İspanya ve Japonya’da yürütülen kapsamlı araştırma, insanların herhangi bir hedef olmaksızın hareket ederken sistematik biçimde sola yöneldiğini ortaya koydu. Bilim insanları, kültürden, cinsiyetten ve baskın el kullanımından bağımsız görülen bu eğilimin, insan davranışlarına ilişkin yerleşik varsayımları sorgulayan biyolojik bir özellik olabileceğini belirtiyor.
İnsan Hareketlerinde Gizli Bir Yön Tercihi
İnsanların serbest hareket ederken tamamen rastgele davrandığı yönündeki yaygın kabul, yeni bir bilimsel araştırmayla ciddi biçimde tartışmaya açıldı. Hakemli bilim dergisi Nature Communications’ta yayımlanan uluslararası araştırma, insanların açık veya kapalı alanlarda belirli bir hedef olmaksızın yürüdüklerinde saat yönünün tersine, yani sola dönmeye belirgin biçimde eğilim gösterdiğini ortaya koydu.
İspanya ve Japonya’da gerçekleştirilen beş ayrı deney serisinde yüzlerce katılımcının hareketleri analiz edildi. Araştırmacılar, farklı yaş grupları, farklı kültürel çevreler ve farklı mekânsal koşullarda yapılan testlerde aynı sonuca ulaştı: İnsanlar sağa değil sola dönmeyi tercih ediyor. Bu durum yalnızca kalabalıkların ortak davranışından kaynaklanmıyor; bireyler tek başlarına bırakıldıklarında da aynı yönelimi gösteriyor.
Kültür, Cinsiyet Ve El Tercihi Açıklayamıyor
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, söz konusu eğilimin bilinen birçok değişkenden bağımsız olması. Bilim insanları, sağlaklık-solaklık, baskın göz kullanımı, baskın ayak tercihi, cinsiyet ve kültürel farklılıkların bu davranışı açıklamadığını belirledi.
Araştırma ekibinden Claudio Feliciani, ilk gözlemlerin pandemi döneminde kalabalık hareketlerini incelerken tesadüfen fark edildiğini belirterek, 33 deneyden 32’sinde insanların saat yönünün tersine hareket ettiğinin kaydedildiğini söyledi. Daha sonra Japonya’da yapılan bağımsız deneyler de aynı sonucu verdi. Araştırmacılar, bir gözün kapatıldığı testlerde bile yönelimin değişmediğini tespit etti.
Bilimin Henüz Yanıtlayamadığı Bir Soru
Araştırmacılar, Dünya’nın dönüşü, manyetik alan etkileri ya da toplumsal davranış kalıpları gibi olası açıklamaları değerlendirdi ancak bunların hiçbiri bulguları yeterince açıklayamadı.
Bu nedenle ekip, insanlarda henüz tam olarak tanımlanmamış biyolojik veya biyomekanik bir asimetri olabileceği ihtimali üzerinde duruyor. Araştırmanın başyazarı Iñaki Echeverría-Huarte, elde edilen verilerin insanların çevreyi algılama ve hareket üretme biçimlerine ilişkin daha derin mekanizmaların varlığına işaret ettiğini belirtiyor. Feliciani ise bu eğilimin beynin mekânsal bilgiyi işleme süreçleriyle bağlantılı olabileceğini ifade ediyor. Ancak kesin neden hâlâ bilinmiyor ve araştırmacılar bunu “açık bir bilimsel soru” olarak tanımlıyor.
Kent Planlamasından Tahliyelere Kadar Yeni Bir Veri
İlk bakışta önemsiz gibi görünen bu yön tercihi, insan yoğunluğunun yüksek olduğu alanların tasarımında önemli sonuçlar doğurabilir. Araştırmacılar, alışveriş merkezleri, müzeler, havaalanları, tren istasyonları ve stadyumlar gibi kamusal alanlarda insanların doğal hareket eğilimlerinin dikkate alınmasının yönlendirme sistemlerini ve acil durum tahliye planlarını daha etkili hâle getirebileceğini vurguluyor.
Kalabalık davranışlarının modellenmesinde kullanılan mevcut varsayımların yeniden değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken çalışma, insan hareketlerinin sanıldığından daha az rastgele ve daha fazla biyolojik temele sahip olabileceğine işaret ediyor. Bu da yalnızca mimarlık ve şehir planlaması için değil, davranış bilimleri açısından da yeni araştırma alanlarının kapısını aralıyor.
Tesadüfün Açtığı Bilimsel Kapı
Araştırmanın ortaya çıkışı da en az bulguları kadar dikkat çekici. Ekip, başlangıçta Covid-19 döneminde sosyal mesafe uygulamalarının kalabalık hareketlerini nasıl etkilediğini incelerken, insanların sürekli olarak sola yöneldiğini fark etti. İlk başta tesadüfi olduğu düşünülen bu gözlem, yıllara yayılan yeni deneylerin ve uluslararası iş birliklerinin temelini oluşturdu.
Bugün gelinen noktada bilim insanları, insanların neden sola dönmeye eğilimli olduğunu hâlâ tam olarak bilmiyor. Ancak kesin olan şu ki; insan davranışları, en sıradan görünen hareketlerde bile henüz çözülememiş biyolojik sırlar barındırıyor.
Kaynaklar:
- Iñaki Echeverría-Huarte ve ark., “Individual Locomotor Bias Drives Counterclockwise Motion in Pedestrian Crowds”, Nature Communications, 10 Haziran 2026. DOI: 10.1038/s41467-026-73713-w. (Nature)
- University of Tokyo açıklaması, Phys.org, 10 Haziran 2026. (Phys.org)
- El País Bilim Servisi, 10 Haziran 2026. (El País)
