AKP’nin yasa teklifine göre en düşük emekli aylığı 7500 liraya tamamlanacak. 7500 lira üzerinde alan emeklilerin maaÅŸlarında ise artış yapılmayacak. Bu durumda ortalama emekli maaşı en düşük aylığa yakınlaÅŸarak binlerce emekliyi maÄŸdur edecek. Bu aynı zamanda emekli aylıklarının düşmesi anlamına geliyor.
DW’den Pelin Ãœnker’in haberine göre CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan, önceki gün en düşük emekli maaşının 2 bin TL artırılarak 5 bin 500 TL’den 7 bin 500 TL’ye yükseltileceÄŸini duyurdu.
ErdoÄŸan’ın ‘müjde’ olarak sunduÄŸu açıklamasının ardından AKP Grup BaÅŸkanvekili Mustafa ElitaÅŸ en düşük emekli maaşının 7 bin 500 liraya çıkarılması ve ayrıca geçici işçilere kadro verilmesini de içeren 16 maddelik kanun teklifini TBMM BaÅŸkanlığı’na sunduklarını duyurdu.
7 bin 500 lira üzeri için düzenleme yok
ElitaÅŸ Cuma günü yaptığı açıklamada 7 bin 500 TL’nin üstünde emekli maaşı olanlar için ise bir düzenleme yapılmayacağını söyledi.
Ancak çalışma ekonomisi uzmanları ve emekli sendikalarına göre ortalama emekli maaşını en düşük emekli maaşına yaklaştıran bu adım emekliler arasındaki adaletsizliği daha da artıracak.
Seçim öncesi hamle olarak deÄŸerlendirilen artış emeklilere göre geçim sıkıntısı sorununu çözmekten uzak. Emekli maaÅŸlarının düşük olmasının nedeninin AKP’nin 2008’de devreye aldığı yasal sistemle iliÅŸkili olduÄŸuna iÅŸaret eden uzmanlar ve sendikalar, “emekli maaÅŸları en az asgari ücret düzeyinde olmalı” diyor.
Asgari ücretin altında kalıyor
AKP’nin iktidara geldiÄŸi 2002’de bir işçi emekli aylığı asgari ücretin yüzde 40 üstündeydi. ErdoÄŸan’ın açıkladığı rakam yasalaÅŸsa bile emekli maaşı asgari ücretin altında kalıyor. Asgari ücret 2023 yılında yüzde 54,66 zam oranıyla net 8 bin 506 liraya çıkarılırken aynı dönemde emeklilere yüzde 30 zam yapılmıştı.
Uzun yıllardır asgari ücretin altında maaÅŸ aldıklarını belirten emekliler açıklanan rakamı tatmin edici bulmazken, emeklinin asgari ücret altında maaÅŸ almasının Anayasa’ya da aykırı olduÄŸuna iÅŸaret ediyor.
DW Türkçe’ye konuÅŸan BirleÅŸik Emekliler Sendikası Genel BaÅŸkanı Mahmut Åžengül, emeklinin bundan 20 yıl önce asgari ücretin üzerinde maaÅŸ aldığını belirterek “Bugün çarşı pazar enflasyonuna, ev kiralarına baktığımızda emeklilerin bu artışla yaÅŸamını idame ettirebilmesi mümkün deÄŸil. Yani aslında biz yeni bir ÅŸey deÄŸil, 20 yıldan beri hem cebimizden hem soframızdan eksileni istiyoruz. Bunun da tekabül ettiÄŸi rakam 11 bin 500 TL” diyor.
Kira hariç günlük 250 lira
ErdoÄŸan’ın açıkladığı 7 bin 500 liralık emekli maaşı günlük 250 lira gibi bir rakama denk geliyor. Bir emeklinin ortalama 5 bin lira kira verdiÄŸi düşünüldüğünde ise emeklilerin diÄŸer ihtiyaçları için bir günde harcayabileceÄŸi rakam 85 lirayı bulmuyor.
Mahmut Åžengül, buna elektrik, doÄŸal gaz, su gibi faturaları da dahil edildiÄŸinde emeklinin elinde hiçbir ÅŸey kalmadığını vurgulayarak “Emeklinin saÄŸlık giderleri var, beslenme giderleri var. Maalesef ÅŸu anda dillendirilen 7 bin 500 liralık emekli maaşı bu harcamaların hiçbirini karşılamıyor” ifadelerini kullanıyor.
Hazine’den karşılanacak
Yasa çıkarsa iddia edildiği gibi en düşük emekli aylığı 7 bin 500 TL olmayacak. Bu rakamdan düşük aylıklar Hazine tarafından 7 bin 500 liraya tamamlanacak. Peki emekli aylığı artışının Sosyal Güvenlik Kurumu ya da Hazine tarafından karşılanması arasında ne far var?
DW Türkçe’ye konuÅŸan çalışma ekonomisi uzmanı Prof. Dr. Aziz Çelik, bir sonraki zam dönemi geldiÄŸinde emekli aylığı 5 bin lira olanın 5 bin lira üzerinden, 7 bin lira olanın 7 bin lira üzerinden zam alacağına iÅŸaret ederek “Yani 7 bin 500 lira köklü emekli aylığı olmayacak. Bu da emekli aylıklarının uzun vadede daha az artması anlamına gelebilir” diye konuÅŸuyor.
Çelik’in verdiÄŸi bilgiye göre söz konusu maaÅŸ tamamlaması, hak sahipleri ve yakınlarının da en az 7 bin 500 lira emekli maaşı alacağı anlamına gelmiyor. Çelik, “ÖrneÄŸin emeklinin eÅŸi, çocukları 7 bin 500 lira almayacaktır. Aldıkları maaÅŸ kendi almış oldukları pay oranında artırılacaktır. Yani şöyle düşünün emekli aylığının dörtte üçü eÅŸine kalıyorsa, 7 bin 500 liranın dörtte üçünü alacaktır” diye konuÅŸuyor.
Diğer emekli maaşları gerileyecek
Yasa teklifiyle ortalama emekli maaşları tıpkı asgari ücrette olduğu gibi en düşük aylığa doğru gerileyecek.
Çelik, “EÄŸer en düşük emekli aylığını 2 bin lira ekleyerek 7 bin 500 liraya tamamlarsanız, 7 bin 500 liranın üstündeki emekli aylıklarını aynı oranda artırmazsanız, diÄŸer emeklilerin aylıkları en düşük emekli aylığına doÄŸru gerilemiÅŸ olacaktır” diyor.
Düzenleme yasalaşırsa en düşük emekli aylıklarına yüzde 40 civarı artış yapılmış olacağını ifade eden Çelik’e göre bu durum emekliler arasındaki makası kapatacak ve daha yüksek prim ödeyen emeklilerin daha düşük emekli aylığı almasına yol açacak.
“Asgari ücret gibi burada da emekli aylıklarının aÅŸağı doÄŸru bastırılması yaklaşımı var” diyen Çelik, Türkiye’de emeklilik sisteminin prime dayalı olduÄŸunu belirterek ekliyor: “Ömür boyu yüksek prim öderseniz yüksek emekli aylığı baÄŸlanır, düşük prim öderseniz düşük emekli aylığı baÄŸlanır. Primli sistemlerin özü budur. Dolayısıyla primli sistemlerde buna dikkat edilmesi gerekir. Ama bu uygulamayla yüksek prim ödeyenler en düşük emekli aylığına yaklaşıyor.”
Enflasyon oranında zam talebi
BirleÅŸik Emekliler Sendikası Genel BaÅŸkanı Åžengül de eÅŸitlemenin daha yüksek maaÅŸ alanları cezalandırılarak yapıldığını, emeklilerin düşük maaÅŸta eÅŸitleneceÄŸini ifade ederek “Pekâlâ 7 bin 500 liranın üzerinde emekli maaşı alanlar da var ve bu emekli maaşını alanlar da enflasyondan ciddi anlamda etkilenmiÅŸ durumda” diyerek yılbaşında yapılan yüzde 54’lük asgari ücret zammını hatırlatıyor. Åžengül, asgari ücretteki yüzde 54’lük artışa karşın emeklilere yüzde 30 zam yapıldığını belirterek, bütün emeklilere yüzde 24 oranında zam yapılmasını ve emeklinin enflasyon karşısındaki maÄŸduriyetinin giderilmesini talep ettiklerini ifade ediyor.
Çalışma ekonomisi uzmanı Çelik ise normal ÅŸartlarda ErdoÄŸan’ın açıklamasından önce Meclis’e yasa teklifinin gelmesi gerektiÄŸini vurguluyor.
Çelik, “Seçim gündemde olmasaydı ve emeklilerin oyuna ihtiyaç olmasaydı bu düzenlemenin yapılmayacağını düşünüyorum. Tamamen seçime endeksli. Çünkü bunun tersini yaptı AKP. Yani 2008’de emekli aylıklarını düşürecek bir yasal sistemi kabul etti” ifadelerini kullanıyor.
MaaÅŸlar 2008’deki düzenlemeyle düştü
Sosyal güvenlik mevzuatında 2000’li yıllarda yapılan deÄŸiÅŸiklikler ve özellikle 2008 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SaÄŸlık Sigortası Kanunu çalışanlar yanında emeklileri de oldukça olumsuz etkiledi. Emeklilik yaşı yükseltildi, emekli olmak zorlaÅŸtırıldı. Emekli aylığı hesaplama ve baÄŸlama oranlarında yapılan deÄŸiÅŸiklikler sonucunda emekli aylıkları düşmeye baÅŸladı. Aynı koÅŸullarda fakat farklı zamanlarda emekli olanların aylıkları arasında büyük eÅŸitsizlikler ortaya çıktı.
1999’dan itibaren emekli aylıkları hesaplamasına enflasyonun yanı sıra Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) büyümesi de dahil edilirken AKP’nin 2008 yılında yaptığı yasal deÄŸiÅŸiklikle güncelleme katsayısına milli gelirdeki büyümenin sadece yüzde 30’u eklenmeye baÅŸlandı. Aylık baÄŸlama oranları da yüzde 75’ler seviyesinden yüzde 50’lere düşürüldü.
Emekli maaÅŸları için köklü çözümün aylık baÄŸlama oranı ve güncelleme katsayısının deÄŸiÅŸtirmesinden geçtiÄŸini ifade eden Çelik, “Çözüm emeklilerin aylıklarının insanca bir seviyeye yükselmesidir. Alt sınırı asgari ücrete çekmektir. Åžimdi bunlar yapılmıyor. Geçici düzenlemelerle Hazine’den geçici bir kaynak aktarılıyor” diye ekliyor.
“Bayram ikramiyesi maaÅŸ tutarında olmalı”
AKP Grup Başkanvekili Mustafa Elitaş, hazırladıkları yasa teklifiyle emekli bayram ikramiyesinin de 1100 liradan 2 bin liraya yükseltileceğini açıkladı.
Bin lira ile baÅŸlayan bayram ikramiyesi beÅŸ yıldan beri sadece 100 TL’lik bir artış gösterip 1100 TL olmuÅŸtu. Geçen beÅŸ yıl boyunca resmi enflasyon yüzde 300’ler, gıda enflasyonu yüzde 400’ler civarında yükseliÅŸ kaydetmiÅŸti.
14 milyon emeklinin yoksullukla mücadele ettiÄŸini ve yaÅŸama tutunmaya çalıştığını söyleyen Mahmut Åžengül, yılda iki kez verilen bayram ikramiyesinin de yeterli düzeyde olmadığını söylüyor. Åžengül, “Devlet kamuda çalışan personele 52 günlük ilave tediye veriyor. Yani ikramiye. Biz aynı oran kadar yani maaÅŸ tutarı kadar yılda iki sefer emeklilere ikramiye verilmesini istiyoruz” diyor.
Emeklilere göre siyasi rüşvet
Aziz Çelik emekli maaşlarındaki artış kararının siyasi olduğuna dikkat çekerken emekliler de açıklanan rakamı siyasi rüşvet olarak nitelendiriyor.
Mahmut Åžengül, “Sosyal Güvenlik Kurumu maalesef emeklilere asgari ücretin altında bir maaÅŸ vererek aslında Anayasal bir suç iÅŸliyor. Bu bir. Ä°kincisi bunu bir seçim yatırımı ve seçim rüşveti olarak görüyoruz” diyerek ekliyor: “EÄŸer niyetlerinde ciddilerse emeklilere insanca ve insan onuruna yaraşır bir ücret vermelerini talep ediyoruz. Bu da en düşük asgari ücret oranında olmalı.”
Muhalefet partileri de emekli maaşının en az asgari ücret seviyesinde olması gerektiği görüşünde.
CHP Ankara Milletvekili Yıldırım Kaya, PerÅŸembe günü Meclis’te düzenlediÄŸi toplantıda en düşük emekli maaşı ile emeklilere verilen bayram ikramiyelerinin, asgari ücret seviyesine çekilmesi önerisinde bulundu.
