Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi (NASA), 2024’te Ay’a tekrar astronot göndermek için baÅŸlatılan Artemis Programı’na üye olan ülke ve ÅŸirketlerin uyacağı kuralları açıkladı.
Metindeki “güvenli ve sürdürülebilir” uzay keÅŸfi için “Ay, Mars ve asteroitlerin kaynaklarını çıkarma ve kullanma” imkanı sunan madde ise Rusya ve Çin baÅŸta olmak üzere birçok ülkenin tepkisini çekti.
NASA, Ay’da uzun süreli varlık göstermek için kuracağı üsler etrafında “güvenli bölgeler” oluÅŸturmayı hedefliyor. Kuralların bulunduÄŸu anlaÅŸma metninde, güvenli bölgelerin, rakip ülke veya ÅŸirketlerin “zararlı giriÅŸimlerinin” engellenmesi için kurulacağı ifade ediliyor.
“ABD, uzay anlaÅŸmasını deÄŸiÅŸtiriyor”
1967’de, Washington’da kabul edilen ve 104 ülkenin imzasını taşıyan “Dış Uzay AnlaÅŸması” uyarınca hiçbir özel veya kamu kuruluÅŸu Ay ya da gök cisimlerinin kaynaklarını iÅŸletme hakkına sahip deÄŸil.
Ancak 1979’da imzalanan Ay Sözleşmesi’nde ise, Ay ve tüm gök cisimlerin kaynaklarının insanlığın ortak mirasının bir parçası olduğu ifade ediliyor. Buna göre bazı ülke ve özel kurumlar, uzay kaynaklarının insanlığın yararına kullanılabileceğini savunuyor.
En son 2015’te ABD’de kabul edilen Space act yasası ile Amerikan vatandaÅŸlarına uzayda ticari aramalar yapmaları ve buldukları madenleri çıkarmalarına hak tanındı. Söz konusu yasa, Dış Uzay AnlaÅŸması ile ters düştüğü gerekçesiyle eleÅŸtiriliyor.
Bundan sonra da başta Rusya, Çin ve Hindistan olmak üzere birçok ülkenin bu anlaşmadan çekileceği ve uzay kaynakları arayışına başlayacağı tahmin ediliyor.
Rusya: Bundan ancak Irak ya da Afganistan çıkar
Artemis metni ile ilgili en büyük tepki Rusya ve Çin’den geldi.
Rusya Uzay Ajansı BaÅŸkanı Dmitry Rogozin, ABD’yi hedef aldığı açıklamasında Artemis Projesi’ni iÅŸgal senaryosuna benzetti.
Rogozin, Twitter üzerinden yaptığı açıklamada, “Ä°ÅŸgal mantığı ister Irak ister Ay olsun deÄŸiÅŸmiyor. Ä°stekliler koalisyonuna start verildi. Bundan ancak Irak ya da Afganistan çıkar” ifadelerini kullandı.
Çin ise daha temkinli bir açıklama yaparak, Ay ve diÄŸer gök cisimlerinin hiçbir suretle herhangi bir ülkenin yönetimi ve kontrolü altına alınamayacağını belirtti. Ancak aynı zamanda “insanlığın ortak çıkarları için katkı sunmaya hazırız” diyerek iÅŸ birliÄŸi yapmaya hazır olduklarını gösterdi.
2017’de ABD BaÅŸkanı Donald Trump, 2024 yılına kadar insanları Ay’a indirmesi gereken Artemis Programı’nı baÅŸlattı.
NASA’nın Artemis Programı ile, 1972’de son bulan Apollo Projesi’nden sonra ilk kez Ay’a insanlı iniÅŸ yapılacak. Amaç, uyduda “saÄŸlam bir varlık” oluÅŸturmak ve Mars’ta bir insan misyonu hazırlamak.
