Uluslararası Af Örgütü, Antalya’da düzenlenen COP31 öncesinde Türkiye ile BirleÅŸmiÅŸ Milletler arasında imzalanan Ev Sahibi Ãœlke AnlaÅŸması’nın ifade ve protesto özgürlüğü üzerinde baskı yaratabileceÄŸi uyarısında bulundu. Örgüt, Türkiye’de gazetecilere, çevre savunucularına ve LGBTÄ°+ hakları için mücadele edenlere yönelik uygulamalara dikkat çekerek iklim krizinin insan haklarından ayrı ele alınamayacağını vurguladı. Fosil yakıt ÅŸirketlerinin hükümetler üzerindeki etkisinin sona erdirilmesini ve iklim krizinin bedelinin tarihsel sorumluluÄŸu bulunan ülkelerle büyük kirleticiler tarafından karşılanmasını istedi.
Uluslararası Af Örgütü, 9–20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da düzenlenen BirleÅŸmiÅŸ Milletler Ä°klim DeÄŸiÅŸikliÄŸi Konferansı (COP31) kapsamında Türkiye’nin insan hakları uygulamalarını ve zirvenin düzenlenmesine iliÅŸkin anlaÅŸmayı gündeme taşıdı. Örgüt, Türkiye ile BirleÅŸmiÅŸ Milletler arasında yapılan Ev Sahibi Ãœlke AnlaÅŸması’nın katılımcılara Türkiye’nin kurallarına uyma ve ülkenin iç iÅŸlerine müdahale etmeme yükümlülüğü getirdiÄŸini belirterek bu düzenlemenin çevre aktivistleri, insan hakları savunucuları ve gazeteciler üzerinde caydırıcı etki yaratabileceÄŸini açıkladı.
Ev Sahibi Ãœlke AnlaÅŸması’na Ä°nsan Hakları EleÅŸtirisi
Uluslararası Af Örgütü, anlaşmada yer alan iç işlerine müdahale etmeme koşulunun, hükümet politikalarını eleştiren açıklamalar ve barışçıl protestolar bakımından belirsizlik yarattığına dikkat çekti. Örgüt, iklim konferansına katılanların yalnızca çevre politikalarını değil, bu politikaların uygulanmasında devletlerin ve şirketlerin sorumluluklarını da özgürce tartışabilmesi gerektiğini vurguladı.
Uluslararası Af Örgütü Almanya Genel Sekreteri Julia Duchrow, ev sahibi ülkedeki ağır insan hakları ihlallerinin görmezden gelinemeyeceğini belirtti. Duchrow, iklim krizine etkili yanıt verilebilmesi için insanların düşüncelerini özgürce açıklayabilmesi, örgütlenebilmesi, protesto düzenleyebilmesi ve devletin uygulamalarını eleştirebilmesi gerektiğini söyledi. Sivil toplumun baskı altında tutulduğu koşullarda etkili iklim ve çevre koruma politikalarının da zayıflayacağını ifade etti.
Türkiye’deki Baskılar Zirvenin Gündeminde
Örgüt, Türkiye’de gazetecilere, çevre aktivistlerine, muhalif kesimlere ve LGBTÄ°+ hakları savunucularına yönelik baskıların son aylarda yoÄŸunlaÅŸtığını belirtti. Ä°nsan hakları kuruluÅŸlarına ve bağımsız seslere ait binden fazla sosyal medya hesabının eriÅŸime engellendiÄŸini, bunlar arasında Uluslararası Af Örgütü Türkiye’nin X hesabının da bulunduÄŸunu açıkladı.
Açıklamada, Haziran 2026’da Ankara’daki NATO Zirvesi öncesinde uygulanan gösteri yasakları ve yüzlerce kiÅŸinin gözaltına alınması da hatırlatıldı. Örgüt, benzer uygulamaların COP31 sırasında barışçıl gösteri hakkını sınırlandırabileceÄŸi uyarısında bulundu. Türkiye hükümetine, konferansa katılan herkesin ayrımcılığa, yıldırmaya ve misillemeye uÄŸramadan düşüncelerini açıklayabilmesi ve protesto hakkını kullanabilmesi için güvence saÄŸlama çaÄŸrısı yaptı.
Fosil Yakıt Şirketlerinin Siyasi Etkisine Son Verilsin
Uluslararası Af Örgütü, 8 Kasım’da yayımladığı açıklamada COP31’in yalnızca yeni iklim hedeflerinin açıklandığı bir toplantı olarak kalmaması gerektiÄŸini belirtti. Hükümetlerin fosil yakıt ÅŸirketlerine saÄŸladıkları siyasi ve ekonomik desteÄŸi sona erdirmesini, kömür, petrol ve doÄŸal gazdan hızlı, adil ve finansmanı güvence altına alınmış bir çıkış takvimi oluÅŸturmasını istedi.
Örgütün İklim, Ekonomik ve Sosyal Adalet ile Kurumsal Hesap Verebilirlik Programı Direktörü Marta Schaaf, otuz yılı aşkın süredir devam eden iklim müzakerelerine rağmen hükümetlerin fosil yakıt şirketleriyle ilişkilerini sürdürdüğünü belirterek iklim krizinin bilgi eksikliğinden değil, siyasi irade yetersizliğinden kaynaklandığını söyledi.
Schaaf, şirketlerin siyasi karar alma süreçleri üzerindeki etkisinin kırılması gerektiğini vurguladı. Örgüt, küresel sıcaklık artışının 1,5 derece sınırını aşma tehlikesine karşı fosil yakıt kullanımının azaltılmasının ertelenemeyeceğini bildirdi.
İklim Krizinin Bedelini Büyük Kirleticiler Ödemeli
Uluslararası Af Örgütü, iklim krizine tarihsel olarak en fazla katkıda bulunan yüksek gelirli ülkelerin, yoksul ülkelerin enerji dönüşümünü finanse etmesi gerektiğini açıkladı. Bu finansmanın yeni borçlar yerine ağırlıklı olarak hibelerle sağlanmasını; fosil yakıt şirketlerinin, finans kuruluşlarının ve aşırı zenginlerin daha yüksek vergilendirilmesini istedi.
Örgüt, iklim değişikliğinin yol açtığı kayıp ve zararların karşılanması için oluşturulan fonun güçlendirilmesini, iklim finansmanına ilişkin Paris Anlaşması yükümlülüklerinin uygulanmasını ve uluslararası mali sistemin yeniden düzenlenmesini talep etti.
COP31’de Belém–Antalya Adil GeçiÅŸ Mekanizması’nın insan haklarını temel alan, yeterli finansmana sahip ve uygulanabilir bir yapıya kavuÅŸturulması da örgütün talepleri arasında yer aldı. Yenilenebilir enerjiye geçiÅŸte işçilerin, yerli halkların, kadınların ve iklim krizinden doÄŸrudan etkilenen toplulukların karar süreçlerine katılması gerektiÄŸi belirtildi.
Örgüt ayrıca kadın çevre savunucularının korunmasını, iklim krizinin yarattığı zararların ayrı bir müzakere başlığı olarak ele alınmasını ve Birleşmiş Milletler iklim müzakerelerinin daha demokratik ve katılımcı hale getirilmesini istedi. Yenilenebilir enerjiye geçişin yeni hak ihlalleri yaratmaması, yapay zekâ veri merkezleri gibi hızla büyüyen enerji tüketim alanlarının yeni fosil yakıt talebine gerekçe yapılmaması gerektiği de vurgulandı.
Türkiye ve Avustralya’ya Ortak Sorumluluk ÇaÄŸrısı
COP31’e Türkiye ev sahipliÄŸi yaparken resmi müzakerelerin yürütülmesinde Avustralya da önemli sorumluluk üstleniyor. Uluslararası Af Örgütü, Türkiye’nin kömür ve doÄŸal gaz politikalarını, Avustralya’nın ise kömür ve gaz üretimini geniÅŸletmeye devam etmesini eleÅŸtirdi. Her iki ülkenin iklim politikalarında inandırıcı adımlar atması ve konferansın yönetimindeki sorumluluklarını yerine getirmesi istendi.
Uluslararası Af Örgütü, Antalya’daki konferansın hükümetler ve fosil yakıt ÅŸirketleri arasında yürütülen kapalı görüşmelerle sınırlı kalmaması, iklim krizinden doÄŸrudan etkilenen halkların ve çevre savunucularının karar süreçlerinde söz sahibi olması gerektiÄŸini belirtti.
Örgütün açıklamaları, COP31’de iki temel sorunu birlikte gündeme taşıdı: Ä°klim krizinin ekonomik ve siyasi sorumluluÄŸunu üstlenmesi gereken devletler ile ÅŸirketlerin yükümlülükleri ve bu yükümlülükleri sorgulayan toplum kesimlerinin demokratik hakları.
Ä°klim krizine karşı ortak çözümler arandığı açıklanan Antalya’da, çevre savunucularının protesto ve ifade özgürlüğü güvence altına alınmadan, fosil yakıt ÅŸirketlerinin siyasi etkisi sınırlandırılmadan adil bir iklim anlaÅŸmasına ulaşılabilecek mi?
- NHA / Uluslararası Af Örgütü, Uluslararası Af Örgütü Almanya, Uluslararası Af Örgütü İngiltere, DW Türkçe, T24, JURIST
