Dünya’nın ekseninin yönü sabit deÄŸildir. Zaman içinde küçük deÄŸiÅŸiklikler gösterir. Bu deÄŸiÅŸikliklerin bir kısmı mevsimsel olarak gerçekleÅŸir. ÖrneÄŸin, kışın kar yaÄŸdığında, Dünya’nın kutup bölgelerindeki buz kütleleri artar. Bu da Dünya’nın dönüşünü etkiler ve ekseninin yönünü deÄŸiÅŸtirir. Yazın ise kar eridiÄŸinde, bu etki tersine döner.
Ancak mevsimsel deÄŸiÅŸikliklerin yanı sıra, insan faaliyetleri de Dünya’nın ekseninin yönünü etkileyebilir. Özellikle yer altından çekilen su miktarı, Dünya’nın kütle dağılımını ve dolayısıyla dönüşünü deÄŸiÅŸtirebilir. NASA’nın Jet Ä°tki Laboratuvarı’ndan (JPL) bir grup araÅŸtırmacı, 2003-2020 yılları arasında Dünya’nın ekseninin nasıl deÄŸiÅŸtiÄŸini inceledi. Sonuçlarını Nature Geoscience dergisinde yayımladılar.
AraÅŸtırmacılara göre, bu dönemde Dünya’nın ekseninin yönü 80 cm kadar doÄŸuya kaydı. Bu kaymanın yaklaşık %40’ının yer altından çekilen su miktarından kaynaklandığını hesapladılar. Yer altından çekilen su, yer üstünde farklı yerlere taşınıyor veya buharlaşıyor. Bu da Dünya’nın kütle merkezinin hafifçe deÄŸiÅŸmesine neden oluyor. Bu deÄŸiÅŸim ise Dünya’nın dönüş ekseninin yönünü etkiliyor.
AraÅŸtırmacılar, yer altından çekilen su miktarının Dünya’nın eksenini nasıl etkilediÄŸini göstermek için bir model kullandılar. Model, yer altındaki su seviyelerinin uydu verileriyle nasıl deÄŸiÅŸtiÄŸini takip etti. Ayrıca yer üstündeki su hareketlerini de hesaba kattı. ÖrneÄŸin, barajlarda biriken su veya deniz seviyesindeki artış gibi.
AraÅŸtırmanın baÅŸ yazarı Dr. Surendra Adhikari, “Yer altından çekilen suyun Dünya’nın eksenini nasıl etkilediÄŸini ilk kez bu kadar detaylı bir ÅŸekilde gösterdik” dedi. “Bu çalışma, insan faaliyetlerinin gezegenimizin temel özelliklerinden biri olan dönüş üzerindeki etkisini ortaya koyuyor” diye ekledi.
Dünya’nın ekseninin yönündeki deÄŸiÅŸikliklerin insanlar için doÄŸrudan bir etkisi yoktur. Ancak bu deÄŸiÅŸiklikleri izlemek ve anlamak önemlidir. Çünkü bu sayede Dünya’nın iklimi ve jeolojisi hakkında daha fazla bilgi edinebiliriz. (NHY)
- Kaynaklar:
- Adhikari S., Ivins E.R., Frederikse T., Landerer F.W., Caron L., Larour E.Y., Morlighem M., Seroussi H., Kuipers Munneke P., van den Broeke M.R., Reager J.T., Velicogna I., Wiese D.N., Willis J.K., Wouters B., Rignot E.J.M.C. (2021). Anthropogenic shifts of the terrestrial water storage axis of rotation drive polar motion changes since the 1990s. Nature Geoscience 14: 778–784.
- GRACE and GRACE-FO Satellite Missions. https://gracefo.jpl.nasa.gov/
