Malatya’da kayısı üreticilerinin yükselen üretim maliyetlerine karşın hızla gerileyen alım fiyatlarına yönelik tepkisi, yalnızca bir ürünün piyasa sorunu olmaktan çıkıp Türkiye tarımının yapısal krizini yeniden görünür kıldı. Ãœreticiler, artan girdi maliyetleri, düşük alım fiyatları, ödeme zincirinin kırılması ve kamu müdahalesinin gecikmesi nedeniyle hem üretimin hem de kırsal istihdamın sürdürülebilirliÄŸinin tehdit altında olduÄŸunu belirterek Toprak Mahsulleri Ofisi’nin piyasaya acil müdahale etmesini talep ediyor.
Ãœretim Maliyeti Artarken Fiyatlar Geriliyor
Dünya kuru kayısı üretim ve ihracatında önemli bir merkez olan Malatya’da hasat sezonu, üreticiler açısından ekonomik bir çıkmaza dönüştü. Gübre, ilaç, mazot, sulama, budama ve işçilik giderlerinin son yıllarda hızla yükselmesine raÄŸmen kuru kayısı fiyatlarının maliyetin altına gerilediÄŸini belirten üreticiler, ürünlerini zararına satmak ya da depolamak arasında sıkıştıklarını ifade ediyor.
Üreticilere göre sorun yalnızca düşük fiyat değil; piyasanın birkaç büyük alıcı ve ihracatçının beklentilerine göre şekillenmesi nedeniyle alımların yavaşlaması da nakit akışını durduruyor. Bu durum, hasat döneminde ortaya çıkan işçilik maliyetlerinin karşılanmasını güçleştirirken üretim zincirinin tüm halkalarını etkileyen bir ödeme krizine dönüşüyor.
Kriz Tarımsal Emek Zincirini De Etkiliyor
Kayısının işlenmesi, çekirdeğinin çıkarılması ve kurutulması gibi emek yoğun süreçlerde çalışan binlerce mevsimlik işçi de piyasa daralmasının doğrudan etkisini hissediyor. Üreticilerin ürünlerini satamaması nedeniyle işçilik ödemelerinde gecikmeler yaşanırken, hasat döneminde çalışan çok sayıda emekçinin ücretlerini zamanında alamadığı belirtiliyor.
Sektör temsilcileri, kayısının diğer birçok tarım ürününe göre çok daha yüksek bakım maliyetine sahip olduğuna dikkat çekiyor. Bir kayısı ağacının yıl boyunca çok sayıda ilaçlama, budama, gübreleme ve sulama işlemi gerektirdiğini belirten üreticiler, dört kilogram yaş kayısıdan yaklaşık bir kilogram kuru kayısı elde edilmesi nedeniyle üretim maliyetlerinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguluyor.
Kırsalda Yaşlanan Üretici Profili Alarm Veriyor
Kayısı üreticileri, ekonomik baskının yalnızca bugünkü gelir kaybıyla sınırlı olmadığını; uzun vadede kırsal üretimin devamlılığını da tehdit ettiğini dile getiriyor. Tarımdan uzaklaşan genç nüfus nedeniyle üretici yaş ortalamasının yükseldiğine dikkat çekilirken, teknolojik dönüşümün yetersiz kalması ve iş gücü sorununun derinleşmesi sektörün geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor.
Uzmanlar ve üretici örgütleri, tarımsal üretimin sürdürülebilirliği için yalnızca destekleme politikalarının değil, fiyat istikrarını sağlayacak piyasa düzenlemelerinin de hayata geçirilmesi gerektiğini savunuyor. Üreticiler ise kamu kurumlarının maliyetin altına düşen fiyatlara karşı daha etkin müdahale etmesini, aksi halde yalnızca üreticilerin değil, kırsal ekonominin tamamının zarar göreceğini ifade ediyor.
Kamu Müdahalesi Ve Piyasa Düzenlemesi Talebi Güçleniyor
Ãœretici temsilcileri, kuru kayısının dünyanın 100’ü aÅŸkın ülkesine ihraç edilen stratejik bir tarım ürünü olmasına raÄŸmen piyasanın birkaç büyük alıcının belirlediÄŸi fiyatlara bırakılmasının kabul edilemez olduÄŸunu belirtiyor. Bu nedenle Toprak Mahsulleri Ofisi’nin maliyet esaslı referans fiyat üzerinden alım yapması ve piyasada dengeleyici rol üstlenmesi gerektiÄŸi yönündeki çaÄŸrılar giderek güç kazanıyor.
Yaşanan tartışma, yalnızca kayısı sektörünün değil, Türkiye tarımında üretim maliyetleri ile üretici gelirleri arasındaki açığın büyümesi, kırsal nüfusun yaşlanması, tarımsal planlama eksikliği ve piyasa yapısındaki dengesizliklerin yeniden gündeme taşındığını gösteriyor. Üreticiler, kalıcı çözümün geçici fiyat artışlarından değil; maliyet odaklı destekleme politikaları, etkin kamu müdahalesi ve üreticiyi piyasa dalgalanmalarına karşı koruyacak yapısal düzenlemelerden geçtiğini vurguluyor.
