Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2023 yılı Haziran ayı enflasyon verilerini açıkladı. Buna göre, tüketici fiyatları endeksi (TÜFE) yıllık bazda yüzde 38,21 arttı. Bu oran, memur ve emekli zamlarını belirleyen 6 aylık enflasyonu da yüzde 19,77 olarak ortaya koydu.
Ancak TÜİK’in verileri, hem bağımsız ekonomistlerin hem de kamuoyunun beklentilerinin çok altında kaldı. Enflasyon AraÅŸtırma Grubu (ENAG) gibi alternatif kaynaklar, haziran ayı enflasyonunu yüzde 8,54; yıllık enflasyonu ise yüzde 108,58 olarak hesaplamıştı.
TÜİK’in Hesaplama Yöntemi ve Sepet BileÅŸimi
TÜİK, enflasyonu hesaplarken, tüketici sepetinde yer alan mal ve hizmetlerin fiyatlarını takip ediyor. Bu sepet, Türkiye’deki hanehalklarının harcama alışkanlıklarını yansıtmak üzere belirleniyor. Sepetin içeriÄŸi ve ağırlıkları her yıl güncelleniyor.
Ancak son yıllarda TÜİK’in sepet bileÅŸiminde ve hesaplama yönteminde yaptığı deÄŸiÅŸiklikler, enflasyonun gerçek durumunu gizlemeye yönelik eleÅŸtirilere neden oldu. ÖrneÄŸin, 2020 yılında TÜİK, sepete “kuru soÄŸan” yerine “soÄŸan” adında bir kalem ekledi. Bu sayede, kuru soÄŸanın fiyatındaki artışın etkisi azaltıldı.
Benzer ÅŸekilde, 2021 yılında TÜİK, sepete “maske” ve “kolonya” gibi pandemi döneminde talebi artan ürünleri ekledi. Bu ürünlerin fiyatları ise düşüş eÄŸilimindeydi. Böylece, enflasyonun aÅŸağı çekilmesi saÄŸlandı.
Ayrıca TÜİK, fiyatları belirlerken “kalite ayarlaması” adı altında bir yöntem kullanıyor. Bu yönteme göre, bir ürünün kalitesinde bir deÄŸiÅŸiklik olduÄŸunda, fiyatındaki deÄŸiÅŸimin tamamının enflasyona yansıtılması yerine, sadece kalite deÄŸiÅŸiminden kaynaklanmayan kısım dikkate alınıyor. Bu da fiyat artışlarının göz ardı edilmesine yol açabiliyor.
TÜİK’in Verilerine Gelen Tepkiler
TÜİK’in açıkladığı enflasyon verileri, hem ekonomistlerden hem de siyasetçilerden tepki çekti. Birçok isim, sosyal medya üzerinden TÜİK’i eleÅŸtirdi.
Örneğin, Ekonomist Prof. Dr. Veysel Ulusoy, Twitter hesabından şu paylaşımda bulundu:
“Bayram etkisinin dorukta olduÄŸu 1. Oteller ve pansiyonlar ve 2. Havayolu ile yolcu taşımacılığı kalemleri bile enflasyon oranının neden bu kadar düşük açıklandığının kanıtıdır.”
Ulusoy’un iÅŸaret ettiÄŸi gibi, TÜİK’in verilerine göre haziran ayında oteller ve pansiyonlar grubunda fiyatlar yüzde 0,01; havayolu ile yolcu taşımacılığı grubunda ise yüzde 0,02 arttı. Bu oranlar, bayram döneminde talebin artması beklenen bu sektörler için oldukça düşük görünüyor.
Haziran ayı enflasyon rakamları, memur ve emekli maaşlarının belirlenmesinde kritik öneme sahip. Temmuz ayında yapılacak zamların oranı, ocak-haziran döneminde gerçekleşen enflasyona göre belirlenecek. Bu oranın ne kadar olacağı ise önümüzdeki günlerde belli olacak.
TÜİK’in verilerinin ardından memur ve emeklilerin zam oranına iliÅŸkin bir paylaşım yapan Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun ise “TÜİK Haziran ayı enflasyonunu %3.92 olarak açıkladı. Memurlara, SSK, BaÄŸ-Kur, ES emeklilerine 6 aylık enflasyon farkı %19.77 oranında verilecek! Åžimdi refah payı konusu gündem olacak! %10 refah payı ile zam oranı %30 olur!” ifadelerini kullandı.
