Türkiye’de işçiler, kamu emekçileri ve emekliler, yıllardır süren enflasyon, artan vergi yükü ve gelir dağılımındaki eÅŸitsizlik nedeniyle alım gücü kaybı yaşıyor. DÄ°SK-AR’ın araÅŸtırmasına göre 2026’nın ilk on ayında işçilerin enflasyon ve vergi kesintilerinden kaynaklanan toplam gelir kaybı 2,7 trilyon liraya yaklaÅŸtı. TÃœRK-Ä°Åž ve BirleÅŸik Kamu-Ä°ÅŸ’in ekim ayı araÅŸtırmaları ise asgari ücretin ve en düşük emekli aylığının açlık sınırının altında kaldığını ortaya koydu. Sendikalar, ücret artışlarının hayat pahalılığı karşısında yetersiz kaldığını ve ekonomik büyümenin çalışanlara yeterince yansımadığını belirtiyor.
On Ayda 2,7 Trilyon Liralık Ücret Kaybı
DÄ°SK AraÅŸtırma Merkezi’nin Kasım 2026 Ãœcret Kayıpları Ä°zleme Raporu’na göre 17 milyondan fazla sigortalı işçinin yılın ilk on ayında enflasyon nedeniyle uÄŸradığı birikimli satın alma gücü kaybı 1 trilyon 478 milyar liraya ulaÅŸtı. Gelir ve damga vergileriyle birlikte hesaplanan toplam yük ise 2 trilyon 696 milyar lirayı aÅŸtı.
Raporda ortalama brüt işçi ücreti 66 bin 576 lira olarak esas alındı. Ekim ayında bu ücretin satın alma gücündeki kayıp 14 bin 326 lira olarak hesaplandı. DİSK-AR, ücretlerin yıl içinde artan vergi kesintileri ve fiyat yükselişleri nedeniyle aşındığını belirterek vergi dilimlerinin çalışanlar lehine düzenlenmesini istedi.
TÜRK-İŞ ve Birleşik Kamu-İş: Ücretler Temel İhtiyaçları Karşılamıyor
TÃœRK-Ä°Åž’in Ekim 2026 araÅŸtırmasına göre dört kiÅŸilik bir ailenin aylık gıda harcaması 38 bin 24 liraya, yoksulluk sınırı 123 bin 857 liraya yükseldi. Bekâr bir çalışanın aylık yaÅŸama maliyeti ise 49 bin 124 lira olarak hesaplandı.
BirleÅŸik Kamu-Ä°ÅŸ’in araÅŸtırma birimi KAMU-AR’ın aynı aya iliÅŸkin çalışmasında açlık sınırı 39 bin 853 lira, yoksulluk sınırı 126 bin 821 lira olarak belirlendi. Konfederasyon, 28 bin 75 liralık asgari ücretin açlık sınırının 11 bin 778 lira, 23 bin 552 liralık en düşük emekli aylığının ise 16 bin 301 lira altında kaldığını açıkladı.
KAMU-AR’a göre en düşük memur maaşı, dört kiÅŸilik bir ailenin yoksulluk sınırının yalnızca yüzde 55’ini karşılayabiliyor. Ortalama memur maaşının yoksulluk sınırını karşılama oranı ise yüzde 64 düzeyinde bulunuyor. AraÅŸtırma, kamu çalışanlarının da ücret artışlarına raÄŸmen geçim koÅŸullarındaki kötüleÅŸmeden etkilendiÄŸini gösteriyor.
Emeklilerin Millî Gelirden Aldığı Pay Küçüldü
Emeklilerin gelir kaybı uzun dönemli karşılaÅŸtırmalarda daha belirgin hale geliyor. DÄ°SK-AR’ın çalışmalarına göre 2002’de en düşük işçi emekli aylığı net asgari ücretin yaklaşık yüzde 40 üzerindeyken sonraki yıllarda bu iliÅŸki tersine döndü.
Ortalama emekli aylığının kiÅŸi başına millî gelire oranı 2002’de yüzde 46,4 iken 2025’te yüzde 31,6’ya geriledi. DÄ°SK-AR’ın araÅŸtırmalarında çalışan veya iÅŸ arayan emeklilerin oranının da aynı dönemde belirgin biçimde yükseldiÄŸi belirtildi.
Emekli sendikaları, aylık bağlama oranlarının düşürülmesinin, güncelleme sisteminin ve ekonomik büyümeden emeklilere yeterli pay verilmemesinin gelir kaybını derinleştirdiğini savunuyor. En düşük emekli aylığının asgari ücret düzeyine çıkarılmasını ve bütün emeklilerin aylıklarında kalıcı iyileştirme yapılmasını istiyor.
Üretim Artıyor, Emeğin Payı Geriliyor
TÜİK’in millî gelir hesaplarına göre Türkiye ekonomisi 2025 yılında yüzde 3,7 büyüdü. Ancak iÅŸgücü ödemelerinin gayrisafi katma deÄŸer içindeki payı yüzde 36,9’dan yüzde 36,6’ya gerilerken net iÅŸletme artığı ve karma gelirin payı yüzde 43,3’ten yüzde 44,3’e yükseldi.
Bu değişim, ekonomik büyümeden emeğe düşen göreli payın azaldığını gösteriyor. DİSK, KESK ve diğer emek örgütleri, ücretlerin yalnızca geçmiş enflasyon oranlarına göre değil, büyüme ve verimlilik artışları dikkate alınarak belirlenmesini talep ediyor.
Sendikaların ortaklaşan talepleri arasında gelir vergisinin ücretliler lehine düzenlenmesi, asgari ücretin yıl içinde yeniden belirlenmesi, toplu pazarlık haklarının genişletilmesi, emekli aylıklarının iyileştirilmesi ve temel tüketim giderlerindeki artışın çalışanlara yansıtılmaması bulunuyor.
Gelir Kaybı Bir Geçim Sorununun Ötesine Geçiyor
DÄ°SK-AR’ın ücret araÅŸtırmaları, TÃœRK-Ä°Åž ve KAMU-AR’ın geçim hesaplamaları ile TÜİK’in millî gelir verileri birlikte deÄŸerlendirildiÄŸinde, Türkiye’de çalışanların ve emeklilerin yaÅŸadığı kaybın yalnızca aylık fiyat artışlarından kaynaklanmadığı görülüyor. Vergi sistemi, ücretlerin belirlenme biçimi, emeklilik düzenlemeleri ve yaratılan gelirin paylaşımı da bu sürecin temel unsurları arasında yer alıyor.
Ekonomi büyürken ücretlerin alım gücü geriliyor, emekliler çalışma yaşamından çekilmekte zorlanıyor ve milyonlarca insanın geliri temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyor. Bu durumda yanıt bekleyen soru, yıllar içinde üretilen zenginliğin çalışanlara ve emeklilere hangi ölçüde yansıdığı ve kayıpların nasıl giderileceği oluyor.
- NHA / DİSK, DİSK-AR, TÜRK-İŞ, Birleşik Kamu-İş, KAMU-AR, KESK, TÜİK, SGK, Tüm Emeklilerin Sendikası, T24, Euronews Türkçe, Ekonomim
