Sadece 14 yaşında ve ÅŸimdiden Covid-19’a bir tedavi bulma yarışında çalışıyor.
ABD’de Texas eyaletinin Frisco kentinden lise öğrencisi Anika Chebrolu, yeni koronavirüse yapışıp, insanları enfekte etme kabiliyetini engelleyebilecek bir molekül keÅŸfetti.Ve bu bilimsel keÅŸif, genç öğrenciye 2020 Genç Bilim Ä°nsanı Yarışması’nda “ABD’nin baÅŸlıca genç bilim insanı” unvanını ve 25 bin dolar ödül para ödülünü kazandı.
10-14 yaşındaki genç bilim insanları katıldıkları yarışmada, günlük sorunlara geliştirdikleri çözümleri kısa bir videoyla sunuyorlar. Peki, keşif tam olarak neydi ve bunu nasıl başardı?
Dikendeki protein
SARS-CoV-2, yani Covid-19’a yol açan virüsün etrafını saran bir hale, bir tür taç var ve koronavirüs adı (korona Latince taç demek) buradan geliyor.
Bu tacın üzerinde diken şeklinde bir protein, S proteini var. Bu protein, enfekte etmek için hücrelerimizin alıcılarına yapışıyor.
Bu nedenle, Covid-19’a karşı aşı geliÅŸtirmeye çalışan birçok laboratuar, virüsün hücrelerimize girebilmesini önlemek içi bu proteine saldırmayı tercih etti.
Anika Chebrolu’nun araÅŸtırmasının temelinde de virüsteki bu önemli protein var.
BBC’ye yolladığı bir e-postada buluÅŸunu açıklayan Cheprolu “Virüsteki S proteinine yapışabilen ve potansiyel olarak ÅŸeklini ve fonksiyonunu deÄŸiÅŸtirebilecek bir molekül keÅŸfettim” dedi.
Chebrolu, bunun da virüsün kendisini insan hücrelerine yapıştırmasını önleyebileceğini ve böylece vücuttaki enfeksiyonu azaltabileceğini ya da tedavi edebileceğini de ekledi.
Genç bilim insanı buluşunu bilgisayar ortamında (in silico), çeşitli yazılım araçlarını kullanan bir bilgisayar simülasyonuyla yaptı.
Emilimleri, dağılımları, metabolizmaları, boşaltımları da dahil (ADME) milyonlarca küçük molekülün özelliklerini inceledi.
Bu çalışmanın ardından, Anika Chebrolu SARS-CoV-2 virüsündeki S proteinine karşı en iyi farmakolojik ve biyolojik faaliyete giren molekülü belirledi. Bu da daha sonra hastalığın etkin tedavisi için potansiyel bir ilaca dönüştürülebilir.
Önceki araştırması
Anika Chebrolu, koronavirüs haberleri manÅŸetlere çıkmadan önce, Frisco’daki Nelson Ortaokulu’nda baÅŸladı.
Chebrolu “Birkaç yıl önce bir okul projesi için 1918 Ä°spanyol Gribi salgınını araÅŸtırmıştım ve virüsler ile ilaç keÅŸiflerine büyük bir ilgi duymaya baÅŸladım” diyor.
Bu araştırmayı yaparken, in-silico metedolojisini öğrendi.
Chebrolu “Hastalıkla mücadele için potansiyel ilaç benzeri molekülleri bilgisayar modellemesiyle tespit edip, geliÅŸtirebileceÄŸimizi öğrenince çok ÅŸaşırmıştım” diyor.
Anika, Covid-19 salgını başladığında aynı yöntemi, grip virüsündeki hemaglutinin proteinine yapışabilecek bir molekül tespit etmeye çalışıyordu.
“Salgınları, virüsleri ve ilaçları bu kadar çok inceledikten sonra, gerçek bir salgın yaÅŸadıığımızı düşünmek çılgıncaydı” diyor.
Salgının ağırlığını ve bir yıldan kısa sürede dünyaya vurduÄŸu büyük darbeyi düşünen Anika, 3M ÅŸirketinde çalışan bilim insanı hocası Mahfuza Ali’nin yardımıyla, projesini deÄŸiÅŸtirdi ve SARS-Cov-2 virüsündeki S proteinini hedef aldı.
28 Ekim itibariyle Covid-19 dünya genelinde 1,1 milyondan fazla kişinin hayatına mal oldu.
226 binden fazla kişiyle, ABD dünyanın en yüksek ölü sayısına sahip.
Daha fazla çalışma gerek
Uzmanlar, Anika Chebrolu’nun buluÅŸunu memnuniyetle karşılamakla birlikte, bu molekülün Covid-19’u tedavi edip etmeyeceÄŸini görmek için daha çok çalışma yapılması gerektiÄŸini söylüyor.
Columbia Ãœniversitesi Kamu SaÄŸlığı Bölümü’nden virolog Angela Rasmussen “Anika Chebrolu’nun bu araÅŸtırmayı yapmasının müthiÅŸ olduÄŸunu düşünüyorum ve çalışması eÄŸitim düzeyine kıyasla kesinlikle etkileyici ve karmaşık. Hiç şüphesiz müthiÅŸ bir bilim insanı olma potansiyeli var” dedi.
Ancak Rasmussen “Bu stratejinin tedavi potansiyeli olan maddeleri tespit etmekte iyi olduÄŸunu, ancak bu tespit ettikleri molekülün gerçek koÅŸullarda virüsün giriÅŸine ya da çoÄŸalması üzerinde bir etkisi olduÄŸu veya S proteinine yapıştığı fikrini destekleyen deneysel bir veri yok. Moleküllerin antiviral tedavisi potansiyelini daha iyi karakterize edebilmek için laboratuar çalışmaları gerek.” diye de ekledi.
Gelecek planları
Anika, yarışmadan aldığı ödül parasını nereye yatıracağına dair somut planları olduğunu söylüyor.
“25 bin doları araÅŸtırmalarıma devam etmek ve kâr amacı gütmeyen kuruluÅŸumu AcedemyAid’i desteklemek için kullanacağım. KuruluÅŸ, istedikleri kariyerleri ya da fırsatları kovalamalarına yardımcı olmak için, ihtiyaç sahibi çocuklara malzeme ve ekipman saÄŸlıyor. Kalanını da üniversite eÄŸitimime ayıracağım” diyor.
Bilimle ilgilenebilecek diğer gençlere ne söyleyeceği sorulduğunda ise, hep meraklı olmaları tavsiyesinde bulundu.
“Soru sormayı hiç unutmayın ve kendinize inanın. KarşılaÅŸtığınız tüm fırsatlardan en iyi ÅŸekilde yararlanmaya bakın. Nereye geleceÄŸinizi bilemezsiniz”
