İzmir Bornova Doğanlar Kapalı Pazar Yeri’nde ortaya çıkan tablo, Türkiye ekonomisinin temel açmazını gözler önüne serdi: Esnaf ürün fiyatlarının düştüğünü söylerken yurttaşlar alım gücünün eridiğini, emekliler ve dar gelirliler ise temel gıda ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandıklarını anlattı. Pazarlar artık ne üreticinin kazandığı ne de tüketicinin rahat alışveriş yapabildiği alanlar olarak görülüyor.
Ekonomik krizin gündelik yaşama etkileri, İzmir Bornova Doğanlar Kapalı Pazar Yeri’nde bir kez daha görünür hale geldi. Tezgahlarda domates 45 lira, taze fasulye 100 lira, kiraz ve erik 100 lira, limon 120 liradan satılırken, yurttaşların önemli bölümü fiyatların hâlâ erişilemez seviyelerde olduğunu söyledi. Pazarcı esnafı ise sorunun ürün fiyatlarından çok vatandaşın satın alma gücündeki düşüşten kaynaklandığını savundu.
Alım Gücü Eriyor, Pazar Çantası Küçülüyor
Pazarda konuşan yurttaşlar, birkaç yıl öncesine kadar aynı bütçeyle çok daha fazla ürün alabildiklerini belirterek bugün temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandıklarını dile getirdi. Emekliler ve dar gelirli vatandaşlar, maaşlarının gıda fiyatları karşısında hızla eridiğini, birçok ürünü seçmek zorunda kaldıklarını ifade etti.
Özellikle emeklilerin anlattıkları, Türkiye’de gelirlerin enflasyon karşısında nasıl aşındığını ortaya koydu. Yurttaşlar, peynirden zeytine, sebzeden meyveye kadar birçok temel ürünün artık bütçelerini zorladığını, pazar alışverişinin ihtiyaç karşılamaktan çok hesap yapma faaliyetine dönüştüğünü söyledi.
Fiyatlar Düştü Ama Satışlar Geriledi
Pazarcı esnafı ise son aylarda birçok üründe ciddi fiyat düşüşleri yaşandığını belirtiyor. Esnafa göre üç ay önce 150-200 liraya satılan bazı ürünler bugün 50 lira seviyelerine kadar gerilemiş durumda. Ancak buna rağmen müşteri sayısında ve satış miktarında belirgin bir düşüş yaşanıyor.
Pazarcılar, sorunun fiyat yüksekliğinden çok gelir yetersizliği olduğunu vurgularken, yükselen kira bedelleri, enerji giderleri ve üretim maliyetlerinin hem tüketiciyi hem de küçük esnafı sıkıştırdığını ifade etti. Tezgâhlardaki ürünlerin ucuzladığını söyleyen satıcılar, buna rağmen vatandaşın kilo yerine yarım kilo ya da birkaç parça ürün almakla yetindiğini belirtti.
Üreticiden Tüketiciye Uzanan Kriz Zinciri
Pazar yerlerinde ortaya çıkan manzara, Türkiye ekonomisindeki yapısal sorunun farklı halkalarını aynı anda görünür kılıyor. Çiftçi ürününü maliyet baskısıyla satmaya çalışırken, esnaf düşen satışlardan yakınıyor; tüketici ise ücret ve maaşlarının yetersizliği nedeniyle temel gıdaya erişmekte zorlanıyor.
Bir dönem mahallelerin en canlı sosyal alanlarından biri olan pazar yerleri, bugün ekonomik daralmanın ölçüldüğü mekânlara dönüşmüş durumda. Tezgahta “ucuz” olarak nitelenen ürünler, gelir düzeyi eriyen milyonlarca yurttaş için hâlâ pahalı kalırken; ortaya çıkan tablo, fiyatların düşmesinin tek başına yaşam maliyetini hafifletmeye yetmediğini gösteriyor. Sorun artık yalnızca ürünün fiyatı değil, yurttaşın o ürünü satın alabilecek gelire sahip olup olmadığı meselesi olarak öne çıkıyor.
Pazarların Anlattığı Ekonomik Gerçek
Bornova’daki pazar yerinde dile gelen görüşler, Türkiye’de enflasyonla mücadele söylemi ile hane halkının yaşadığı ekonomik gerçeklik arasındaki mesafenin sürdüğüne işaret ediyor. Satıcı için ucuzlayan ürün, alıcı için hâlâ erişilemeyen bir harcamaya dönüşmüş durumda. Bu nedenle pazarlar artık yalnızca alışveriş yapılan yerler değil; gelir dağılımındaki bozulmanın, ücretlerin yetersizliğinin ve derinleşen geçim krizinin günlük hayattaki en görünür göstergelerinden biri olarak dikkat çekiyor.
