Üç uluslararası insan hakları ve hukuk kuruluÅŸu, Ekrem Ä°mamoÄŸlu’nun tutukluluÄŸuna iliÅŸkin Avrupa Ä°nsan Hakları Mahkemesi’ne ortak görüş sundu. DemirtaÅŸ, YüksekdaÄŸ ve Kavala davalarında verilen hak ihlali kararlarını hatırlatan kuruluÅŸlar, Türkiye’de ceza hukukunun siyasal muhalefeti sınırlandırmak amacıyla kullanıldığı görüşünü dile getirdi. BaÅŸvurunun merkezinde yalnızca bir belediye baÅŸkanının özgürlüğü deÄŸil, seçmenlerin temsil hakkı, yargı bağımsızlığı ve demokratik siyasetin sınırları bulunuyor.
NHA – STRAZBURG / İSTANBUL | 4 Kasım 2026
Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediye BaÅŸkanı seçildikten sonra tutuklanan ve görevinden uzaklaÅŸtırılan Ekrem Ä°mamoÄŸlu’nun hukuki durumu, Avrupa Ä°nsan Hakları Mahkemesi’nde (AÄ°HM) yeni bir aÅŸamaya taşındı. Ä°nsan Hakları Ä°zleme Örgütü (Human Rights Watch), Türkiye Ä°nsan Hakları Davalarına Destek Projesi ve Uluslararası Hukukçular Komisyonu, Ä°mamoÄŸlu’nun tutukluluÄŸuna iliÅŸkin devam eden baÅŸvuru kapsamında ortak üçüncü taraf görüşü sundu. KuruluÅŸların 3 Kasım 2026’da kamuoyuna açıkladığı görüş, Türkiye’de seçilmiÅŸ siyasetçilere yönelik ceza soruÅŸturmalarının demokratik katılım üzerindeki etkilerini ve yargı bağımsızlığına iliÅŸkin sorunları ele alıyor.
Üç kuruluÅŸun deÄŸerlendirmesi, Ä°mamoÄŸlu hakkındaki suçlamaların yalnızca ceza hukuku açısından deÄŸil, siyasal haklar ve demokratik temsil bakımından da incelenmesi gerektiÄŸi düşüncesine dayanıyor. KuruluÅŸlar, Türkiye’de muhalefet partilerinin seçilmiÅŸ yöneticilerine yönelik tutuklama ve kovuÅŸturmaların siyasal yaÅŸamdan uzaklaÅŸtırma amacı taşıdığı görüşünü savunuyor. Bu iddiayı desteklemek üzere geçmiÅŸte Avrupa Ä°nsan Hakları Mahkemesi tarafından verilen kararları ve Türkiye’deki yargısal uygulamaları karşılaÅŸtırmalı biçimde ele alıyor.
Ortak görüşün sunulması, Ä°mamoÄŸlu hakkında yeni bir dava açıldığı anlamına gelmiyor. Üç kuruluÅŸ, mevcut baÅŸvuruda mahkemeye hukuki deÄŸerlendirme ve karşılaÅŸtırmalı bilgi saÄŸlayan üçüncü taraf sıfatıyla yer alıyor. AÄ°HM’nin bu görüşleri dikkate alarak yapacağı inceleme ise henüz sonuçlanmış deÄŸil.
Ä°mamoÄŸlu, 19 Mart 2025’te Ä°stanbul Cumhuriyet BaÅŸsavcılığı tarafından yürütülen soruÅŸturma kapsamında gözaltına alınmış, 23 Mart’ta suç örgütü kurmak ve yönetmek, rüşvet almak ve kamu ihalelerine fesat karıştırmak gibi suçlamalarla tutuklanmıştı. Ardından belediye baÅŸkanlığı görevinden uzaklaÅŸtırılmıştı. Ä°mamoÄŸlu suçlamaları reddederken tutukluluÄŸunun siyasi amaç taşıdığını savunuyor. Savcılık ise soruÅŸturmayı ceza hukuku kapsamında ileri sürülen suçlamalara dayandırıyor.
AÄ°HM, 13 Nisan 2026’da Ä°mamoÄŸlu’nun baÅŸvurusunu Türkiye hükümetine bildirerek görüş istemiÅŸti. Böylece tutukluluÄŸun Avrupa Ä°nsan Hakları SözleÅŸmesi bakımından deÄŸerlendirilmesine yönelik süreç ilerlemiÅŸti. Üç kuruluÅŸun ortak müdahalesi, bu incelemeye Türkiye’deki önceki siyasal tutukluluk davalarının hukuki sonuçlarını da taşıyor.
Bir Tutuklama Kararı Seçmenlerin Haklarını Nasıl Etkiler?
Ä°mamoÄŸlu’nun AÄ°HM’ye yaptığı baÅŸvuruda üç temel hukuki güvence öne çıkıyor. Bunlardan ilki, Avrupa Ä°nsan Hakları SözleÅŸmesi’nin kiÅŸi özgürlüğü ve güvenliÄŸi hakkını düzenleyen 5. maddesi. Ä°kincisi, sözleÅŸmede tanınan haklara getirilen sınırlamaların öngörülen amaçlar dışında kullanılmasını yasaklayan 18. madde. Üçüncüsü ise serbest seçim hakkını düzenleyen Ek 1 No’lu Protokol’ün 3. maddesi.
Bu hükümler, birbirleriyle bağlantılı olmakla birlikte farklı hukuki sorunlara karşılık geliyor. Bir kişinin tutuklanması için gerekli koşulların bulunup bulunmadığı, tutuklamanın hukuken meşru bir amaç taşıyıp taşımadığı ve siyasal katılım üzerindeki etkileri ayrı ayrı değerlendiriliyor. Serbest seçim hakkına ilişkin hükmün kapsamı da mahkemenin kendi içtihadı çerçevesinde ele alınacak.
Üç kuruluşun görüşünde, seçilmiş bir siyasetçinin tutuklanmasının yalnızca bireysel özgürlükle sınırlı sonuçlar doğurmadığı vurgulanıyor. Seçimlerde oy vererek belirli bir kişiye temsil yetkisi kazandıran yurttaşların siyasal tercihleri de bu süreçten etkilenebiliyor. Dolayısıyla tutuklamanın hukuki gerekçesi ile demokratik temsil üzerindeki sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiği savunuluyor.
Ä°mamoÄŸlu’nun durumu bu bakımdan iki ayrı siyasal alanı ilgilendiriyor. Birincisi, 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediye BaÅŸkanlığına yeniden seçilmiÅŸ olması. Ä°kincisi ise Cumhuriyet Halk Partisi’nin cumhurbaÅŸkanlığı adaylığı sürecinde öne çıkan bir siyasetçi olarak ulusal siyasal rekabetin içinde bulunması. Tutukluluk, hem seçildiÄŸi yerel yönetim görevini sürdürmesini hem de siyasal faaliyetlerini doÄŸrudan etkiliyor.
Üç kuruluş, ceza soruşturmalarının ve ağır suçlamaların muhalif siyasetçiler üzerinde caydırıcı etkiler oluşturabileceğini belirtiyor. Bu etkinin yalnızca tutuklanan kişilerle sınırlı kalmayabileceği, siyasal faaliyette bulunmayı düşünen diğer kişiler üzerinde de sonuçlar doğurabileceği görüşünü dile getiriyor.
Burada hukuki incelemenin temel sorusu, seçilmiş kişilerin ceza soruşturmalarından muaf olup olmadığı değil. Seçilmiş yöneticiler de suç iddiaları karşısında hukuk önünde sorumlu bulunuyor. Ancak bu sorumluluğun değerlendirilmesinde tutuklama tedbirinin somut gerekçelere dayanması, ölçülü olması ve siyasal hakları hukuka aykırı amaçlarla sınırlandırmaması gerekiyor.
Demirtaş, Yüksekdağ Ve Kavala Kararlarının Önemi
Ortak görüşün dikkat çekici bölümlerinden birini, Türkiye hakkında daha önce verilen AÄ°HM kararları oluÅŸturuyor. KuruluÅŸlar, eski HDP EÅŸ Genel BaÅŸkanları Selahattin DemirtaÅŸ ve Figen YüksekdaÄŸ ile diÄŸer siyasetçilerin tutukluluklarına iliÅŸkin kararları Ä°mamoÄŸlu’nun baÅŸvurusuyla karşılaÅŸtırıyor. Ä°nsan hakları savunucusu Osman Kavala hakkında verilen kararlar da bu hukuki çerçevenin önemli bir parçasını oluÅŸturuyor.
DemirtaÅŸ, 4 Kasım 2016’da tutuklanmış ve on yıldır cezaevinde bulunuyor. Avrupa Ä°nsan Hakları Mahkemesi, DemirtaÅŸ hakkında verdiÄŸi kararlarda kiÅŸi özgürlüğü, siyasal faaliyet ve tutuklamanın amacı bakımından hak ihlalleri tespit etmiÅŸti. Mahkemenin 22 Aralık 2020 tarihli Büyük Daire kararı, tutukluluÄŸun siyasal çoÄŸulculuÄŸu ve demokratik tartışmayı sınırlandıran bir amaç taşıdığı sonucuna varması bakımından özel önem taşıyor.
Kavala hakkında verilen 2019 tarihli AÄ°HM kararı da benzer biçimde, tutuklamanın görünürdeki hukuki gerekçelerinin ötesinde baÅŸka bir amaç taşıdığı tespitini içeriyordu. Türkiye’nin bu kararın gereÄŸini yerine getirmemesi, Avrupa Konseyi ile Türkiye arasında uzun süredir devam eden bir hukuki uyuÅŸmazlığa neden oldu.
Üç kuruluÅŸ, 2019’dan bu yana Türkiye hakkında verilen ve SözleÅŸme’nin 18. maddesinin ihlal edildiÄŸini belirleyen sekiz karara dikkat çekiyor. Bu kararların ortak hukuki yönü, devletin kiÅŸilerin özgürlüklerini sınırlama yetkisini sözleÅŸmede öngörülen amaçların dışında kullanıp kullanmadığı sorusunun incelenmesi.
Kuruluşların İmamoğlu dosyasında kurduğu bağlantı da bu noktada belirginleşiyor. Farklı dönemlerde, farklı siyasi partilerden veya toplumsal alanlardan kişilerin karşı karşıya kaldığı yargısal işlemlerin benzer sonuçlar doğurup doğurmadığı ve bunların ortak bir uygulama biçimine işaret edip etmediği araştırılmasını istiyorlar.
Ancak önceki davalarda ihlal kararı verilmiÅŸ olması, Ä°mamoÄŸlu’nun baÅŸvurusunda da aynı sonuca ulaşılacağı anlamına gelmiyor. AÄ°HM’nin her baÅŸvuruda somut olayları, delilleri, tutuklama gerekçelerini ve iç hukuk süreçlerini ayrı ayrı deÄŸerlendirmesi gerekiyor. Önceki kararlar, yeni davanın sonucunu kendiliÄŸinden belirlemiyor; hukuki incelemede kullanılabilecek ölçütleri ortaya koyuyor.
Yargı Bağımsızlığı Ve Siyasal İktidar İlişkisi
Ortak görüşte ele alınan bir baÅŸka konu, Türkiye’de yargı bağımsızlığının durumu. KuruluÅŸlar, yargının yürütme karşısındaki kurumsal güvencelerinin zayıfladığı, bazı alt derece mahkemelerinin Anayasa Mahkemesi kararlarına uymadığı ve bunun hak arama yollarının etkililiÄŸini tartışmalı hale getirdiÄŸi görüşünü savunuyor.
Türkiye İnsan Hakları Davalarına Destek Projesi Direktörü Ayşe Bingöl Demir, muhalif siyasetçilerin ve iktidara karşı eleştirel tutum alan kişilerin tutuklama yoluyla siyasal yaşamdan uzaklaştırılmasının tekrarlanan bir uygulamaya dönüştüğünü belirtti. İmamoğlu dosyasının daha önce AİHM tarafından incelenen davalardaki hukuki sorunları yeniden gündeme getirdiğini ifade etti.
Ä°nsan Hakları Ä°zleme Örgütü Kıdemli Hukuk Danışmanı Aisling Reidy ise Ä°mamoÄŸlu’nun tutukluluÄŸuyla DemirtaÅŸ ve diÄŸer Kürt siyasetçilerin davaları arasında önemli benzerlikler bulunduÄŸunu söyledi. Önceki kararlarda siyasi amaçlı tutuklamaların hem seçilmiÅŸ kiÅŸilerin hem de seçmenlerin hakları bakımından deÄŸerlendirildiÄŸini hatırlattı.
Uluslararası Hukukçular Komisyonu Avrupa ve Orta Asya Programı Direktörü Temur Shakirov da hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığına ilişkin sorunların demokratik çoğulculuk ile serbest seçim hakkını etkilediğini belirtti. Muhalif siyasetçilere yönelik tutuklama ve kovuşturmaların AİHM tarafından sıkı biçimde incelenmesi gerektiğini savundu.
Bu açıklamalar, yargının yalnızca bireysel uyuşmazlıkları çözen bir kurum olmadığını, siyasal rekabetin hukuki sınırlarının belirlenmesinde de önemli bir işlev üstlendiğini gösteren tartışmaların parçası. Özellikle seçimle göreve gelen kişilerin yargı süreçleri nedeniyle görevlerinden uzaklaştırıldığı durumlarda, ceza hukukunun uygulanmasıyla demokratik temsil arasındaki ilişki daha görünür hale geliyor.
Bir belediye başkanının tutuklanması, belediyenin yönetim yapısını, seçmenlerin temsil ilişkisini ve yerel hizmetlerin siyasal sorumluluğunu etkileyebiliyor. Böylece ceza yargılaması bireysel hukuki sorumluluğu belirlemeye yönelik bir süreç olmasına rağmen sonuçları yerel yönetim kurumlarına ve siyasal yaşama uzanabiliyor.
Avrupa Kurumlarının İlgisi Genişliyor
Ä°mamoÄŸlu’nun tutukluluÄŸuna yönelik uluslararası hukuki ilgi, üç kuruluÅŸun ortak görüşüyle sınırlı deÄŸil. Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi de 29 Ekim 2026’da aldığı kararla AÄ°HM’deki Ä°mamoÄŸlu davasına üçüncü taraf olarak yazılı görüş sunmayı kararlaÅŸtırdı.
Kongre’nin bu giriÅŸimi, yerel demokrasinin iÅŸleyiÅŸi ve seçilmiÅŸ belediye baÅŸkanlarının hukuki güvenceleri bakımından davanın deÄŸerlendirilmesine katkıda bulunmayı amaçlıyor. Kongre, Türkiye’deki yerel demokrasiye iliÅŸkin önceki raporları, kararları ve tavsiyelerinden yararlanarak mahkemeye bilgi sunmayı öngörüyor.
Böylece İmamoğlu dosyası, bir yandan kişi özgürlüğü ve tutuklama koşulları bakımından uluslararası insan hakları kuruluşlarının, diğer yandan yerel yönetimlerin demokratik işleyişi açısından Avrupa kurumlarının inceleme alanına giriyor.
Bu giriÅŸimlerin hiçbiri AÄ°HM’nin kararının yerine geçmiyor. Üçüncü taraf görüşleri, mahkemenin deÄŸerlendirmesine katkı saÄŸlayan hukuki belgeler niteliÄŸinde. Nihai karar, tarafların sunduÄŸu bilgi ve belgelerle birlikte bütün dosyanın incelenmesi sonucunda verilecek.
Bir Kişinin Özgürlüğünden Demokratik Temsil Sorununa
Ä°mamoÄŸlu’nun tutukluluÄŸuna iliÅŸkin AÄ°HM baÅŸvurusu, Türkiye’de son on yılda yaÅŸanan siyasal ve hukuki geliÅŸmelerle birlikte deÄŸerlendiriliyor. DemirtaÅŸ ve YüksekdaÄŸ’ın tutuklanmaları, Kavala hakkında verilen kararlar ve seçilmiÅŸ yerel yöneticilerin yargı süreçleri, birbirinden farklı dosyalar olmakla birlikte siyasal hakların korunması bakımından ortak hukuki tartışmalar içeriyor.
Üç kuruluÅŸun sunduÄŸu görüş, bu dosyalar arasında hukuki bir süreklilik bulunduÄŸu iddiasını mahkemenin önüne taşıyor. Ceza hukukunun uygulanması ile siyasal muhalefetin faaliyet alanı arasındaki iliÅŸkinin, yalnızca ulusal mevzuat üzerinden deÄŸil, Türkiye’nin taraf olduÄŸu uluslararası insan hakları sözleÅŸmeleri bakımından da deÄŸerlendirilmesini istiyor.
Türkiye hükümetinin ve yargı makamlarının ileri sürdüğü suçlamalar ile baÅŸvurucuların siyasi amaçlı tutuklama iddiaları arasındaki uyuÅŸmazlığın çözümü, somut delillerin ve hukuki gerekçelerin incelenmesini gerektiriyor. AÄ°HM’nin önündeki mesele, ulusal mahkemelerin yerine geçerek ceza davasındaki suçluluÄŸu belirlemek deÄŸil, tutuklama sürecinin sözleÅŸmede güvence altına alınan hakları ihlal edip etmediÄŸini deÄŸerlendirmek.
Bu nedenle Ä°mamoÄŸlu baÅŸvurusunun sonucu, doÄŸrudan doÄŸruya onun tutukluluÄŸuna iliÅŸkin hakların deÄŸerlendirilmesini saÄŸlayacak. Bunun yanında kararın gerekçesi, Türkiye’de seçilmiÅŸ siyasetçilere yönelik tutuklama uygulamalarının insan hakları hukuku bakımından hangi sınırlar içinde kalması gerektiÄŸine iliÅŸkin tartışmalara da katkıda bulunabilecek.
Ä°mamoÄŸlu’nun 2025’te baÅŸlayan tutukluluÄŸu ile DemirtaÅŸ’ın on yıldır devam eden cezaevi süreci aynı hukuki dosyanın parçaları deÄŸil. Ancak üç kuruluÅŸun ortak görüşü, bu farklı davaları birleÅŸtiren temel sorunun devletin ceza hukuku yetkisini hangi sınırlar içinde kullandığı olduÄŸunu ileri sürüyor.
Türkiye’de yargı bağımsızlığına duyulan güven, yalnızca mahkemelerin verdiÄŸi kararların sonuçlarıyla deÄŸil, bu kararların gerekçeleri, uygulanma biçimleri ve herkes için geçerli hukuki güvencelerle baÄŸlantılı. AÄ°HM önündeki Ä°mamoÄŸlu dosyası da bu iliÅŸkinin uluslararası hukuk düzeyinde incelendiÄŸi bir alan haline geldi.
Üç insan hakları ve hukuk kuruluşunun başvurusu, böylece bir kişinin tutukluluğundan daha geniş bir soruyu gündeme taşıyor: Seçimlerde yurttaşların verdiği temsil yetkisi ile devletin ceza hukuku yetkisi karşı karşıya geldiğinde, hem suç iddialarının bağımsız biçimde soruşturulmasını hem de siyasal katılım hakkının korunmasını sağlayacak hukuki güvence nasıl kurulacak?
- NHA / Human Rights Watch, Türkiye İnsan Hakları Davalarına Destek Projesi, Uluslararası Hukukçular Komisyonu, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi, Bianet, Gazete Duvar.
