atakan’ın yıllardır söylediği sözlerin ağırlığı da buradan geliyor. O bir hukuk metninden söz etmiyordu yalnızca; oğlunun öldüğü gecenin gerçeğini öğrenmek isteyen bir anne olarak konuşuyordu. Ahmet’in katillerinin bulunmasını istiyor, elinde görüntüler ve deliller bulunduğunu söylüyor, yıllardır süren belirsizliğin sona ermesini bekliyordu. Bir söyleşisinde, oğlunun çatının üzerinden düşmüş olması halinde bile bunun sorumluluğunun tartışılması gerektiğini ifade etmişti; çünkü devletin kullandığı güç, insan bedeninin kırılganlığı karşısında sınırsız bir yetkiye dönüşemezdi. Yıllarca uykusuz kaldığını, oğlunun rüyasına girip nasıl öldüğünü anlatmasını istediğini söylemesi ise hukukun soğuk diliyle anlatılamayacak kadar ağır bir bekleyişi ortaya koyuyordu. Çünkü bir annenin adalet arayışı, bazen mahkeme salonlarından önce gecenin içinde başlar ve yıllar boyunca insanın uykusuna kadar ulaşır.
Ahmet’in ölümünden sonra cenaze töreninde Emsal Atakan ile Ali İsmail Korkmaz’ın annesi Emel Korkmaz’ın birbirlerine sarıldığı görüntü, Gezi’nin hafızasında kalan en güçlü fotoğraflardan biri oldu. İki anne, iki genç, iki ayrı şehir ve aynı tarihin içine düşmüş iki ölüm… Bir annenin oğlunun tabutuna bakarken başka bir annenin acısını tanıması, siyasetin bütün kelimelerinden daha eski bir hakikati anlatıyordu. Acı, kendisine benzeyen acıyı tanır. Bir annenin gözündeki boşluk, başka bir annenin gözünde kendisini bulur. O gün Ahmet toprağa verildi, fakat onun adı toprağın altında kalmadı. Abdullah Cömert’in, Ali İsmail Korkmaz’ın, Ethem Sarısülük’ün, Berkin Elvan’ın ve Gezi’nin bütün kayıplarının oluşturduğu hafızanın içine karıştı.
Gezi’nin üzerinden geçen yıllar, bu ölümleri yalnızca bir dönemin görüntüleri olmaktan çıkardı. Çünkü hafıza, geçmişi olduğu yerde tutan bir arşiv değildir; bugün ile dün arasında sürekli yeniden kurulan bir ilişkidir. Ahmet Atakan’ı bugün hatırlamak bu nedenle geçmişe dönüp bir fotoğrafa bakmak anlamına gelmez. Tam tersine, bugünün hukuk anlayışına, devletin yurttaş karşısındaki konumuna ve adaletin ne kadar geciktirilebildiğine bakmak anlamına gelir. Bir toplum kendi ölümlerinin sorularını cevapsız bıraktığında, geçmişi kapatmış olmaz; yalnızca cevapsızlığı geleceğe devreder. Ahmet’in dosyasında da yıllar boyunca olan budur.
Ve sonra, ölümünden tam on iki yıl sonra, 2025 yılında Anayasa Mahkemesi’nin kararı geldi. Yüksek Mahkeme, Ahmet Atakan’ın yaşam hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Aileye manevi tazminat ödenmesine karar verildi ve kararın bir örneği, soruşturmanın yeniden değerlendirilmesi amacıyla ilgili yargı merciine gönderildi. Bu karar, on üç yıl boyunca taşınan soruların tamamına cevap vermedi; Ahmet’in ölümünün bütün ayrıntılarını bir anda aydınlatmadı. Ancak devletin yaşam hakkını koruma yükümlülüğü bakımından çok önemli bir tespit ortaya koydu. On iki yıl sonra gelen bu karar, aynı zamanda başka bir gerçeği de gösterdi: Hukuk bir gün kapıyı çalabilir, fakat o kapının önünde bekleyen insanların kaybettiği zamanı geri getiremez.
Çünkü adaletin gecikmesi yalnızca takvim yapraklarının eksilmesi değildir. Bir anne yaşlanır, bir baba susar, kardeşler büyür, arkadaşlar başka hayatlara savrulur, bir mahallenin sokakları değişir, dükkânların tabelaları yenilenir, çocuklar doğar ve ölen gençlerin yaşı hafızada sabit kalır. Ahmet bugün hâlâ 22 yaşındadır. On üç yıl önce durmuş olan zaman onun açısından ilerlememiştir. Oysa onu sevenler, ailesi ve arkadaşları için hayat devam etmek zorunda kalmıştır. Bu, ölümün en acı çelişkilerinden biridir: Ölenin zamanı durur, yaşayanların zamanı ise onun yokluğunun içinden geçerek ilerler.
Devletin yurttaş karşısındaki gücü düşünüldüğünde, hukuk yalnızca mahkeme salonlarında kurulan bir düzen değildir. Asıl mesele, gücün sınırıdır. Bir devletin elinde silah, gaz, zırhlı araç, cop, gözaltı yetkisi ve zor kullanma kapasitesi varsa, karşısındaki yurttaşın bedeni ile devlet arasındaki eşitsizlik zaten ortadadır. Hukuk tam da bu eşitsizliğin içinde anlam kazanır. Güç sahibinin sorumluluğunu görünmez kılan her gecikme, yurttaşın yaşam hakkını yalnızca o an için değil, gelecekte de savunmasız bırakır. Ahmet Atakan’ın hikâyesi bu nedenle yalnızca Gezi’nin hikâyesi değildir; devletin gücü ile insan hayatı arasındaki mesafenin hukuk tarafından nasıl korunması gerektiğinin hikâyesidir.
Ahmet’in ölümünün 13’üncü yılında geriye dönüp baktığımızda, bir gecenin bütün ayrıntılarıyla hâlâ tamamlanmamış olduğunu görüyoruz. Bir genç öldü. Bir aile oğlunu kaybetti. Bir mahalle kendi sokağında bir ölümün tanığı oldu. Türkiye bir başka Gezi kaybının ardından yas tuttu. Sonra yıllar geçti. Dosyalar hazırlandı, raporlar yazıldı, tanıklar konuştu, deliller tartışıldı, soruşturma izinleri istendi ve reddedildi. Nihayet Anayasa Mahkemesi yaşam hakkının ihlal edildiğini tespit etti. Fakat bütün bunların ortasında hâlâ değişmeyen bir soru duruyor: Ahmet Atakan’ın ölümünden kim, nasıl ve hangi koşullarda sorumlu tutulacak?
Belki de Ahmet’i anmanın en doğru yolu, onun ölümünü yalnızca bir sloganın içine hapsetmemektir. Onu 22 yaşında bir genç olarak, çalışıp eve dönen, yemek yiyen, üstünü değiştiren, bir düğüne giden, sonra sokağa çıkan sıradan bir insan olarak hatırlamaktır. Çünkü ölüm, insanı çoğu zaman tek bir görüntüye indirger. Oysa Ahmet’in bir hayatı vardı. Arkadaşları, ailesi, alışkanlıkları, hayalleri, korkuları, sevdiği insanlar ve henüz yaşayamadığı yılları vardı. Bir insanın hayatını gerçekten hatırlamak, onun ölüm biçimini hatırlamak kadar hayatının kendisini de hatırlamaktır.
On üç yıl sonra Ahmet Atakan’ın adı hâlâ Antakya’nın gecesinde yankılanıyorsa, bunun nedeni yalnızca Gezi’nin unutulmayan hafızası değildir. Bunun nedeni, adaletin tamamlanmamış olmasıdır. Hafıza, adaletin yerine geçmez; ama adalet yoksa onun nöbetini tutar. Bu yüzden Ahmet’in adı her 10 Eylül’de yeniden söylenir. Unutulmaması için değil yalnızca, ölümünün sıradanlaştırılmasına izin verilmemesi için. Çünkü bir toplumun gerçek hafızası, kazananların yazdığı tarihten çok, hesabı sorulmamış ölülerin sessizliğinde saklıdır.
Bugün Ahmet Atakan’ın ardından on üçüncü kez aynı tarihe dönüyoruz. Takvim yine 10 Eylül. Antakya yine kendi sıcaklığıyla, kendi sokaklarıyla, kendi belleğiyle orada. Ahmet ise hâlâ 22 yaşında. On üç yıl geçti, fakat onun hayatından çalınan yıllar geri gelmedi. Geriye kalanların yapabileceği şey, o eksik hayatın yerine yeni cümleler kurmak değil; onun adını, hakikatin ve adaletin yanında tutmaktır. Çünkü bazı insanlar öldükten sonra sessizleşmez. Tam tersine, onları susturmak için harcanan her yıl, isimlerini daha derin bir hafızaya bırakır.
Ahmet Atakan’ı bugün yalnızca ölümünün 13’üncü yılında anmıyoruz. Onu, hâlâ tamamlanmamış bir adalet cümlesinin içinde anıyoruz. Ve belki de bütün mesele tam burada düğümleniyor: Bir genç hayatını kaybettiğinde devletin görevi yalnızca ölüm nedenini kayda geçirmek değildir; o hayatın neden ve nasıl sona erdiğini bütün açıklığıyla ortaya çıkarmaktır. Çünkü adalet, ölüleri geri getirmez. Fakat yaşayanların, bir başka gencin aynı karanlıkta kaybolmayacağına inanabilmeleri için gerçeğin önündeki bütün perdeleri kaldırır. Ahmet Atakan’ın on üç yıllık hikâyesi bize bunu hatırlatıyor: Bazı geceler biter, ama o gecenin hesabı sorulmadıkça sabah gerçekten gelmez.
- Ahmet Atakan’ın 13 yılı: On Üç Yıldır Dinmeyen Bir Gecenin Adı - 10 Eylül 2026
- 6 – 7 Eylül: Bir Şehir Komşularını Kaybettiğinde - 6 Eylül 2026
- Sandığın İçinden Çekilen İrade - 3 Eylül 2026
