Çin merkezli e-ticaret platformu TEMU, Türkiye’de kurduğu yerel şirket aracılığıyla Avrupa’dan ürün getirerek yeni gümrük düzenlemesinden avantaj sağlamaya başladı; Ticaret Bakanlığı’nın düzenlemesiyle küçük değerli ithalat kapsamının daraltılması, uygulamada kapsamlı değişikliklere yol açtı.
Gümrüksüz Küçük Değerli İthalatta Yeni Sistem
Türkiye, 2026 başında yurtdışından e-ticaret yoluyla gelen küçük değerdeki ürünler için uygulanan basitleştirilmiş gümrük sistemini kaldırdı. 30 euro altı küçük siparişlere getirilen muafiyet, tüketici güvenliği ve yerli üretimi koruma gerekçesiyle sonlandırıldı ve artık ürünler normal ithalat rejimine tabi oluyor.
Bu değişiklikle, daha önce doğrudan Çin gibi dış kaynaklardan düşük maliyetli ürünleri müşteriye gümrüksüz teslim edebilen online satıcılara yönelik alan daraltıldı. Türkiye’nin düzenlemesi, benzer küresel eğilimlerle paralel olarak düşük değerdeki e-ticaret paketlerinde vergi denetimini sıkılaştırmayı amaçlıyor.
Bir Ticaret Bakanlığı yetkilisi, düzenlemenin “kamu sağlığı ile yerli üretim arasındaki dengeyi korumak” ve “ithalatta kayıt dışılığı azaltmak” üzere getirildiğini belirtti. Bakanlık ayrıca ürün güvenliği denetimlerini artırma ve yetki belgesi olmayan satıcıların platformlardan kaldırılması konusunda adımlar attı.
TEMU’nun Türkiye’deki Yeni Yapılanması
TEMU, gümrük muafiyetinin sonlanmasının ardından önce Türkiye’ye doğrudan Çin’den gönderimi durdurdu, ardından siparişleri yeniden başlatmak için yerel bir şirket kurdu. Şirket şu anda Türkiye’de WhaleCo Turkey Teknoloji adlı bir tüzel kişilik üzerinden ürün ithalatı yapıyor. Bu yapı aracılığıyla TEMU, ürünleri ticari ithalat statüsünde ülkeye sokuyor ve müşteriye sunarken KDV ve gümrük vergilerini satın alma aşamasında tahsil ediyor.
Bu model, müşterinin bireysel ithalat işlemleriyle uğraşmasını gerektirmiyor ve vergiler doğrudan alışveriş fiyatına dahil ediliyor; bu da bazı satıcılar açısından “gümrük avantajı” havası yaratıyor. Temel eleştiri, TEMU’nun Avrupa’dan getirdiği malların gümrük birliği anlaşması çerçevesinde Türkiye’ye girerken sadece KDV ve ek vergilerle satışa sunulabilmesinin yerli rakipler karşısında rekabet avantajı sağlayabileceği yönünde.
Ticaret Bakanlığı yetkilileri, bu yaklaşımın “yasal ve mevcut ticaret rejimi kapsamında” olduğunu savunurken, bazı sektör temsilcileri ve yerli e-ticaret firmaları, uygulamanın gümrük birliği anlaşması çerçevesinde resmî ithalatçı olarak kurulan firmalara ek avantaj sağlayabileceği görüşünde. Bu yorumlara göre düzenleme, gümrük vergisi yerine yalnızca KDV tahsilatına odaklanırken Avrupa’dan ürünlerin daha düşük maliyetli gelmesine olanak tanıyabilecek bir pencere açabiliyor.
Yerli Üretim Ve Piyasadaki Tartışma
Yerli üreticiler ve sektör dernekleri, düşük fiyatlı yabancı ürünlerin Türkiye pazarına bu şekilde girişinin haksız rekabet yaratabileceğini dile getiriyor. Türkiye’nin gümrük birliği anlaşması, Avrupa’dan gelen mallara doğrudan gümrük vergisi uygulamıyor; bu nedenle yasal düzenleme, dış ticaret politikasının niyet edildiği kadar yerli üretimi korumada etkili olmayabilir.
Ticaret Bakanlığı temsilcileri ise sistemin yürürlüğe konulmasında kayıtdışılığı azaltma, tüketici sağlığı ve yerli üretimi destekleme gibi hedeflerin esas alındığını tekrar ediyor; ancak uygulama pratiğinde bu hedeflerle uyumlu sonuçların alınıp alınmayacağı tartışma konusu. Eleştiriler, platformların yerel şirket kurarak bu düzenlemeyi “avantajlı” biçimde kullanabilmesinin yerli sektöre getirdiği baskıya odaklanıyor.
Kaynaklar:
- Türkiye’de düşük değerli e-ticaret ürünlerine yönelik gümrüksüz muafiyetin kaldırılması (Daily Sabah / Reuters) (Daily Sabah)
- Temu’nun Türkiye’de yeni ithalat yapısıyla satışlara yeniden başlaması (Hurriyet Daily News) (Hürriyet Daily News)
- Gümrük Birliği kapsamı tartışmaları ve sektörel eleştiriler (Varis Haber) (varishaber.com.tr)
