NASA tarafından geliÅŸtirilen ve 30 Temmuz 2020’de Mars gezegenine gönderilen gezici araç Perseverance (Azim) yedi aylık yolculuÄŸunu bugün tamamladı.
Åžimdiye kadar bir baÅŸka gezegene gönderilen en geliÅŸmiÅŸ uzay biyolojisi laboratuvarı olan Perseverance, Mars yüzeyinde taÅŸ ve kayalarla kaplı geniÅŸ bir havza olan Jezero Krateri’ne öz güdümlü bir iniÅŸ gerçekleÅŸtirdi. Jezero Krateri, Mars yüzeyine milyarlarca yıl önce kazınmış olan eski bir nehir deltasının kenarında yer alıyor. Kraterde bir zamanlar California ve Nevada eyaletlerinin arasında bulunan yaklaşık 500 kilometrekarelik Tahoe Gölü kadar büyük bir göl olduÄŸu düşünülüyor.
California eyaletinin Los Angeles kenti yakınındaki Pasadena’da bulunan ve California Teknoloji Enstitüsü (Caltech) tarafından iÅŸletilen NASA Jet Ä°tiÅŸi Laboratuvarı’ndan (Jet Propulsion Lab) mühendisler, TSÄ° 23.55’te Mars’a iniÅŸ yapan Perseverance’tan ilk görüntüyü ve iniÅŸin baÅŸarıyla gerçekleÅŸtiÄŸi haberini, iniÅŸten kısa süre sonra aldı. Bu veriler, Mars yörüngesinde bulunan birkaç uydudan biri aracılığıyla Dünya’ya aktarılacak.
Jezero Krateri’nin bulunduÄŸu, uzun zaman önce Mars yüzeyindeki akarsuların derin oyuklar bıraktığı arazi, bilimadamlarının her ne kadar büyük ilgisini çekse de iniÅŸ sahası olarak bir o kadar tehlikeli.
Mars gezegeninin atmosferine saatte 19.200 kilometre hızla giriş yapan Perseverance; alçalma sürecini yavaşlatmak, Mars yüzeyindeki farklı tehlike ve engellerden korunmak ve altı tekerleğinin üzerine dik olarak yumuşak iniş yapmak için son derece karmaşık bir dizi manevrayı öz güdümlü olarak gerçekleştirdi.
BaÅŸarılı bir iniÅŸ gerçekleÅŸtirmek için Perseverance’ın sesten daha yüksek hızla ilerlerken paraşütünü açması, enerjisini ateÅŸlenen roketlerden alan ve Mars atmosferine giriÅŸ kapsülünden ayrılacak ÅŸekilde tasarlanan “gökyüzü vincini” çalıştırması, güvenli bir iniÅŸ noktasına uçması, gezici aracın vinçten Mars yüzeyine baÄŸlarla indirilmesi, en sonunda da vincin yeterince uzak bir noktaya uçarak yüzeye sert iniÅŸ yapması gerekiyordu.
NASA mühendisleri, tüm bu sürece “yedi dakikalık dehÅŸet” adını vermiÅŸti.
Mikrobik fosil arayışı
NASA uzmanları, Perseverance’ı, Amerika’nın yaklaşık 20 yıldır Mars’a düzenlediÄŸi misyonların en iddialısı olduÄŸunu söylüyor. Amerika’nın Mars yolculuÄŸu, NASA’nın ilk kez 1965 yılında Mars yakınına gönderdiÄŸi Mariner keÅŸif aracıyla baÅŸlamıştı.
Mars’a daha önce gönderilen dört araca kıyasla daha büyük olan ve daha fazla aygıtla donatılan gezici robot Perseverance’ın Mars’ın bir zamanlar daha sıcak, daha ıslak ve belki de içinde yaÅŸam barındıran bir gezegen olduÄŸuna iliÅŸkin daha önceki keÅŸiflerin üzerine yenilerini eklemesi umuluyor.
Perseverance’ın 2 milyar 700 milyon dolara mal olan iki yıllık misyonunun ana hedefi, bundan 3 milyar yıl önce, Dünya’da hayat ortaya çıkmaya baÅŸlarken Mars’ta yaÅŸayan mikropların izlerini araÅŸtırmak.
Uzmanlar, Perseverance’ın Mars yüzeyindeki kayalardan çıkarması planlanan çözeltilerin içinde biyolojik iÅŸaretler bulmayı umuyor. Bunlar, insanoÄŸlunun bir baÅŸka gezegende topladığı ilk çözelti örnekleri olacak.
NASA, önümüzdeki 10 yıl içinde kayalardan toplanan çözelti örneklerini almak ve bunları Dünya’ya getirmek için iki misyon daha planlıyor. Perseverance, bunun için içinde yaÅŸam barındırmış olma olasılığı en yüksek kayaları lazerle parçalayacak, ortaya çıkan buharı inceleyecek ve kayaların içinde delikler açacak. Toplanan yaklaşık yarım kilogram ağırlıktaki taÅŸ ve toz, titanyum tüplere yerleÅŸtirilerek gelecekte Mars’a gönderilecek araçların toplaması için hazır tutulacak.
Perseverance ayrıca Mars’a yapılması planlanan insanlı yolculukların önünü açacak projelerin denemelerini de yapacak. Bunlardan biri, Mars atmosferindeki karbondioksiti saf oksijene dönüştürecek bir aygıt.
NASA Gezegen Bilimleri Bölümü BaÅŸkanı Lori Glaze, kutu ÅŸeklindeki aygıtın, farklı bir gezegende insanların doÄŸrudan kullanabileceÄŸi bir doÄŸal kaynağı çıkarmak için tasarlanan ilk araç olduÄŸunu söylüyor. Bu aygıtın, Mars’ta gelecekte kurulacak hayatı destekleme ve astronotların Dünya’ya geri uçması için füze yakıtı imal etmede son derece deÄŸerli bir kaynak olabileceÄŸi düşünülüyor.
Perseverance’ın taşıdığı bir baÅŸka deneysel aygıt, çok küçük bir helikopter. Bu helikopter, bir baÅŸka gezegende ilk kez bir hava aracının kontrollu uçuÅŸunun denenmesi için tasarlandı. NASA Jet Ä°tiÅŸi Laboratuvarı’ndan yetkililer, sadece 1 kilo 800 gram ağırlığındaki mini helikopterin Mars’ta baÅŸarılı olması durumunda gelecekte gerçekleÅŸtireceÄŸi düşük irtifalı uçuÅŸlarla uzak dünyaları havadan keÅŸfedebileceÄŸini söyledi.
Perseverance, Kızıl Gezegen’de yalnız olmayacak. Mars’a 2012’de iniÅŸ yapan ve beklenenden çok daha uzun süre misyonuna devam eden gezici uzay aracı Curiosity (Merak) NASA tarafından hala kullanılıyor. 2018 yılı Kasım ayında Mars’a varan sabit araç InSight ise Mars’ın derinliklerini incelemesi için tasarlanmıştı.
Amerika, Mars araÅŸtırmaları yürüten tek ülke deÄŸil. GeçtiÄŸimiz hafta BirleÅŸik Arap Emirlikleri ve Çin’in gönderdiÄŸi araçlar, Mars yörüngesine eriÅŸti. NASA’nın Mars yörüngesinde üç, Avrupa Uzay Dairesi’ninse (ESA) iki uydusu bulunuyor.
