Ekonomist Prof. Dr. Öner Günçavdı’nın paylaştığı gelir araştırması, Türkiye’de 2018 sonrasında ekonomik büyümenin farklı toplumsal kesimlere aynı ölçüde yansımadığını ortaya koyuyor. Ücret ve istihdam gelirlerinde reel artış sürerken emeklilik gelirleri ile sosyal transferlerde gerileme yaşandı; kendi hesabına çalışanların gelir artışı ise yavaşladı. Günçavdı, bu değişimin yalnızca ekonomik politikalarla değil, başkanlık sistemi sonrasında oluşan yönetim ve bölüşüm ilişkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Türkiye’de son yıllarda yaşanan ekonomik sorunların toplumsal sonuçları, gelir türlerine göre yapılan bir araştırmayla yeniden gündeme geldi. Ekonomist Prof. Dr. Öner Günçavdı, sosyal medya hesabından paylaştığı 2010, 2017, 2018 ve 2024 yıllarına ait reel medyan gelir verilerinin, hem güncel fon krizini hem de siyasette yaşanan gelişmeleri anlamak bakımından önemli olduğunu belirtti.
Günçavdı’nın değerlendirmesine göre AKP iktidarının uzun yıllar boyunca toplumsal desteğini aldığı kesimlerin bir bölümü, özellikle 2018’de başkanlık sistemine geçilmesinin ardından uygulanan ekonomik düzenin olumsuz sonuçlarıyla karşı karşıya kaldı. Ekonomist, bu değişimin bilinçli bir tercihin ürünü olup olmadığının kesin olarak söylenemeyeceğini, ancak ortaya çıkan sonuçların münferit gelişmelerden çok sistematik bir ekonomik dönüşüme işaret ettiğini savundu.
Paylaşılan tablo, gelirlerin yalnızca ne kadar arttığını değil, hangi gelir kaynaklarının zaman içinde güçlendiğini ve hangilerinin zayıfladığını da gösteriyor.
Emeklilik Gelirleri Gerilerken Ücret Gelirleri Arttı
Araştırmada kullanılan reel medyan gelirler, gelir dağılımının ortasında bulunan kişinin enflasyondan arındırılmış gelir düzeyini ifade ediyor. Bu nedenle veriler, toplam millî gelirden ya da toplumun bütün kesimlerinin ortalama kazancından farklı bir ölçüm sunuyor.
Tabloya göre 2018 yılında 9 bin 542 olan toplam reel medyan gelir, 2024’te 13 bin 703’e yükseldi. Aynı dönemde ücret gelirleri 9 bin 84’ten 13 bin 258’e, istihdam gelirleri ise 16 bin 173’ten 22 bin 97’ye çıktı.
Buna karşılık emeklilik gelirleri 3 bin 740’tan 3 bin 283’e, sosyal transfer gelirleri ise 1.779’dan 1.380’e geriledi. Kendi hesabına çalışanların reel medyan geliri 5 bin 927’den 8 bin 564’e yükselmesine rağmen bu kesimin yıllık gelir artış hızı önceki dönemin altında kaldı.
Araştırmanın asıl dikkat çekici yanı, gelirlerin yıllık artış hızlarında görülüyor. 2010–2017 döneminde toplam reel medyan gelirin yıllık ortalama artışı yüzde 1,6 düzeyindeyken 2018–2024 döneminde yüzde 1,3’e geriledi. Ücret gelirlerinde bu oran yüzde 1,9’dan yüzde 1,5’e, kendi hesabına çalışanlarda yüzde 1,8’den yüzde 1,4’e düştü. Emeklilik gelirlerinde yıllık değişim yüzde 1,2’lik artıştan yüzde 0,9’luk azalışa, sosyal transferlerde ise yüzde 1’lik artıştan yüzde 0,8’lik azalışa dönüştü.
Dolayısıyla toplam gelirde artış yaşanması, her gelir grubunun ekonomik koşullarının aynı yönde geliştiği anlamına gelmiyor. Özellikle emeklilik gelirleri ile sosyal transferlerdeki reel gerileme, büyümenin toplumsal sonuçlarının gelir kaynaklarına göre farklılaştığını gösteriyor.
İktidarın Toplumsal Dayanakları da Ekonomik Değişimden Etkilendi
Günçavdı’nın üzerinde durduğu noktalardan biri, AKP’nin geçmişte önemli ölçüde destek bulduğu esnaf, küçük işletme sahipleri ve kendi hesabına çalışan kesimlerin ekonomik durumundaki değişim.
Paylaşılan veriler, kendi hesabına çalışanların reel gelirlerinin mutlak olarak artmasına rağmen gelir artış hızlarının yavaşladığını gösteriyor. Bu durum, ücretlilerle küçük üreticiler ve esnaf arasındaki ekonomik ilişkilerin de yeniden değerlendirilmesini gerektiriyor.
Günçavdı, söz konusu gelişmelerin yalnızca geçici ekonomik sıkıntılarla açıklanamayacağını, yönetim biçimi ile gelir dağılımı arasındaki ilişkinin de araştırılması gerektiğini savunuyor. Ekonomistin değerlendirmesinde başkanlık sistemine geçiş, yalnızca anayasal ve idari bir değişiklik olarak değil, ekonomik kararların alınma biçimini ve toplumsal kaynakların dağılımını etkileyen bir dönüşüm olarak ele alınıyor.
Fon Krizi ile Gelir Dağılımı Arasındaki Bağ
Günçavdı, son aylarda Türkiye’de yaşanan fon krizini de bu ekonomik dönüşümün dışında değerlendirmiyor. Daha önce yaptığı açıklamalarda, yüksek getirili yatırım fonlarının bazı işletmeler ve tasarruf sahipleri açısından esas faaliyetleri dışında gelir elde etme aracına dönüştüğünü, krizle birlikte bu gelir kaynaklarının kaybedilmesinin reel ekonomideki sorunları ağırlaştırabileceğini belirtmişti.
Eylül 2026’da başlayan fon krizinde yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verildi. Resmî açıklamalarda bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunduğu bildirildi. Hükümet ise krizin fon piyasasının sınırlı bir bölümünü etkilediğini ve finansal sistemin geneline yayılmasını önlemek amacıyla önlemler alındığını açıkladı.
Günçavdı’nın yaklaşımı, fon krizinin yalnızca sermaye piyasalarında gerçekleşen işlemler ve yatırımcı kayıpları üzerinden ele alınmasının yetersiz kalacağı yönünde. Ekonomiste göre üretimden ve ticaretten sağlanan gelirlerin yanında finansal getirilerin giderek önem kazanması, işletmelerin ekonomik dayanıklılığını da bu gelir kaynaklarına bağımlı hâle getirebiliyor.
Bu değerlendirme, gelir tablosuyla birlikte ele alındığında farklı bir sorunu görünür kılıyor. Bir yanda emeklilik gelirleri ve sosyal transferler gerilerken diğer yanda bazı işletmelerin ve yatırımcıların faaliyetlerini sürdürebilmek için yüksek finansal getirilere yönelmesi, ekonomik kaynakların üretim, çalışma ve finans piyasaları arasında nasıl dağıldığı sorusunu gündeme taşıyor.
Ekonomik Büyümeden Kim, Ne Kadar Yararlanıyor?
Türkiye’de gelir dağılımına ilişkin tartışmalar çoğu zaman toplam büyüme oranları, kişi başına düşen gelir ve ücret artışları üzerinden yürütülüyor. Ancak Günçavdı’nın paylaştığı veriler, bu göstergelerin yanında farklı gelir kaynaklarının satın alma gücündeki değişimin de incelenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
2018–2024 döneminde ücret ve istihdam gelirlerinin reel olarak artması, emeklilik gelirleri ile sosyal transferlerin gerilediği gerçeğini ortadan kaldırmıyor. Aynı şekilde kendi hesabına çalışanların gelirlerinin yükselmesi de bu kesimin önceki döneme göre daha yavaş bir gelir artışı yaşadığı gerçeğini değiştirmiyor.
Günçavdı’nın ekonomik verilerden hareketle yaptığı siyasal değerlendirme, AKP’nin toplumsal desteği ile uyguladığı ekonomik politikaların sonuçları arasında bir uyumsuzluk oluştuğu yönünde. Bu ilişkinin seçmen davranışları üzerindeki etkisi ise gelir verilerinin yanı sıra toplumsal araştırmalarla incelenmeyi gerektiriyor.
Ortaya çıkan tablo, ekonomik büyümenin yalnızca toplam gelirdeki değişimle değil, bu gelirin hangi kesimlere, hangi kaynaklar üzerinden ve ne ölçüde ulaştığıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Yanıt bekleyen soru şu: Bir ülkede toplam gelir artarken emeklilerin gelirleri geriliyor, küçük üreticilerin ve esnafın gelir artışı yavaşlıyor ve ekonomik faaliyetler giderek finansal getirilere bağımlı hâle geliyorsa, ortaya çıkan büyümenin toplumsal karşılığını yalnızca millî gelir rakamlarıyla açıklamak mümkün mü?
- NHA / Prof. Dr. Öner Günçavdı’nın sosyal medya paylaşımı ve paylaştığı reel medyan gelir tablosu, Dünya Gazetesi, Medyascope, Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı, Türkiye Büyük Millet Meclisi












