TÜİK’in Temmuz 2026 verileri, işsizliğin bir ayda 0,5 puan artarak yüzde 8,1’e yükseldiğini gösterdi. Ancak aynı kurumun daha geniş işgücü göstergesi, zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizleri kapsayan atıl işgücü oranının yüzde 30,6’ya ulaştığını ortaya koydu. DİSK-AR’ın TÜİK verileri üzerinden yaptığı hesaplamaya göre geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 305 bine çıktı. Böylece Türkiye’de işgücü piyasasının manzarası, resmi işsizlik oranının işaret ettiği yüzde 8,1’den çok daha ağır bir tablo ortaya koydu.
ANKARA – Türkiye’de işgücü piyasasındaki bozulma Temmuz ayında da sürdü. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı hazirandaki yüzde 7,6 seviyesinden yüzde 8,1’e yükseldi. İşsiz sayısı bir ayda 150 bin kişi artarak 2 milyon 860 bine çıktı.
Ancak aynı verilerin işgücü piyasasının daha geniş bir fotoğrafını veren göstergeleri, yalnızca yüzde 8,1’lik işsizlik oranına bakıldığında ortaya çıkan tablonun eksik kaldığını gösteriyor.
TÜİK’in “atıl işgücü oranı” olarak açıkladığı; işsizlerin yanı sıra daha fazla çalışmak isteyen ancak yeterince çalışamayanları ve iş aramaya hazır olduğu halde çeşitli nedenlerle aktif biçimde iş aramayan potansiyel işgücünü de kapsayan gösterge, Temmuz ayında yüzde 30,6’ya yükseldi.
Oran yalnızca bir ayda 1,8 puan arttı. Böylece Türkiye’de işgücü piyasasının dışında kalan veya çalışma kapasitesini tam olarak kullanamayan kesimin büyüklüğü, resmi dar tanımlı işsizlik oranının yaklaşık dört katına ulaştı.
Dar tanımlı işsizlik yüzde 8,1, geniş tanımlı işsizlik yüzde 30,6
TÜİK’in “işsiz” kabul ettiği kişi, belirli bir dönemde işsiz olan ve aktif biçimde iş arayan kesimi esas alan dar tanım üzerinden hesaplanıyor. Bu yöntem uluslararası işgücü istatistiklerinin temel göstergelerinden biri.
Ancak bu tanım, çalışmak istediği halde iş bulma umudunu kaybedenleri, iş aramaya hazır olduğu halde aktif iş aramayanları ya da mevcut işinde daha fazla çalışmak isteyenleri tek başına işsiz kategorisine dahil etmiyor.
İşgücü piyasasındaki gerçek kapasite kaybı da burada ortaya çıkıyor.
DİSK Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) Temmuz 2026 verileri üzerinden hazırladığı çalışmaya göre geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 305 bine yükseldi. Geniş tanımlı işsizlik oranı ise yüzde 30,6 oldu.
Böylece TÜİK’in dar tanımlı işsizlik oranı ile geniş tanımlı oran arasındaki fark 22,5 puana çıktı.
Bu nedenle yüzde 8,1 rakamı teknik olarak resmi işsizlik oranını ifade etse de, Türkiye’de emeğin ne ölçüde kullanılabildiğini tek başına anlatmıyor.
Başka bir ifadeyle, işgücü piyasasındaki sorun yalnızca işsiz kalanların sayısından ibaret değil; çalışanların ne kadar süre çalışabildiği, çalışmak isteyenlerin ne kadarının iş bulabildiği ve iş aramaktan vazgeçenlerin büyüklüğü de tablonun parçası.
İşsiz sayısı artarken istihdam 388 bin kişi azaldı
Temmuz verilerinin dikkat çekici taraflarından biri de işsizliğin yükselmesiyle birlikte istihdamın gerilemesi oldu.
Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam edilenlerin sayısı bir önceki aya göre 388 bin kişi azalarak 32 milyon 362 bine düştü.
İstihdam oranı da 0,6 puan gerileyerek yüzde 48,3’e indi.
İşgücü de aynı dönemde 238 bin kişi azaldı ve 35 milyon 222 bin kişiye geriledi. İşgücüne katılma oranı 0,4 puan düşerek yüzde 52,5 oldu.
Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde Temmuz ayında yalnızca işsiz sayısının artmadığı, aynı zamanda çalışan ve işgücü piyasasına dahil olan insanların sayısının da gerilediği görülüyor.
Dolayısıyla resmi işsizlik oranındaki yükselişin yanında, işgücü piyasasından çekilme eğilimi de izlenmesi gereken temel göstergelerden biri olarak öne çıkıyor.
Gençler için tablo daha ağır
İşgücü piyasasındaki bozulma özellikle gençlerde daha belirgin.
15-24 yaş grubunda mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı bir ayda 1,5 puan artarak yüzde 14,5’e yükseldi.
Genç erkeklerde işsizlik yüzde 11,3 olurken genç kadınlarda oran yüzde 20,3’e çıktı.
Genç kadınların işsizlik oranındaki aylık artış ise 2,7 puan oldu.
Bu veriler, Türkiye’de işgücü piyasasına yeni giren kuşağın istihdamla kurduğu ilişkinin giderek daha kırılgan hale geldiğini gösteriyor.
Özellikle genç kadınlarda yüzde 20’yi aşan işsizlik oranı, resmi yüzde 8,1’lik genel işsizlik göstergesinin toplumun bütün kesimlerinde aynı ağırlıkta hissedilmediğini de ortaya koyuyor.
Kadınlarda geniş tanımlı işsizlik yüzde 40’ı aştı
Cinsiyetler arasındaki fark geniş tanımlı işsizlikte daha da büyüyor.
DİSK-AR’ın hesaplamasına göre Temmuz ayında geniş tanımlı kadın işsizliği yüzde 40,4 seviyesine ulaştı.
TÜİK’in dar tanımlı işsizlik hesabında ise kadın işsizliği yüzde 10,6 olarak açıklandı. Erkeklerde bu oran yüzde 6,8.
İki gösterge arasındaki fark, kadınların işgücü piyasasında karşılaştığı sorunun yalnızca aktif olarak iş arayan işsizlerden oluşmadığını gösteriyor.
Kadınların işgücüne katılım oranı da yalnızca yüzde 35,2. Erkeklerde bu oran yüzde 70,3. Kadın istihdam oranı yüzde 31,4’te kalırken erkeklerde yüzde 65,5.
Dolayısıyla Türkiye’de işsizlik verilerinin toplumsal cinsiyet boyutu, yalnızca “kadın işsizliği yüzde 10,6” denilerek açıklanabilecek bir tablo değil.
Beş milyon kişi daha fazla çalışmak istiyor
DİSK-AR’ın hesaplamasında ortaya çıkan bir başka dikkat çekici veri, yaklaşık 5 milyon kişinin haftalık 40 saatten daha az çalışmasına rağmen daha fazla çalışmak istemesi.
Buna yaklaşık 5 milyon kişilik iş bulamayan kesim de eklendiğinde, Türkiye’de çalışma isteği ile mevcut istihdam arasındaki kopukluğun boyutu daha net hale geliyor. DİSK-AR ayrıca resmi işsizlerin yaklaşık yüzde 83’ünün işsizlik ödeneğinden yararlanamadığını belirtiyor.
Bu tablo, işsizliğin yalnızca gelir kaybı olarak değil, aynı zamanda sosyal güvenlikten ve düzenli gelirden kopuş olarak yaşandığına işaret ediyor.
Çalışanların önemli bölümünün ise istihdamda bulunmasına rağmen yeterli süre çalışamaması, işgücü piyasasındaki sorunun başka bir boyutunu oluşturuyor.
Haftada 42 saat çalışanların ülkesi
TÜİK verileri, istihdam piyasasındaki başka bir çelişkiyi de ortaya koyuyor.
İstihdam edilen ve referans döneminde işbaşında olanların mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 42 saat oldu.
Bu süre bir önceki aya göre 0,4 saat geriledi.
Bir tarafta milyonlarca insanın iş bulamadığı veya daha fazla çalışmak istediği, diğer tarafta çalışanların ortalama 42 saat fiili çalışma gerçekleştirdiği bir işgücü piyasası bulunuyor.
Bu çelişki, Türkiye’deki sorunun yalnızca “kaç kişinin işsiz olduğu” sorusuyla açıklanamayacağını gösteriyor. Asıl mesele, mevcut çalışma kapasitesinin nasıl dağıtıldığı ve elde edilen gelirin çalışanların yaşamını ne ölçüde karşılayabildiği.
İki farklı rakam değil, aynı tablonun iki yüzü
TÜİK ile DİSK-AR’ın verileri arasında ilk bakışta büyük bir farklılık varmış gibi görünse de burada önemli bir ayrım bulunuyor.
TÜİK’in açıkladığı yüzde 8,1, dar tanımlı işsizlik oranı. Aynı TÜİK verilerinde atıl işgücü oranı zaten yüzde 30,6 olarak yer alıyor.
DİSK-AR ise bu geniş göstergeyi merkeze alarak 12 milyon 305 bin kişilik geniş tanımlı işsiz kitlesine dikkat çekiyor.
Dolayısıyla tartışma “TÜİK yüzde 8,1 diyor, DİSK-AR yüzde 30,6 diyor” biçiminde kurulamaz.
Asıl mesele şu:
Türkiye’de işsizlik hakkında kamuoyuna hangi rakamın anlatıldığı ve o rakamın insanların çalışma hayatındaki gerçek durumunu ne kadar temsil ettiği.
Dar tanımlı işsizlik, uluslararası karşılaştırmalarda kullanılan gerekli bir istatistik. Ancak tek başına kullanıldığında, iş aramaktan vazgeçenleri, potansiyel işgücünü ve yeterince çalışamayanları görünmez kılabiliyor.
Temmuz verileri bu nedenle yalnızca yüzde 8,1’lik işsizlik oranıyla okunursa, işgücü piyasasındaki krizin önemli bir bölümü istatistiksel olarak arka plana itiliyor.
“İşsizlik düşüyor” görüntüsü neden yanıltıcı olabilir?
Son iki yılın verileri de bu ayrımı daha görünür hale getiriyor.
DİSK-AR’ın hesaplamasına göre Temmuz 2024’te geniş tanımlı işsiz sayısı 10 milyon 903 bin iken Temmuz 2026’da 12 milyon 305 bine çıktı. İki yıldaki artış yaklaşık 1,4 milyon kişi.
Aynı dönemde dar tanımlı işsizlik oranı yüzde 9’dan yüzde 8,1’e geriledi. Geniş tanımlı işsizlik ise yüzde 27,5’ten yüzde 30,6’ya yükseldi.
Bu iki eğilimin aynı anda gerçekleşebilmesi, işgücü piyasasının neden yalnızca dar tanımlı işsizlik üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini gösteriyor.
Resmi işsizlik oranı gerilerken, işsizliğin daha geniş biçimleri büyüyebiliyor.
Çünkü iş bulamayan bir kişinin iş aramaktan vazgeçmesi onu ekonomik açıdan işsiz olmaktan çıkarmıyor; yalnızca dar istatistiksel tanımın dışına çıkarıyor.
Rakamların anlattığı gerçek
Temmuz ayı verileri birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şu:
- Dar tanımlı işsizlik yüzde 8,1’e çıktı.
- Resmi işsiz sayısı 2 milyon 860 bine yükseldi.
- İstihdam 388 bin kişi azaldı.
- İşgücüne katılım oranı yüzde 52,5’e geriledi.
- Genç işsizliği yüzde 14,5’e yükseldi.
- Genç kadınlarda işsizlik yüzde 20,3’e ulaştı.
- Atıl işgücü oranı yüzde 30,6’ya çıktı.
- DİSK-AR’ın hesabıyla geniş tanımlı işsiz sayısı 12 milyon 305 bin oldu.
- Geniş tanımlı kadın işsizliği yüzde 40,4’e ulaştı.
- İşbaşında olanların ortalama haftalık fiili çalışma süresi 42 saat olarak gerçekleşti.
Bu veriler, Türkiye’deki işsizlik sorununun resmi manşet rakamından çok daha geniş olduğunu ortaya koyuyor.
Dolayısıyla Temmuz 2026 işgücü istatistiklerinin asıl haberi yalnızca “işsizlik yüzde 8,1’e çıktı” değil.
Asıl haber, 12 milyondan fazla kişinin geniş tanımlı işsizlik kapsamına girdiği, çalışanların önemli bir bölümünün yeterli çalışma süresine ulaşamadığı ve gençler ile kadınlarda tablonun daha da ağırlaştığı bir işgücü piyasasında resmi işsizlik göstergesinin tek başına gerçeği anlatmaya yetmemesi.
Türkiye’nin çalışma hayatındaki krizi ölçmek için artık yalnızca “kaç kişi işsiz?” sorusunu sormak yetmiyor.
Asıl soru şu:
Kaç kişi çalışmak istiyor, kaç kişi daha fazla çalışmak istiyor ve kaç kişi çalışmak istediği halde işgücü piyasasının dışında kalıyor?
Temmuz verileri, bu soruların yanıtının yüzde 8,1’den çok daha ağır olduğunu gösteriyor.
