Fon yolsuzluğu soruşturmasına ilişkin haberleri nedeniyle gözaltına alınan gazeteci Bahadır Özgür, yurt dışına çıkış yasağı ve haftada iki gün imza verme yükümlülüğüyle serbest bırakıldı. Özgür’ün haberlerinde kamuoyuna açıklanmış bilgilerden yararlandığını savunmasına karşın hakkında adli kontrol uygulanması, Türkiye’de gazetecilerin haber yaparken karşılaştıkları hukuki baskıları yeniden gündeme taşıdı. Aynı soruşturma kapsamında başka gazetecilerin de gözaltına alınması ve tutuklanması, tartışmayı bireysel bir yargı işleminden basın özgürlüğünün sınırlarına taşıdı.
Türkiye’de gazetecilerin karşı karşıya kaldığı yargı süreçlerine 15 Ekim’de yeni bir dosya eklendi. Halk TV yazarı ve programcısı Bahadır Özgür, kamuoyunda fon yolsuzluğu olarak bilinen soruşturmaya ilişkin haberleri gerekçe gösterilerek İstanbul’da gözaltına alındı. Geceyi emniyette geçiren Özgür, 16 Ekim’de İstanbul Adliyesi’ne sevk edildi. Savcılığın Türk Ceza Kanunu’nun 285. maddesinde düzenlenen “soruşturmanın gizliliğini ihlal” suçlaması kapsamında yürüttüğü işlemlerin ardından sulh ceza hâkimliği, gazetecinin haftada iki gün karakola imza vermesine ve yurt dışına çıkışının yasaklanmasına karar verdi. Böylece Özgür tutuklanmadı ancak hareket özgürlüğünü sınırlayan adli kontrol tedbirleriyle karşı karşıya kaldı.
Otuz yıldır gazetecilik yaptığını belirten Özgür, emniyetteki ifadesinde suçlamayı kabul etmedi. Haberinde gizlilik kararı bulunan herhangi bir soruşturma belgesine yer vermediğini, kamuoyuna daha önce açıklanmış bilgilerden hareket ettiğini söyledi. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in kamuoyuyla paylaştığı açıklamaları hatırlatan Özgür, yüz binlerce kişiyi ilgilendiren bir mali soruşturmanın haberleştirilmesinin kamu yararı taşıdığını savundu. Bu açıklamalar, soruşturmanın gizliliğini koruma yükümlülüğüyle toplumun bilgi edinme hakkı arasındaki sınırın nerede başladığı sorusunu gündeme getirdi.
Özgür’ün yaklaşık 163 bin takipçisi bulunan sosyal medya hesabı hakkında da erişim engeli kararı verildi. Gazetecinin yalnızca adli soruşturmayla değil, haberlerini okurlarına ulaştırdığı iletişim kanallarının sınırlandırılmasıyla da karşılaşması, mesleki faaliyet üzerindeki baskının farklı biçimlerini ortaya koydu. Soruşturma gizliliği, kişisel verilerin ve yargılamanın güvenliğinin korunması bakımından hukuki bir gereklilik olabilir. Ancak kamuoyuna açıklanmış bilgilerle hazırlanan bir haberin hangi somut gerekçeyle bu sınırı aştığının ortaya konulması, hem hukukun öngörülebilirliği hem de gazetecilerin görevlerini yerine getirebilmesi açısından önem taşıyor.
Bir Gazeteci Çıkarken Bir Başkası Gözaltına Alınıyor
Bahadır Özgür’ün gözaltına alınması, fon soruşturmasıyla bağlantılı haberler nedeniyle başka gazeteciler hakkında da adli işlemler yürütüldüğü bir döneme rastladı. Aynı dosyayla ilgili gelişmeler kapsamında gazeteciler Şaban Sevinç ve Mustafa Balcı tutuklanırken, İsmail Saymaz ve Murat Ağırel hakkında da adli kontrol tedbirleri uygulandı. Farklı gazetecilere yöneltilen suçlamaların ve dosyalardaki delillerin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekiyor. Bununla birlikte aynı kamusal olay hakkında haber yapan birden fazla gazetecinin kısa aralıklarla yargı işlemlerine konu olması, basın meslek örgütlerinin ve kamuoyunun kaygılarını artırıyor.
Serbest bırakıldıktan sonra meslektaşlarının dayanışmasına teşekkür eden Özgür, nezaretten ayrılırken kendisine Murat Ağırel’in gözaltına alındığının söylendiğini aktararak yaşananları “Nöbetleşe gazetecilik” sözleriyle anlattı. Bu ifade, gazetecilerin yalnızca haberlerinin içeriğiyle değil, haber yapmanın doğurabileceği adli sonuçlarla da uğraşmak zorunda kaldıkları çalışma ortamını özetliyor. Gazetecilik faaliyetinin sürekliliği, bir muhabirin veya yazarın soruşturma geçirmemesiyle sınırlı değil; haber kaynaklarına ulaşabilmesi, araştırmasını sürdürebilmesi, okurlarıyla iletişim kurabilmesi ve mesleğini geleceğe ilişkin belirsizlik yaşamadan yerine getirebilmesiyle de bağlantılı.
Türkiye’de gazetecilere yönelik gözaltı, tutuklama, erişim engeli ve adli kontrol uygulamaları uzun süredir basın özgürlüğü tartışmalarının merkezinde bulunuyor. Yurt dışına çıkış yasağı, ilk bakışta tutuklamaya göre daha hafif bir tedbir olarak görülebilir. Ancak haber takibi için seyahat etmesi, uluslararası toplantılara katılması veya mesleki bağlantılarını sürdürmesi gereken bir gazeteci açısından bu karar doğrudan çalışma olanaklarını etkileyebiliyor. Haftada iki gün imza yükümlülüğü de gazetecinin zamanını ve hareketlerini belirli bir denetim altında tutuyor. Bu nedenle adli kontrolün gerekliliği ve ölçülülüğü, yalnızca kişinin cezaevinde bulunup bulunmadığına bakılarak değerlendirilemez.
Gazetecilerin hukuki sorumluluktan muaf olması söz konusu değil. Soruşturmanın gizliliğini ihlal etmek, kişisel verileri hukuka aykırı biçimde yayımlamak veya başka bir suç işlemek gazetecilik sıfatıyla meşrulaştırılamaz. Ancak gazetecilik faaliyeti nedeniyle uygulanan sınırlamaların somut delillere dayanması, kamu yararının dikkate alınması ve tedbirlerin zorunlu sınırlar içinde tutulması, demokratik bir hukuk düzeninin temel gereklilikleri arasında bulunuyor.
Bahadır Özgür’ün dosyası, bu nedenle yalnızca bir gazetecinin gözaltına alınıp serbest bırakılmasının haberi değil. Mali soruşturmaların toplum üzerindeki etkilerini araştıran gazetecilerin hangi koşullarda çalışabildiğini, kamusal bilginin nasıl dolaşıma girdiğini ve yurttaşların kendilerini ilgilendiren olaylardan nasıl haberdar olabildiğini de ilgilendiriyor. Çünkü bir toplumda gazetecinin hareket alanı daraldığında, yalnızca onun mesleki özgürlüğü değil, yurttaşların kendileri adına kullanılan ekonomik ve siyasal gücü denetleme olanağı da daralmaz mı?
- NHA / DW Türkçe, BBC News Türkçe, Medyascope, bianet, Evrensel, Cumhuriyet, Sözcü.
