Viktor Orbán’ın 16 yıllık iktidarının ardından Macaristan’da yeni hükümet, eski dönemin kamu kaynakları ve yolsuzluk iddialarına ilişkin dosyaları yeniden açmaya başladı. Eski kültür bakanı Balázs Hankó hakkında 17,3 milyar forintlik kamu kaynağı soruşturması kapsamında tutuklama kararı verilirken, eski kalkınma bakanı Miklós Seszták da rüşvet iddiasıyla tutuklandı. Yeni kurulan Ulusal Varlık Geri Kazanım ve Koruma Ofisi ise Orbán döneminden kalan dört ayrı dosyayı doğrudan soruşturma kapsamına aldı.
Macaristan’da 12 Nisan 2026 seçimleriyle Viktor Orbán’ın 16 yıllık iktidarı sona erdi. Péter Magyar liderliğindeki Tisza Partisi’nin hükümeti kurmasının ardından seçim kampanyasının önemli başlıklarından biri olan yolsuzlukla mücadele, eylül ayının son günlerinde ilk üst düzey sonuçlarını vermeye başladı.
Macaristan Parlamentosu 28 Eylül’de eski Orbán hükümetlerinin iki bakanı, eski Kültür ve İnovasyon Bakanı Balázs Hankó ile eski Ulusal Kalkınma Bakanı Miklós Seszták’ın dokunulmazlıklarını kaldırdı. Karar, her iki isim hakkındaki ceza soruşturmalarının ilerlemesinin önünü açtı. Aynı oturumda Başbakan Péter Magyar’ın dokunulmazlığı da kendi talebi üzerine kaldırıldı.
İki Eski Bakan İçin Peş Peşe Soruşturma
İlk dosya Balázs Hankó hakkında. 2024-2026 yılları arasında kültür ve inovasyon bakanlığı yapan Hankó, aynı zamanda Ulusal Kültür Fonu’nun başkanlığını yürütüyordu.
Savcılığın soruşturmasına göre 3 Eylül 2025 ile 30 Mart 2026 arasında Ulusal Kültür Fonu kaynaklarından 1.079 ayrı ödeme yapıldı ve toplam 17,3 milyar forintlik, yaklaşık 47 milyon avroluk kamu kaynağının yasada öngörülen amaçların dışında kullanıldığı iddia edildi. Soruşturma, bazı ödemelerin Fidesz’in seçim kampanyasına ve bazı kişilerin özel amaçlarına yönlendirildiği şüphesi üzerinde duruyor.
Hankó, eski devlet sekreteri Veronika Varga-Bajusz ile birlikte gözaltına alındı. 1 Ekim’de Kecskemét Bölge Mahkemesi soruşturma hâkimi, Hankó’nun bir ay süreyle tutuklanmasına karar verdi. Savcılık, kaçma ve delillerin karartılması riskini gerekçe gösterdi. Hankó ise suçlamaları kabul etmiyor.
Miklós Seszták dosyası ise doğrudan kamu ihaleleri ve rüşvet iddialarıyla bağlantılı. 2014-2018 yılları arasında Ulusal Kalkınma Bakanlığı görevini yürüten Seszták hakkında, devlet otobüs şirketi Volánbusz’la bağlantılı sözleşmeler kapsamında rüşvet aldığı şüphesi bulunuyor. 30 Eylül’de Budapeşte Buda Merkez Bölge Mahkemesi Seszták’ın tutuklanmasına karar verdi.
444.hu’nun aktardığına göre Seszták’ın tutuklanması, 1990’dan bu yana eski bir bakanın ilk kez tutuklanması anlamına geliyor. Soruşturma yaklaşık 12 milyar forintlik rüşvet iddiasını içeriyor.
“Kimse Hukukun Üzerinde Değil” Mesajı
Başbakan Péter Magyar, parlamentonun dokunulmazlıkları kaldırmasının ardından yaptığı açıklamada hukuk önünde herkesin eşit olması gerektiğini vurguladı.
Magyar, eski Orbán hükümetlerinin bakanları için “yasanın önünde herkes eşittir” mesajını verirken, hükümetinin yolsuzluk dosyalarında üst düzey isimlere kadar ilerleyeceğini savundu. Magyar’ın kendi dokunulmazlığının kaldırılmasını istemesi ise aynı siyasi mesajın bir parçası olarak sunuldu. Hakkındaki soruşturma 2024 yılında bir gece kulübünde başka bir kişinin telefonunu aldığı ve Tuna Nehri’ne attığı iddiasına dayanıyor. Magyar suç işlemediğini söylüyor.
Bu ayrıntı önemli: Yeni hükümetin yürüttüğü süreç yalnızca eski iktidarın isimlerini hedef alan bir mekanizma olarak kurulmadı. Başbakan Magyar’ın kendi hakkındaki soruşturmanın da dokunulmazlığının kaldırılmasıyla devam etmesine izin verildi. Ancak eski bakanlara yönelik dosyalar ile Magyar hakkındaki dosyanın suçlamaları ve niteliği birbirinden farklı.
Yeni Kurumun İlk Dosyaları
Hesaplaşmanın kurumsal ayağında ise Ulusal Varlık Geri Kazanım ve Koruma Ofisi, yani NVVH bulunuyor.
Yeni hükümet tarafından kurulan kurum, 28 Eylül’de ilk dört soruşturmayı kendi yetki alanına aldı. Dosyalar yalnızca eski bakanlarla sınırlı değil; Orbán döneminde siyaset, kamu ihaleleri, devlet kurumları ve kamu kaynakları çevresinde oluştuğu ileri sürülen farklı mekanizmaları kapsıyor.
İlk dosya, eski Başbakan Viktor Orbán’ın kardeşi Orbán Áron’un adının da geçtiği, siyasi bağlantıların çalışma amaçlı oturum izinleri ve vizelerin alınmasında kullanıldığı iddiasıyla yürütülen soruşturma.
İkinci dosya, Budapeşte’de belediyelerin park bakımı ve toplu yemek hizmetlerine ilişkin ihalelerde rüşvet ve nüfuz ticareti yapıldığı şüphesini içeriyor. Üçüncü dosya Volánbusz alımlarıyla bağlantılı ve Seszták soruşturması da bu dosyayla ilişkili. Dördüncü dosya ise Souvereignty Protection Office’in harcamalarıyla ilgili yürütülen soruşturma.
NVVH Başkanı Unger Anna’nın açıklamasına göre dosyalar, farklı suç ve yolsuzluk mekanizmalarını temsil etmeleri nedeniyle seçildi. Böylece yeni kurumun yalnızca tek tek kişilerin malvarlığına değil, kamu kaynaklarının nasıl dağıtıldığına ilişkin daha geniş bir yapıya bakması hedefleniyor.
“Tisztítótűz”: Temizleme Operasyonu
Péter Magyar hükümeti yürüttüğü soruşturma sürecini “Tisztítótűz”, yani “Temizleme Ateşi” operasyonu olarak adlandırıyor.
Magyar, 30 Eylül’de yaptığı açıklamada gözaltına alınan eski bakanlar Seszták ve Hankó’nun tek başlarına hareket eden kişiler olmadığını savundu ve Orbán dönemindeki siyasi-ekonomik ilişkilerin bütün olarak araştırılması gerektiğini söyledi.
Magyar ayrıca kamuoyuna ellerindeki belgeleri ve bilgileri yetkili kurumlara teslim etme çağrısı yaptı. “Kim karar verdi, kim talep etti, kim aracılık etti, kim ödeme yaptı, kim ne kadar zenginleşti?” sorularının yanıtlarının araştırılması gerektiğini belirtti.
Bu yaklaşım, yalnızca birkaç eski bakanın yargılanmasından daha geniş bir soruşturma perspektifine işaret ediyor: Karar mekanizmasının tamamı, kamu ihaleleri, kamu kaynaklarının aktarılması ve bu kaynaklardan yararlanan siyasi ve ekonomik çevreler.
Macaristan’da Dosya Sayısı Dörtle Sınırlı Değil
Yeni kurumun ilk dört dosyayı seçmesi, Orbán dönemindeki bütün yolsuzluk iddialarının bunlardan ibaret olduğu anlamına gelmiyor.
Macaristan’ın eski Yolsuzlukla Mücadele ve Bütünlük Kurumu Başkanı Ferenc Bíró, haziran ayında yaptığı açıklamada, Orbán hükümetinin üst düzey yöneticileri hakkında Avrupa Birliği kaynaklarının kullanımı nedeniyle soruşturmalar başlatılması gerektiğini söylemişti. Bíró, kurumun incelediği sözleşmelerde üç şirketin devlet ihalelerinin büyük bölümünü aldığını ve yaklaşık 10 milyar avroluk kamu harcamasında yaklaşık 3,5 milyar avroluk aşırı fiyatlandırma tespit edildiğini ileri sürmüştü.
HVG ise yeni kurumun daha önce gündeme gelmiş 33 ayrı yolsuzluk dosyasını bir araya getirdiğini bildirdi. Bu dosyalar, kamu ihaleleri, devlet sözleşmeleri ve kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin farklı soruşturma ve ihbarları kapsıyor.
Dolayısıyla Budapeşte’de başlayan süreç, iki eski bakanın gözaltına alınmasından çok daha geniş bir soruşturma alanına doğru ilerliyor.
Eski İktidarın Yanıtı: “Siyasi Operasyon”
Fidesz cephesi ise soruşturmalara ilişkin suçlamaları reddediyor.
Fidesz iletişim direktörü Balázs Havasi, Hankó hakkındaki NKA soruşturmasının başından itibaren siyasi amaçlı ve “kurgulanmış” bir süreç olduğunu savundu. Havasi, dağıtılan bütün desteklerin kültürel amaçlara hizmet ettiğini ve kaynakların hukuka uygun dağıtıldığını söyledi. Seszták’ın da kendisini yetkili makamlar önünde savunmaya hazır olduğunu belirtti. Seszták’ın avukatı aracılığıyla suçlamaları reddettiği bildirildi.
Dolayısıyla Macaristan’daki yeni dönemin en kritik başlıklarından biri yalnızca “eski iktidar mensupları yargılanacak mı?” sorusu değil. Aynı zamanda bu soruşturmaların bağımsızlığı, delillerin hukuka uygun toplanması, mahkemelerin vereceği kararlar ve kamu zararının gerçekten ortaya konulup konulamayacağı olacak.
Orbán Sonrası İlk Büyük Sınav
Viktor Orbán’ın 16 yıllık iktidarının ardından gelen siyasi değişim, Macaristan’da kamu kaynakları ve devlet gücüyle ilgili eski dosyaları yeniden gündeme taşıdı.
Bugün gelinen noktada iki eski bakanın dokunulmazlığı kaldırılmış, ikisi hakkında adli işlem başlatılmış, Seszták tutuklanmış, Hankó hakkında da tutuklama kararı verilmiş durumda. Yeni varlık geri kazanım kurumu dört büyük dosyayı kendi yetki alanına aldı ve daha geniş kapsamlı soruşturmaların önünü açtı.
Fakat asıl sınav bundan sonra başlayacak.
Çünkü bir iktidarın değişmesiyle eski dönemin yöneticilerinin yargı önüne çıkarılması başka, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığının bütün bağlantılarıyla ortaya çıkarılması, zararların geri alınması ve yargılamaların siyasi intikam görüntüsünden uzak biçimde hukuk kuralları içinde yürütülmesi başka bir mesele.
Macaristan şimdi tam da bu sınırda duruyor. Orbán döneminin 16 yıllık iktidarından sonra sandıkla gelen değişim, dosyaları açtı. Bundan sonrasını ise savcıların soruşturmaları, mahkemelerin kararları ve kamu kaynaklarının ne kadarının gerçekten geri alınabileceği belirleyecek.
- TB / Telex, 444.hu, HVG, Népszava, 24.hu, Euronews, Reuters, MTI, AP, The Guardian
