Sırbistan’da Aleksandar Vučić’in partisinin seçim yenilgisinin ardından kamu yayıncısı Voyvodina Radyo Televizyonu (RTV), yıllarca olayları tek taraflı aktardığını kabul ederek izleyicilerinden özür diledi. Öğrenci Listesi’nin seçim zaferini kutlayan kalabalıkların görüntüleriyle başlayan haber bülteninde, kamu yayıncılığının görevini yerine getirmediği açıkça dile getirildi. Yayın yönetimindeki ilk istifa da aynı gün geldi. Gelişme, siyasi iktidarlarla kamu yayıncılığı arasındaki ilişkinin yalnızca Sırbistan’a özgü olmadığını bir kez daha gösterdi.
Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılan parlamento seçimlerinde Öğrenci Listesi’nin, Aleksandar Vučić’in Sırp İlerleme Partisi öncülüğündeki siyasi bloğu yenilgiye uğratmasının ardından ülkenin medya kuruluşlarında da değişim başladı. Voyvodina Radyo Televizyonu, 26 Ekim’de saat 17.00’de yayımlanan haber bültenini, bir önceki akşam ekrana getirmediği seçim kutlamalarının görüntüleriyle açtı. Novi Sad’daki Özgürlük Meydanı’nı dolduran kalabalıkların ardından kameranın karşısına geçen sunucu Goran Eror, kamu yayıncısının yıllardır izleyicilerine karşı sorumluluğunu yerine getirmediğini açıkladı.
Eror, televizyon çalışanlarının bir bölümünün hazırladığı açıklamada, yıllarca yaşananların görmezden gelindiğini, haberlerin tek taraflı aktarıldığını ve yöneticilere sorulması gereken soruların sorulmadığını belirtti. Kamu yayıncılığının temel görevinin iktidarı korumak değil, toplumu doğru ve eksiksiz bilgilendirmek olduğunu hatırlatan açıklama, şu sözlerle izleyicilere ulaştırıldı:
“Yıllarca görevimizi yerine getiremedik. Sessiz kaldık, görmezden geldik, olayları tek taraflı aktardık. Gerekli soruları sormadık, kimi zaman hiç soru sormadık. Bunun için izleyicilerimizden özür diliyoruz.”
Açıklamada, kurum içindeki bazı gazetecilerin mesleklerini özgürce ve gazetecilik ilkelerine uygun biçimde yapabilmek için mücadele ettiği, ancak bu çabanın zamanında sonuç vermediği de belirtildi. Böylece RTV’deki özür, yalnızca geçmiş yayınların eleştirisi olarak kalmadı; kurum içerisinde uzun süredir devam eden siyasi baskı ve yayın bağımsızlığı tartışmalarını da görünür kıldı.
Seçim Yenilgisinin Ardından İlk İstifa
Özür yayınıyla aynı gün RTV Birinci Televizyon Programı’nın geçici yayın yönetmeni Nenad Čačić görevinden ayrıldı. Yerine Blažo Popović atanırken program direktörlüğüne Predrag Novković getirildi. Kurumda örgütlü Nezavisnost Sendikası’nın, yayınların iktidar yanlısı hale geldiği ve televizyonun mesleki güvenilirliğinin zedelendiği gerekçesiyle yönetim değişikliğini yaklaşık bir yıldır talep ettiği öğrenildi.
Sırbistan’daki gelişmelerin arka planında, Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonunda 16 kişinin ölümüyle sonuçlanan çatı sundurması çökmesinin ardından başlayan öğrenci protestoları bulunuyor. Kamu yatırımlarındaki denetimsizlik ve yolsuzluk iddialarına karşı büyüyen hareket, zamanla ülke çapında siyasi değişim talebine dönüştü. Öğrencilerin öncülüğünde gelişen toplumsal muhalefetin seçim başarısı, uzun yıllardır iktidar çevresinde şekillenen medya düzeninin de sorgulanmasını beraberinde getirdi.
Kamu Yayıncılığı Kimin Sesini Duyurmalı?
RTV’nin açıklaması, bir kamu yayıncısının yıllarca hangi haberleri göstermediğini, hangi soruları sormadığını ve hangi gerçekleri izleyicilerinden sakladığını kabul etmesi bakımından dikkat çekiyor. Kamu kaynaklarıyla finanse edilen yayın kuruluşlarının hükümetlerin değil, toplumun tamamının haber alma hakkına hizmet etmesi gerekiyor. Ancak siyasi iktidarların yayın yönetimleri üzerindeki etkisi arttıkça, haberlerin seçimi ve sunuluşu da kamusal yarardan çok iktidarın önceliklerine göre şekillenebiliyor.
Sırbistan’da seçim sonuçlarının açıklanmasından yalnızca bir gün sonra gelen özür, bu ilişkinin ne kadar hızlı değişebildiğini gösterdi. Bununla birlikte yıllarca sürdüğü kabul edilen tek taraflı yayıncılığın sorumluluğu, yalnızca bir yayın yönetmeninin istifasıyla ortadan kalkmıyor. Kurumun gelecekte siyasi iktidarlardan bağımsız çalışabilmesi, yayın politikalarının ve yönetim yapısının kalıcı biçimde değişmesine bağlı.
Belgrad’dan Novi Sad’a uzanan bu gelişme, başka ülkelerin kamu yayıncıları açısından da yanıtı ertelenemeyecek bir soruyu gündeme getiriyor: Bugün ekrana getirilmeyen görüntüler, sorulmayan sorular ve görmezden gelinen gerçekler, bir gün aynı ekranlardan izleyicilere nasıl anlatılacak?
- NHA / RTV Voyvodina, 021.rs, Vreme, Deutsche Welle, Beta Haber Ajansı, Media.ba
