Bu metni kısa süre önce kaybettiğimiz değerli arkadaşım Cemal Piranij’e ithaf ediyorum.
Birlikte aynı cümleyi sevebilir miyiz? Bu ihtimali göz önünde tutuyorum. Ama bir cümleyi sevebilmek için sebep önemli. Yoksa bir cümleyi durup dururken neden sevelim? Cümleyi oluşturan sözcüklere o potansiyeli yükleyen işte o sebep. Gerçi hayatta kalmanın sebebi sevmek değil mi? Ama önce sözcükleri canlandırmak gerek. Onları ete, kana, ruha kavuşturmalı…
Sözcükler, başka bir sözcük yanlarına gelince, gelen sözcüğün potansiyeli ölçüsünde canlanmaya başlar. Yan yana sıralandıklarında canlanma ne kelime, uçmaya başlarlar. Çok “büyük” bir sözcüğün tam anlaşılabilmesi için bazen “küçük” bir sözcüğe ihtiyaç vardır. Hiyerarşi yoktur aralarında. Onlar eşittir. Zira bir sözcük yeri gelir bir başka sözcüğün eksiğini kapatır. Yeri gelir bir ayıbını örter. Sonra birleşip bir sancıya misafirliğe giderler. Hatta her bir sözcük diğerine ana; biri ötekine evlat olur.
Sözcüklerin potansiyeli inanılmazdır! Bir merhabayla bir başka insanın dünyasına girebilir insan. Ne var ki dünyaya barışın gelmesi, yeni bir yeryüzünün kurulması bir sözcüğün işi değildir. Evet, “barış” sözcüğü sihirli bir sözcüktür. Tek çiçekle bahar gelemeyeceği gibi, tek sözcükle de barış gelmez. Bunu biliyorum. “Barış”ın yanına yeni sözcük ya da sözcükler koşulmalıdır. Bu hırgürde, bu hengâmede bir sözcüğün sesi duyulmaz elbette. Ne var ki arzulanan durum, sözcüklerin rastgele bir araya toplanmasıyla da gerçekleşmez. Önce cümleler sözcükleri “sınav”a çeker. Ancak sınavdan geçip “not” alanlar barışı kuracak cümlede yerini alabilecektir. Bu arada “imkânı olan delirecek”, yoldan çıkmak isteyen çıkacaktır kuşkusuz!
Orada bir yerde ham bir metal gibi anlamsızca durması kimseyi yanıltmasın; uygun sözcükler bir yan yana gelmeyi görsün, o “ham metal” bir bakmışsınız “altın”a dönüşmüş.
Aklımızda mıh gibi yer etmiş küfür sözcükleri de vardır tabii… Ama şimdi onlara yüz vermeye yeltenmeyelim. Kalbin risk ekonomisini daha fazla zorlamayalım; yormayalım onu. Yorulunca sözcükleri kırıyoruz; sakat kalana kadar dövesimiz geliyor bazen. Şimdi sözcüklerin keyfini çıkarma zamanı, keyfini kaçırma zamanı değil. Bana kalırsa bir çocuk gibi düşünmeli; onları kırmaya, sakatlamaya hakkımız yok. Ne kadar kötü emellerimize alet etsek de, ne kadar eziyet etsek de bizi affeden onlar. Mucizevî şeylerdir sözcükler. Çocuğa gösterilen şefkat gibi şefkat göstermeli; olur olmaz, yerli yersiz kullanmamalı.
Dostluklarımız her şeyden önce neyle sınanır bilir misiniz? Dostluk her şeyden önce sözcüklerde sınanır tabii ki. Kendime sözcüklerden bir ahbaplık diliyorum. Dilemenin ötesinde, adım da atıyorum. Bu metin onun bir belirtisi olmalı. En umutsuz anlarımda onlarla olan ahbaplığıma sığınıyorum. Umuda değil ama sözcüklerin potansiyeline inanıyorum.
Bir yanıyla nötrdür sözcükler; bizi savaşlı bir hayata adapte ettikleri gibi barışlı bir hayata da adapte edebilirler. Bunu sözcüklerden başka ne yapabilir ki? Zira tanrıların duaları var; duaların sözcükleri… Sözcükler sanki organımız bizim. Onlarsız ne yapardık bilmiyorum. Belki onlarsız insan olmazdık… Şu içinde bulunduğumuz dünyada, her zamankinden çok gerekiyorlar bizlere. Hep gerekecekler. Hep daha çok gerekecekler. O yüzden sanki güne başlama sebebim sözcükler. Her sabah daha önce yan yana gelmemiş —en azından— bir cümle kurmayı varlık sebebim sayıyorum neredeyse.
Yeryüzünün en aptal ve cahilleri sözcüklerden —elbette barıştan da— en az nasibini alanlardır. Sözcükler bir okuldur zira. Oldukça da zengin bir okuldur üstelik. Zenginlik ise bir sıfat değil, ahlaki ve politik bir durum ve duruştur. Küfür, sözcük yoksulluğunun olduğu yerde başlar. Orası kişi açısından sözün tükendiği yerdir. Sözü tüketmek tipik bir yoksunluk halidir. Savaşlar da sözlerin tüketildiği yerde başlamaz mı zaten? Oysa sözcük tükenir olmamalıdır; barış ihtimali gibi… Onu bulunduğu raftan indirmek, tozunu almak gerekir. Gereksiz insan vardır, gereksiz iş vardır, işe yaramaz insan vardır ama gereksiz sözcük yoktur. Ayrıca sözcükler mesaj yüklüdür. Mesajında Tanrı’nın planlamadığı planların şifresi vardır. Evet, insan sözcüklerle Tanrı’nın planlamadığını planlar. O sebepten, sözcüklerle ahbaplığa tıpkı barış ihtimaline olduğu gibi cüret etmeli. Böylece hayatın sınırları daha da genişler. Hatta “sınır” diye bize gösterilen çizgi muğlaklaşır, neredeyse yok olur.
Her sözcük bir bilgidir aynı zamanda. Düşünmenin; düşmenin ve kalkmanın bilgisi… Bilgi dediğimiz mevhum hayatın şifresidir bu anlamda. “Üç günlük dünya, kimseye avuç açmaya değmez.” Sözcükler hariç; onlara avuç açalım derim.
Bizi “çocukluk etme” diye büyüttüler. Ne münasebet, tam tersine çocukluk edelim; çocuklar kadar sözcüklere aç olalım! Sözcüklerden asker, sözcüklerden silah yapanlar var, onlara hiç bakmayalım bile. Onların asıl derdi sözcüklerden aptallar ordusu yaratmaktır. Onlar, “kardeşlik”, “dayanışma”, “empati” sözcüklerinin anlamını gerçekten bilmeyenlerdir. Evet, onlar kalabalık, gevşek, saygısız ve müptezeller… Onlara bakıp, onlar adına tüm sözcüklerden özür dilemek istiyorum. Elden başka ne gelir… Önüme bakıp tüm sözcüklerden utanıyorum. Sözcüklerin bu kadar korumasız olmasına üzülmüyor değilim. Üzülüyorum. Nasıl üzülmeyeyim; şiddete maruz kalmış kadınların, işkence görmüş, gözaltında kaybedilmiş insanların, doğası talan edilmiş gezegenin davasına bakar sözcükler.
Sözcükler birbirlerini zenginleştirir, ufkunu genişletirler. Romanlar, öyküler, şiirler sözcüklerin birbirleriyle muhabbetinden ve dayanışmasından doğarlar. Çıkarsız. Beklentisiz. Öylesine. Doğal. Gelişine…
Merak edenler vardır, “sözcükler nasıl doğmuştur” diye. Hemen yanıtlayayım: Onlar sözcük olmaktan başka çareleri kalmayınca doğmuşlardır. Daha sonra nihai çareyi sözcük kardeşliğinde bulmuşlardır. Keşke insanlar onlardan ders çıkarabilselerdi. Sözcüklerden ilham alıp demokrasiden başka çare kalmadığını görebilselerdi. Böylece din, milliyet kardeşliğinin ötesinde insan kardeşliğinde birleşebilirlerdi. O güne kadar canları sağ olsun. Sağ olsun ki insanlar bunu öğrenebilsin. Haklarını yemeyelim, öyle kolay kolay “sözcük” olunmuyor. Her şeyden önce sözcük bir “idman” meselesi; tekrar eden bir eylem meselesi… Bunlardan anlaşılacağı gibi, o insanlık tarihine öyle kolay kolay kaydedilmedi. Belki de onları tarih-üstü ve canlı bir şeymiş gibi düşünmeli. Kim bilir belki de onları bitki gibi, hayvan gibi tahayyül etmeli. Çocuğa bakar gibi “pürdikkat” olmalı onlara karşı. Hatırlayalım, “pürdikkat duadır” demişti Simone Weil.
Sözcüklere güvenmeli, inanmalı, yanlarında saf tutmalı, sevmeli, bunu ahlaki ve kültürel bir görev bilmeli… Biz dünyalılar, politik ve ahlaki bir felaketin içine yuvarlanırken sıkıca tutunmamız gereken mevhumlardır sözcükler ve barış.
- Sözcükler ve Barış - 21 Kasım 2026
- Müsses Nizam ve Siyasal Partiler - 10 Kasım 2026
- Siyaset Bizi Neden Kurtaramaz? - 7 Kasım 2026




















