Anayasa Mahkemesi (AYM), haksız gözaltı ve tutukluluk nedeniyle açılan tazminat davalarında, bağlayıcı olmamakla birlikte bir rehber niteliğinde asgari tazminat miktarlarını belirledi. Buna göre, 2024 yılı için bir günlük haksız gözaltı için asgari 2 bin 970 lira, tutukluluk süresine göre ise asgari 148 bin 500 lira, azami 990 bin lira tazminat ödenmesi gerektiği açıklandı.
Tazminat Miktarlarının Belirlenmesi
AYM, haksız gözaltı ve tutukluluk nedeniyle yargı mercilerince hükmedilen tazminat miktarlarının, Yüksek Mahkeme’nin belirlediÄŸi miktarlarla aynı olması gerekmediÄŸini, ancak bu miktardan düşük bir tazminata hükmedilmesi halinde, tazminatın özünün zayıflayacağını vurguladı. Yüksek Mahkeme, kendi belirlediÄŸi miktarın asgari tazminat miktarı olduÄŸunu, yargı mercilerinin somut olayın koÅŸullarına göre daha yüksek bir tazminata hükmedebileceÄŸini kaydetti.
Bireysel Başvurular ve İhlal Kararı
Haksız tutukluluk ve gözaltı nedeniyle aldıkları tazminatı yetersiz bulan baÅŸvurucular, kiÅŸi hürriyeti ve güvenliÄŸi haklarının ihlal edildiÄŸi iddiasıyla AYM’ye bireysel baÅŸvuruda bulundu. BaÅŸvuruları birleÅŸtirerek karara baÄŸlayan Yüksek Mahkeme, baÅŸvurucuların, Anayasa’nın 19. maddesinde düzenlenen kiÅŸi hürriyeti ve güvenliÄŸi hakkının ihlal edildiÄŸine hükmetti. Yeniden yargılama yapılmak üzere dosyalar ilgili mahkemelere gönderildi.
AYM, gerekçesinde maddi zararın, “zarara uÄŸrayanın mevcut mal varlığı ile uygulanan koruma tedbiri olmasaydı bu mal varlığının olacağı durum arasındaki farktan ibaret” olduÄŸunu belirtti. Ä°hlal ile zarar arasında nedensellik bağının bulunması gerektiÄŸi, hükmedilecek tazminat miktarının her zaman maddi zarara eÅŸit olmasının gerekmediÄŸi vurgulandı.
Mahkemelerin Takdir Yetkisi ve AYM’nin Rolü
AYM, maddi tazminatın belirlenmesinde ağır ceza mahkemelerinin daha iyi konumda olduÄŸunu belirterek, “Anayasa Mahkemesinin bireysel baÅŸvuru incelemesinde açıkça dayanaktan yoksun veya keyfî olduÄŸu anlaşılmadıkça yetkili mahkemelerin maddi tazminat konusundaki takdirine müdahalesi söz konusu olamaz” ifadelerini kullandı.
Gerekçede, somut olayda ağır ceza mahkemelerinin yaptığı deÄŸerlendirmeler sonucunda bazı baÅŸvurucuların maddi tazminat taleplerini reddetmesinin keyfî olmadığı, ancak bazı baÅŸvuruculara ödenen maddi tazminat miktarının somut olayın koÅŸullarında orantısız olmadığı belirtildi. Bazı baÅŸvurucularla ilgili ise mahkemelerce hükmedilen manevi tazminat miktarının, AYM’nin benzer durumlarda ödenmesine hükmettiÄŸi ya da hükmedebileceÄŸi tazminat miktarına göre düşük olduÄŸu sonucuna varıldı.
2016-2024 Yılları İçin Tazminat Tablosu
AYM, 2016-2024 yılları arasında haksız gözaltı ve tutukluluk için ödenmesi gereken asgari tazminat miktarlarını içeren bir tablo yayımladı. Buna göre:
- 2016 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 300 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 15.000 TL, ortalama 40.000 TL, azami 100.000 TL
- 2017 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 360 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 18.000 TL, ortalama 48.000 TL, azami 120.000 TL
- 2018 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 400 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 20.000 TL, ortalama 54.000 TL, azami 135.000 TL
- 2019 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 600 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 29.700 TL, ortalama 79.200 TL, azami 198.000 TL
- 2020-2021 yılları için:
- Bir gün gözaltı için asgari 600 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 30.000 TL, ortalama 80.000 TL, azami 200.000 TL
- 2022 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 1.350 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 67.500 TL, ortalama 180.000 TL, azami 450.000 TL
- 2023 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 1.800 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 90.000 TL, ortalama 240.000 TL, azami 600.000 TL
- 2024 yılı için:
- Bir gün gözaltı için asgari 2.970 TL
- Tutuklama tedbiri için tutukluluk süresine göre asgari 148.500 TL, ortalama 396.000 TL, azami 990.000 TL
Adil Tazminatın Önemi
Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, haksız gözaltı ve tutukluluk maÄŸdurlarının adil bir tazminat alması için önemli bir rehber niteliÄŸi taşıyor. Yargı mercilerinin, AYM’nin belirlediÄŸi asgari miktarları dikkate alarak, somut olayın koÅŸullarına göre uygun tazminat miktarını belirlemesi bekleniyor. Bu karar, kiÅŸi hürriyeti ve güvenliÄŸi hakkının korunması ve hukuk devleti ilkelerinin güçlendirilmesi açısından büyük önem taşıyor.
