back to top
Ana Sayfa Haber Üç Liderden Ortak Fotoğraf, Savaşlara Sessizlik: Shenzhen’de Büyük Güçlerin Barış Bildirisi

Üç Liderden Ortak Fotoğraf, Savaşlara Sessizlik: Shenzhen’de Büyük Güçlerin Barış Bildirisi

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin’in Shenzhen kentinde ilk kez üçlü zirvede bir araya geldi. Dünyanın en büyük nükleer güçlerini temsil eden liderler, görüşmenin ardından barış ve küresel istikrar başlıklı dört maddelik ortak bildiri yayımladı. Ancak İran ve Ukrayna’daki savaşların sürdüğü bir dönemde gerçekleşen buluşmada ateşkes, savaşların sona erdirilmesi veya barış görüşmeleri için somut bir takvim açıklanmadı. Üç liderin birlikte verdiği fotoğraf diplomatik bir gelişme olarak öne çıkarken, bildirinin enerji piyasalarının istikrarına ve Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetkilerine ilişkin hükümleri dikkat çekti.

Üç Büyük Güç Aynı Masada, Savaşlar Bildirinin Dışında

Çin, ABD ve Rusya devlet başkanları, 19 Kasım 2026’da Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) toplantıları kapsamında Shenzhen’de bir araya geldi. Xi Jinping’in ev sahipliğinde gerçekleştirilen yaklaşık bir buçuk saatlik görüşme, üç ülke liderinin bu düzeyde ilk ortak toplantısı oldu. Zirvenin ardından yayımlanan “Barışa Yönelik Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Bildirisi”nde Birleşmiş Milletlerin yeniden yapılandırılması, enerji arzının istikrarı, Uluslararası Ceza Mahkemesinin yetkileri ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konularında ortak tutum açıklandı.

Uluslararası basında tarihsel bir diplomatik buluşma olarak değerlendirilen zirve, ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin devam ettiği koşullarda gerçekleşti. Ancak bildiride bu iki savaşa doğrudan yer verilmedi. Savaşların sona erdirilmesine yönelik bağlayıcı bir karar alınmadığı gibi ateşkes, askeri operasyonların durdurulması veya müzakere sürecinin başlatılması konusunda da herhangi bir takvim belirlenmedi.

Associated Press ve Güney Kore merkezli Yonhap ajansının aktardığı bilgilere göre Trump, üçlü görüşme öncesinde Xi Jinping ve Putin ile ayrı ayrı görüştü. Ukrayna ve İran’daki savaşlar ikili temaslarda gündeme gelirken, üç ülkenin birlikte imzaladığı metin bu çatışmalara ilişkin somut bir çözüm içermedi. Böylece zirvede büyük güçler arasındaki ilişkilerin düzenlenmesi öne çıkarken, savaşların doğrudan etkilediği toplumların geleceğine ilişkin kararlar ortak bildirinin dışında kaldı.

Nükleer Silahlar Konuşuldu, Silahsızlanma Takvimi Belirlenmedi

Zirvenin temel başlıklarından biri nükleer silahların kontrolüydü. Xi Jinping, büyük güçlerin karşılıklı güvenlik kaygılarını gözetmesi ve uluslararası anlaşmazlıkları diplomasi yoluyla çözmesi gerektiğini belirtti. Trump, üç ülkenin nükleer silahların azaltılması konusunda özel sorumluluk taşıdığını vurgularken Putin de ortak hareket etmenin uluslararası güvenliğe katkı sağlayabileceğini söyledi.

Üç lider, ortak bildiride nükleer bir savaşın kazanılamayacağını ve böyle bir savaşın hiçbir zaman yapılmaması gerektiğini kabul etti. Nükleer risklerin azaltılması ve silahların yayılmasının önlenmesi için görüşmeler yürütülmesi kararlaştırıldı. Ancak mevcut nükleer cephaneliklerin azaltılması, yeni silahların sınırlandırılması veya denetim mekanizmalarının kurulması konusunda bağlayıcı bir anlaşmaya varılmadı.

Görüşme, ABD ile Rusya arasındaki son stratejik nükleer silah kontrol anlaşması olan New START’ın 5 Şubat 2026’da sona ermesinden yaklaşık dokuz ay sonra gerçekleşti. Trump yönetimi Çin’in de katılacağı yeni bir silah kontrol düzenlemesi isterken, nükleer cephaneliği ABD ve Rusya’nınkinden daha küçük olan Pekin yönetimi üçlü silah kontrolü müzakerelerine mesafeli yaklaşıyor.

Enerji Arzında Uzlaşma, İran Savaşında Belirsizlik

Ortak bildirinin ekonomik bakımdan dikkat çeken maddesi, rafine petrol ürünlerinin üretim ve arzının artırılması oldu. Üç ülke, küresel enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesi gerektiğini belirterek petrol piyasalarındaki belirsizliklerin azaltılması yönünde ortak tutum açıkladı.

Bu karar, İran’a yönelik saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’nda petrol taşımacılığının aksadığı, Ukrayna savaşının da Rus enerji altyapısı üzerinde baskı oluşturduğu bir dönemde alındı. Dünya enerji ticaretinde önemli ağırlığa sahip üç ülkenin petrol arzının sürekliliği konusunda uzlaşması, savaşların ekonomik sonuçlarının büyük güçlerin gündemindeki yerini gösterdi.

Ancak bildiride Hürmüz Boğazı’ndaki krizin nasıl çözüleceği, petrol sevkiyatlarının hangi yöntemlerle güvence altına alınacağı veya savaşların enerji piyasaları üzerindeki etkilerinin nasıl azaltılacağı açıklanmadı. Böylece enerji akışının korunması konusunda ortak bir hedef belirlenirken, bu akışı tehdit eden çatışmaların sona erdirilmesine ilişkin somut bir düzenleme ortaya konulmadı.

Uluslararası Ceza Mahkemesine Karşı Ortak Tutum

Zirvenin en dikkat çekici sonuçlarından biri, üç liderin Uluslararası Ceza Mahkemesinin (UCM) yetkilerine ilişkin ortak açıklaması oldu. Bildiride devletlerin rızasına ve devlet görevlilerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesi gerektiği savunularak uluslararası yargı kurumlarının yetkilerini kötüye kullanmaması istendi.

Bu yaklaşım, üç ülkenin de UCM’yi kuran Roma Statüsü’ne taraf olmaması nedeniyle önem taşıyor. Rusya Devlet Başkanı Putin hakkında, Ukraynalı çocukların hukuka aykırı biçimde Rusya’ya nakledilmesiyle bağlantılı savaş suçu iddiaları nedeniyle 2023 yılında çıkarılmış tutuklama kararı bulunuyor. ABD ise mahkemenin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve dönemin Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında verdiği tutuklama kararlarına karşı çıkıyor. Trump yönetimi, UCM görevlilerine yönelik yaptırımlar da uyguladı.

Roma Statüsü’nün 27. maddesi, devlet veya hükümet başkanı olmanın mahkemenin yargı yetkisinden muafiyet sağlamadığını düzenliyor. Üç liderin ortak açıklamasında ise devlet yetkililerinin dokunulmazlıklarına yapılan vurgu, uluslararası ceza yargısının yetki sınırları konusundaki görüş ayrılıklarını yeniden gündeme taşıdı.

BM’de Reform Çağrısı, Veto Yetkisine Dokunulmadı

Çin, ABD ve Rusya, Birleşmiş Milletlerin uluslararası krizlere daha etkili yanıt verebilmesi için reform yapılması gerektiği konusunda da uzlaştı. BM Güvenlik Konseyinin beş daimi üyesinden üçünü oluşturan ülkeler, örgütün uluslararası barış ve güvenliği koruma görevini güçlendirme çağrısında bulundu.

Ancak ortak bildiride Güvenlik Konseyinin yapısına, daimi üyelerin ayrıcalıklarına veya veto yetkisinin sınırlandırılmasına ilişkin somut bir öneri bulunmadı. Böylece BM’nin daha etkili olması gerektiği kabul edilirken, büyük güçlerin uluslararası kararlar üzerindeki belirleyici konumunu değiştirecek herhangi bir düzenleme açıklanmadı.

Ortak Fotoğrafın Ardında Nasıl Bir Dünya Düzeni Var?

Shenzhen’de verilen ortak fotoğraf, yalnızca üç devlet başkanının diplomatik buluşmasını değil, küresel güç ilişkilerinin yeniden düzenlenmesine yönelik arayışları da gündeme taşıdı. Çin, ABD ve Rusya; ekonomik çıkarları, güvenlik politikaları ve bölgesel ittifakları bakımından önemli anlaşmazlıklar yaşamasına rağmen nükleer riskler, enerji arzı ve uluslararası kurumların yetkileri konusunda ortak bir bildiri yayımlayabildi.

Associated Press, görüşmenin ABD’nin müttefikleri arasında Washington’ın dış politika önceliklerine ilişkin soruları artırdığını aktarırken, Güney Kore basını ortak bildiride Kuzey Kore’nin nükleer programına da yer verilmediğine dikkat çekti. Zirve, büyük güçlerin karşılıklı ilişkilerinde yeni bir diplomatik kanal açma girişimi olarak öne çıktı; ancak bu girişimin uluslararası çatışmaların çözümüne nasıl yansıyacağı belirsizliğini koruyor.

Üç liderin barış ve istikrar konusunda ortak açıklama yapması, diplomatik görüşmelerin sürdürülmesi açısından önem taşıyor. Bununla birlikte bildirinin savaşlara ilişkin somut kararlar içermemesi, açıklanan ilkelerle sahadaki gelişmeler arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor. Nükleer silahların azaltılması için takvim belirlenmezken, enerji arzının artırılması konusunda ortak hedef açıklanması da zirvenin öncelikleri bakımından dikkat çekiyor.

Shenzhen’de üç büyük gücün lideri aynı fotoğraf karesinde buluştu. Ancak bu buluşmanın uluslararası barışa ne ölçüde katkı sağlayacağı, yayımlanan bildiriden çok bundan sonra atılacak adımlarla anlaşılacak. Savaşların sona erdirilmesine ilişkin somut kararlar alınmadan, büyük güçlerin kendi aralarında sağlayacağı istikrar dünya halkları için kalıcı bir barışa dönüşebilir mi?


  • NHA / Kaynaklar: Associated Press (AP), Interfax, Yonhap Haber Ajansı, SBS News, Channel News Asia (CNA), Anadolu Ajansı, Çin Dışişleri Bakanlığı ve resmî diplomatik açıklamalar, Çin-Rusya-ABD Devlet Başkanları Ortak Bildirisi.