Dünya gıda fiyatları, Åžubat 2024’te yedinci ay üst üste düşüş kaydetti. BirleÅŸmiÅŸ Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) tarafından derlenen verilere göre, küresel gıda fiyat endeksi, bir önceki aya göre yüzde 0,7 azalarak geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 10,5 düşüş gösterdi. Bu durum, gıda fiyatları endeksinin Åžubat 2021’den bu yana en düşük seviyeye gerilediÄŸini gösteriyor.
Türkiye’de ise gıda fiyatları, Åžubat 2024’te aylık bazda yüzde 8,25, yıllık bazda ise yüzde 71,12 olarak artış gösterdi. Türkiye Ä°statistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, yıllık enflasyon son 15 ayın en yükseÄŸi olarak kaydedildi. Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları Åžubat ayı enflasyonunun temel belirleyicisi oldu.
Peki Türkiye’de gıda fiyatları neden dünyadan farklı seyrediyor? Bu sorunun cevabını bulmak için hem küresel hem de yerel faktörleri incelemek gerekiyor.
Küresel faktörler
FAO’nun raporuna göre, Åžubat ayında gıda fiyatlarının düşmesinde en büyük etken ÅŸeker fiyatları oldu. Åžeker fiyat endeksi, bir önceki aya göre yüzde 3,2 artarken, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,5 artış gösterdi. Åžeker fiyatlarındaki artışın nedenleri arasında Brezilya’da üretimin artması, Hindistan ve Tayland’da ihracatın yükselmesi ve küresel talebin zayıflaması gösterildi.
DiÄŸer gıda gruplarında ise fiyat düşüşleri yaÅŸandı. Tahıl fiyat endeksi ÅŸubat ayında bir önceki aya göre yüzde 5,0 azalırken, yıllık bazda yüzde 22,4 geriledi. Tahıl fiyatlarındaki düşüşün nedenleri arasında ABD ve Avrupa’da rekolte artışı, Rusya ve Ukrayna’da ihracat kotalarının gevÅŸetilmesi ve Çin’in ithalatının azalması sayıldı.
Bitkisel yağ fiyat endeksi ise şubatta bir önceki aya göre yüzde 1,3 düşüş gösterirken, yıllık bazda yüzde 11 azaldı. Bitkisel yağ fiyatlarındaki düşüşün nedenleri arasında palm yağı üretimindeki artış ve soya yağı talebindeki azalış belirtildi.
Süt ürünleri fiyat endeksi ise ÅŸubatta bir önceki aya göre yüzde 1,1 artarken, yıllık bazda yüzde 13,4 azaldı. Süt ürünleri fiyatlarındaki artışın nedenleri arasında Avrupa BirliÄŸi’nde süt tozu stoklarının azalması ve tereyağı talebinin artması gösterildi.
Et fiyat endeksi ise ÅŸubat ayında bir önceki aya göre yüzde 1,8 artış gösterirken, bir yıl öncesine göre yüzde 0,8 azaldı. Et fiyatlarındaki artışın nedenleri arasında Brezilya ve Arjantin’de sığır eti üretimindeki düşüş ve Çin’in domuz eti ithalatındaki artış sayıldı.
Yerel faktörler
Türkiye’de gıda fiyatları, küresel eÄŸilimlerin aksine yükselmeye devam ediyor. Bunun nedenleri arasında hem üretim hem de tüketim tarafında yaÅŸanan sorunlar var.
Üretim tarafında, kuraklık, girdi maliyetlerindeki artış, tarım arazilerinin azalması, verimlilik düşüklüğü, lojistik sorunlar, spekülasyon ve stokçuluk gibi faktörler gıda fiyatlarını yukarı çekiyor.
Tüketim tarafında ise, gelir dağılımındaki bozulma, enflasyon beklentileri, tüketici güvenindeki düşüş, pandemi nedeniyle değişen alışkanlıklar ve talep artışı gibi faktörler gıda fiyatlarını yukarı çekiyor.
Türkiye ile kıyaslandığında, dünyada gıda fiyatlarındaki düşüşün sürdürülebilir olup olmadığı da tartışmalı. Bazı uzmanlar, küresel gıda fiyatlarının orta vadede yeniden yükseleceğini öngörüyor. Bunun nedenleri arasında iklim değişikliği, nüfus artışı, biyoyakıt üretimi, gelişmekte olan ülkelerde gelir artışı ve tüketim tercihleri gibi faktörler sayılıyor.
Sonuç olarak, Türkiye’de gıda fiyatları neden dünyadan farklı seyrediyor sorusunun cevabını bulmak için hem küresel hem de yerel dinamikleri göz önünde bulundurmak gerekiyor. Gıda fiyatlarının makul seviyelere çekilmesi için hem üretici hem de tüketici lehine politikalar geliÅŸtirilmesi ve uygulanması ÅŸart.
NHY/ BirGün
