back to top
Ana Sayfa Haber Avrupa, Sığınmacıları Ruanda’ya Göndermeye Hazırlanıyor: İnsan Hakları Sınır Dışında mı Kalacak?

Avrupa, Sığınmacıları Ruanda’ya Göndermeye Hazırlanıyor: İnsan Hakları Sınır Dışında mı Kalacak?

Almanya, Hollanda, Avusturya, Yunanistan ve Danimarka, Avrupa’da kalma hakkı bulunmadığına karar verilen göçmenleri Afrika ülkesi Ruanda’ya göndermek için ortak bir merkez kurma girişimi başlattı. İlk sevklerin 2027 yılında yapılması hedeflenirken insan hakları örgütleri, uygulamanın keyfî alıkoyma, kötü muamele ve zorla sınır dışı etme riskleri taşıdığı uyarısında bulundu. Avrupa hükümetlerinin göçü denetleme gerekçesiyle savunduğu plan, sığınma hakkının ve devletlerin insan hakları sorumluluğunun başka ülkelere devredilip devredilemeyeceği tartışmasını büyüttü.

Avrupa Birliği’nin beş üyesi, sığınma başvuruları reddedilen ve ülkelerine geri gönderilemeyen göçmenleri Avrupa dışına taşıyacak yeni bir uygulama üzerinde Ruanda hükümetiyle görüşmelere başladı. Almanya, Hollanda, Avusturya, Yunanistan ve Danimarka’nın ortak girişimiyle kurulması planlanan merkez, Avrupa’da kalabilmek için bütün hukuki başvuru yollarını tüketmiş kişileri kapsayacak. Hükümetler, ilk sevkleri 2027 yılında gerçekleştirmeyi hedefliyor.

Viyana’da duyurulan girişim, Avrupa’nın göç politikasında giderek belirginleşen yeni bir yönelimi ortaya koyuyor. Göçmenlerin başvurularını ve geri gönderme işlemlerini kendi sınırları içinde yürütmek yerine üçüncü ülkelerle anlaşmalar yapılması, Avrupa devletlerinin hukuki sorumluluklarının sınırlarını da tartışmaya açıyor.

Beş Ülkenin Ortak Planı: İlk Aşamada Bekâr Erkekler

Hollanda hükümetinin açıklamasına göre Ruanda’da kurulacak merkez, kapalı bir cezaevi değil, geçici ve açık bir barınma tesisi olarak tasarlanıyor. Gönderilen kişilere Ruanda’da oturma, çalışma, eğitim ve sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkı tanınacağı, isteyenlerin kendi ülkelerine dönebileceği belirtiliyor.

İlk aşamada yalnızca bekâr yetişkin erkeklerin gönderilmesi öngörülüyor. Hollanda özellikle Ruanda’nın bulunduğu bölgedeki ülkelerden gelen göçmenlere öncelik verecek. Avrupa hükümetleri merkezin maliyetlerini karşılayacak, ancak toplam harcama ve Ruanda’ya sağlanacak ekonomik karşılık henüz kesinleşmiş değil.

Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, girişimi göç politikasında önemli bir değişim olarak değerlendirirken Avusturya Başbakanı Christian Stocker, Avrupa’nın sığınma sistemi üzerindeki yükü hafifletmek istediklerini söyledi. Almanya İçişleri Bakanı Alexander Dobrindt de geri gönderme işlemlerinin artırılmasını savundu.

Hükümetler, uygulamanın insan kaçakçılığını azaltacağını ve düzensiz göçü caydıracağını ileri sürüyor. Ancak göç yollarını kapatmaya yönelik önlemlerin insanları daha tehlikeli güzergâhlara yönlendirebileceği ve kaçakçılık ağlarını ortadan kaldırmak yerine dönüştürebileceği yönündeki eleştiriler sürüyor.

İnsan Hakları Örgütlerinden Uyarı

Uluslararası Af Örgütü, Avrupa dışındaki geri gönderme merkezlerinin ciddi insan hakları ihlallerine yol açabileceğini belirtiyor. Örgüt, keyfî alıkoyma, işkence, kötü muamele ve kişilerin zulüm görme riski bulunan ülkelere yeniden gönderilmesi olasılığına dikkat çekiyor.

Buradaki temel hukuki sorun, bir kişinin Avrupa’da oturma hakkının bulunmamasının, herhangi bir üçüncü ülkeye gönderilmesini kendiliğinden hukuka uygun hale getirmemesi. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve uluslararası mülteci hukuku, kişilerin işkence, insanlık dışı muamele veya zulüm riski bulunan yerlere gönderilmesini yasaklıyor. Bu koruma, sınır dışı edilen kişinin daha sonra başka bir ülkeye gönderilmesi ihtimalini de kapsıyor.

Ruanda’nın insan hakları siciline ilişkin eleştiriler de bu nedenle önem taşıyor. Ülkedeki siyasal özgürlükler, muhaliflere yönelik baskılar ve bağımsız denetimin koşulları, göçmenlerin gerçekten güvenli ve özgür bir yaşam sürdürebilip sürdüremeyeceği konusunda soru işaretleri yaratıyor.

Avrupalı hükümetler, uygulamanın uluslararası hukuka uygun olacağını ve bağımsız izleme mekanizmaları kurulacağını savunuyor. Ancak merkezin açık olması, insanların kendi istekleri dışında, daha önce hiçbir bağlarının bulunmadığı bir ülkeye gönderilmesinin doğurduğu hukuki ve insani sorunları tek başına ortadan kaldırmıyor.

Avrupa’nın Yeni Göç Politikası: Sorumluluk Başka Ülkeye Devrediliyor

Almanya’nın taz gazetesi, Ruanda planının Alman hükümet ortakları arasında da itirazlarla karşılandığını aktardı. Sosyal Demokrat Parti milletvekili Sebastian Fiedler, girişimi koşulsuz destekleyemeyeceğini belirterek hem kendisinin hem de partisindeki başka milletvekillerinin ciddi soru işaretleri taşıdığını söyledi.

Avusturya’nın Der Standard gazetesinde yayımlanan haber ve değerlendirmelerde ise planın ekonomik maliyetleri, hukuki belirsizlikleri ve göçmenlerin uzun süre üçüncü ülkelerde beklemek zorunda kalma olasılığı öne çıktı. Gazetenin Ruanda’daki Gashora geçiş merkezinden aktardığı tanıklıklar, başka ülkelere yerleştirilmeyi bekleyen insanların yıllarca belirsizlik içinde yaşayabildiğini gösteriyor. Avusturyalı Yeşiller Partisi lideri Leonore Gewessler de bu merkezleri son derece pahalı ve sonuç vermeyen siyasi gösteri uygulamaları olarak nitelendirdi.

Sınır Tanımayan Doktorlar, uygulamanın mültecilerin yaşadığı insanlık dışı muamelelere yeni bir halka ekleyeceğini belirtti. Eski Birleşmiş Milletler İşkence Özel Raportörü Manfred Nowak ise Avrupa’nın sorumluluğunu insan hakları sicili ağır biçimde eleştirilen bir devlete devretmeye hazırlandığı uyarısında bulundu.

İngiltere’nin Başarısız Ruanda Deneyimi

Avrupa ülkelerinin girişimi, İngiltere’nin daha önce Ruanda ile yaptığı ancak uygulamaya geçiremediği anlaşmayı da yeniden gündeme getirdi. İngiltere Yüksek Mahkemesi, 2023 yılında sığınmacıların Ruanda’dan zulüm görebilecekleri ülkelere gönderilme riski bulunduğu gerekçesiyle planı hukuka aykırı buldu. İşçi Partisi hükümeti de 2024 yılında projeyi iptal etti.

Yeni Avrupa planı, İngiltere’nin girişiminden farklı olarak sığınma başvurusu ve itiraz süreçleri tamamlanmış kişileri kapsıyor. Ancak bu farklılık, zorla gönderme işlemlerinin insan hakları bakımından ayrıca incelenmesi zorunluluğunu ortadan kaldırmıyor. Her kişinin karşılaşabileceği risklerin ayrı ayrı değerlendirilmesi, etkili itiraz yollarının açık tutulması ve bağımsız denetimin sağlanması gerekiyor.

Göçün Nedenleri Değil, Göçmenlerin Kendileri Hedefte

Avrupa hükümetleri göçü azaltmayı, sınır dışı işlemlerini hızlandırmayı ve insan kaçakçılığıyla mücadeleyi hedeflediklerini açıklıyor. Buna karşılık savaşlar, siyasal baskılar, ekonomik eşitsizlikler ve geçim olanaklarının ortadan kalkması gibi insanları göçe zorlayan koşullar bu politikanın merkezinde bulunmuyor.

Üstelik Avrupa ekonomilerinin uzun yıllardır göçmen emeğinden yararlanması ile bugün göçmenleri uzak ülkelere göndermeyi amaçlayan politikalar arasında belirgin bir çelişki bulunuyor. İş gücüne ihtiyaç duyulduğunda ekonomik yaşamın parçası olarak görülen göçmenlerin, siyasal koşullar değiştiğinde toplumsal bir yük olarak sunulması, göç tartışmasının emek ve sınıf boyutunu da görünür kılıyor.

Ruanda planı henüz bütün ayrıntılarıyla kesinleşmiş bir uygulama değil. Merkezin maliyeti, gönderilecek kişilerin hukuki güvenceleri ve bağımsız denetimin nasıl işleyeceği açıklığa kavuşmayı bekliyor. Ancak beş Avrupa ülkesinin ortak girişimi, göç politikasında sınırların korunmasının giderek insanların korunmasının önüne geçirildiği yönündeki eleştirileri güçlendiriyor.

Avrupa’nın insan hakları ve hukukun üstünlüğü ilkelerine bağlılığı, yalnızca kendi yurttaşlarına sağladığı güvencelerle değil, sınırlarına gelen ve korunmaya ihtiyaç duyan insanlara nasıl davrandığıyla da ölçülecek. Peki, insan haklarını evrensel değerler olarak savunan Avrupa, göçmenleri binlerce kilometre uzaktaki bir ülkeye göndererek bu haklara ilişkin sorumluluğunu da sınırlarının dışına çıkarabilir mi?


  • NHA / Der Standard, taz, Deutsche Welle, Deutschlandfunk, ORF, Euronews, The Guardian, Reuters, Associated Press, Uluslararası Af Örgütü, Sınır Tanımayan Doktorlar, Hollanda Hükümeti, Avusturya Hükümeti