İstanbul ve Kocaeli’de etkili olan sağanak yağışların ardından sel felaketinde yaşamını yitirenlerin sayısı altıya yükseldi. Yaklaşık 1.200 su baskınının yaşandığı İstanbul’da arama-kurtarma çalışmaları sürerken, dere yataklarının yapılaşmaya açılması, betonlaşma ve kent planlamasında bilimsel uyarıların ne ölçüde dikkate alındığı yeniden tartışılıyor. Felaketi yalnızca yağışın şiddetiyle açıklamak, kent yönetimlerinin sorumluluğunu görünmez kılıyor.
İstanbul’da 14 Ekim’de başlayan ve 17 Ekim’de yeniden etkili olan sağanak yağışların ardından sel felaketinin bilançosu ağırlaşıyor. İstanbul’da beş, Kocaeli’de bir kişinin yaşamını yitirdiği bildirildi. Pendik’in Göçbeyli Mahallesi’nde yükselen dere sularına kapılan otomobildeki üç kişiden biri kurtulurken, iki kişi kayboldu. Kayıplardan birinin cansız bedenine ulaşıldı, diğerini arama çalışmaları sürüyor. Haliç kıyısında yürütülen aramalarda ise günlerdir kayıp olan Türkmenistan uyruklu Murat Babajanov’un cansız bedeni bulundu.
Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediyesi Afet Koordinasyon Merkezi’nin ölçümlerine göre Beykoz, Sarıyer ve Eyüpsultan’da metrekareye 200 kilogramı aÅŸan yağış düştü. Yaklaşık 1.200 su baskınının yaÅŸandığı kentte yollar ve iÅŸyerleri sular altında kalırken Ä°stanbul Havalimanı’nda 19 sefer iptal edildi, 51 uçuÅŸ baÅŸka havalimanlarına yönlendirildi. Ä°stanbul Valisi Davut Gül, son 84 yılın en ağır yağışlarından birinin yaÅŸandığını açıkladı.
Yağışın olağanüstü şiddeti tartışmasız. Ancak böylesine büyük bir kentin aşırı hava olaylarına karşı ne ölçüde hazırlandığı, yalnızca meteoroloji verileriyle açıklanamayacak bir sorun.
Bilimin Uyarıları, Betonun Altında Kalan Kent
Türk Mühendis ve Mimar Odaları BirliÄŸi (TMMOB) Ä°stanbul Ä°l Koordinasyon Kurulu, 16 Ekim’de yaptığı açıklamada selin etkilerinin yalnızca yağışın ÅŸiddetiyle açıklanamayacağını belirtti. Meslek örgütüne göre dere yataklarının ve taÅŸkın alanlarının yapılaÅŸmaya açılması, yeÅŸil alanların daralması ve altyapı eksiklikleri felaketin sonuçlarını ağırlaÅŸtırıyor. TMMOB, Ä°stanbul’da dokuz alışveriÅŸ merkezi ile 16 üniversite yerleÅŸkesinin dere yataklarında bulunduÄŸunu ileri sürerek yıllardır yapılan uyarıların dikkate alınmadığını savundu.
Bu eleÅŸtiriler yeni deÄŸil. 2009’daki Ayamama Deresi taÅŸkınından 2023’teki sellere kadar hazırlanan teknik raporlarda benzer sorunlara iÅŸaret edildi. Ä°stanbul’un kuzeyindeki ormanların ve su havzalarının büyük ulaşım ve yapılaÅŸma projeleriyle dönüşmesi, doÄŸal alanların yaÄŸmur suyunu emme kapasitesinin azalması ve taÅŸkın riskinin büyümesi bakımından tartışılıyor. Özellikle AKP iktidarı döneminde hayata geçirilen büyük projelerin çevresel etkileri, meslek odalarının uzun süredir eleÅŸtirdiÄŸi baÅŸlıklar arasında bulunuyor.
Kentleşmenin ekonomik değerini yükselten her yatırımın, aynı zamanda kentin yaşam güvenliğini artırmadığı artık daha açık görülüyor. Bir arsanın yapılaşmaya açılması, bir dere yatağının daraltılması veya bir yeşil alanın betonla kaplanması kısa vadede ekonomik kazanç sağlayabilir. Ancak aşırı yağış geldiğinde bu tercihlerin maliyeti yalnızca yatırımcıların değil, o kentte yaşayan herkesin karşısına çıkıyor.
Şehir Plancılarının Uyarıları Neden Dinlenmiyor?
Ä°stanbul’un sel riskini azaltmak için hangi önlemlerin gerektiÄŸi bilinmeyen bir konu deÄŸil. TaÅŸkın haritalarının imar planlarına iÅŸlenmesi, dere yataklarının korunması, yaÄŸmur suyu altyapısının güçlendirilmesi ve doÄŸal su emilim alanlarının artırılması, mühendislerin yıllardır önerdiÄŸi uygulamalar arasında bulunuyor. Buna raÄŸmen meslek odaları, bilimsel planlama ilkelerinin yatırım ve yapılaÅŸma kararları karşısında geri plana itildiÄŸini savunuyor.
Ãœstelik Türkiye’de ÅŸehir plancıları, mimarlar ve mühendislerin kamusal kararlara itirazları zaman zaman yargı süreçlerinin konusu hâline geliyor. Gezi davasında ÅŸehir plancısı Tayfun Kahraman’ın tutukluluÄŸu, mesleki bilgiyle kamusal karar alma süreçleri arasındaki gerilimin en çok tartışılan örneklerinden biri. Kahraman hakkındaki yargı sürecinin doÄŸrudan Ä°stanbul’daki sellerin nedeni olduÄŸu söylenemez. Ancak ÅŸehir planlamasına iliÅŸkin itirazların özgürce dile getirilebilmesi ve kamu yönetimi tarafından dikkate alınması, afetlere hazırlığın da önemli bir parçası.
Ä°stanbul’da sel riskinin azaltılmasından merkezi yönetim, büyükÅŸehir belediyesi, ilçe belediyeleri ve ilgili kamu kurumları farklı yetkileri ölçüsünde sorumlu. Bu nedenle geçmiÅŸten bugüne verilen imar kararlarının, yapılan altyapı yatırımlarının ve yerine getirilmeyen teknik önerilerin birlikte incelenmesi gerekiyor. Tek tek can kayıplarının hangi ihmallerle baÄŸlantılı olduÄŸunun belirlenmesi ise olay yerlerine iliÅŸkin teknik incelemeleri gerektiriyor.
Selden etkilenen esnaf için açıklanan 80 milyon liralık destek, acil kayıpların giderilmesine katkı saÄŸlayabilir. Ancak kentlerin her büyük yağıştan sonra yeniden onarılmaya ihtiyaç duyması, afet öncesinde alınması gereken önlemlerin yeterliliÄŸini sorgulatıyor. Ä°stanbul’un ihtiyacı yalnızca daha fazla beton kanal, daha yüksek duvar veya felaket sonrasında dağıtılan yardımlar deÄŸil; suyun doÄŸal hareketini ve insanların güvenliÄŸini birlikte gözeten bir kent planlaması.
YaÄŸmurun ne zaman ve ne kadar yaÄŸacağını belirlemek mümkün deÄŸil. Fakat suyun nereden akacağını, hangi alanların taÅŸkın riski taşıdığını ve nerelere yapı yapılmaması gerektiÄŸini bilim büyük ölçüde ortaya koyabiliyor. Ä°stanbul’da yanıt bekleyen soru, bu bilgilerin neden kent yönetiminde yeterince belirleyici olamadığıdır.
- NHA / Euronews Türkçe (18 Ekim 2026), İstanbul Valiliği, İBB AKOM, TMMOB İstanbul İl Koordinasyon Kurulu (16 Ekim 2026), TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası, TMMOB Şehir Plancıları Odası, İstanbul Kalkınma Ajansı 2024–2028 İstanbul Bölge Planı.
