back to top
Ana Sayfa Haber AİHM’den Can Atalay Kararı: Dört Hak İhlali, Tek Gerçek

AİHM’den Can Atalay Kararı: Dört Hak İhlali, Tek Gerçek

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), seçilmiş Hatay Milletvekili Can Atalay hakkında dört ayrı hak ihlali tespit etti. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi kararlarına rağmen sürdürülen tutukluluğun hukuka aykırı olduğuna, Atalay’ın siyasal faaliyetlerinin ve Hatay halkının temsil hakkının engellendiğine hükmetti. Kararda, tutukluluğun Atalay’ı susturma ve siyasal çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığı belirtilerek derhal tahliyesi ve milletvekilliği görevine başlamasının sağlanması istendi.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Gezi davasında 18 yıl hapis cezasına çarptırılan ve 14 Mayıs 2023 seçimlerinde Türkiye İşçi Partisinden Hatay Milletvekili seçilen Can Atalay’ın başvurusunda Türkiye’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni dört ayrı yönden ihlal ettiğine karar verdi.

Mahkeme, Atalay’ın milletvekili seçilmesinin ardından Anayasa Mahkemesinin iki kez verdiği hak ihlali ve tahliye yönündeki kararların uygulanmamasını hukukun üstünlüğü ilkesiyle bağdaşmaz buldu. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin Anayasa Mahkemesi kararlarını tanımaması nedeniyle sürdürülen tutukluluğun hukuki dayanaktan yoksun olduğu belirtildi.

Dört Ayrı İhlal, Siyasal Susturma Tespiti

AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını düzenleyen 5. maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarının ihlal edildiğine hükmetti. Böylece Atalay’ın hukuka aykırı biçimde özgürlüğünden yoksun bırakıldığı ve tutukluluğuna karşı etkili yargısal denetim sağlanmadığı tespit edildi.

Mahkeme ayrıca 1 No.lu Ek Protokol’ün 3. maddesi kapsamında seçilme hakkının ihlal edildiğini belirledi. Atalay’ın milletvekili seçilmesine rağmen Mecliste görev yapamaması ve milletvekilliğinin düşürülmesi, yalnızca bireysel bir hak kaybı değil, Hatay seçmenlerinin iradesine yönelik bir müdahale olarak değerlendirildi.

Kararın en dikkat çekici bölümü ise Sözleşme’nin 18. maddesine ilişkin oldu. AİHM çoğunluğu, Atalay’ın tutukluluğunun sürdürülmesinin onu susturma ve siyasal çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığı sonucuna vardı. Böylece dosya, yalnızca hukuka aykırı tutukluluk değil, yargısal yetkilerin siyasal amaçlarla kullanılması bakımından da değerlendirildi.

Hatay Halkının İradesi Üç Yıldır Meclis Dışında

Can Atalay, 6 Şubat depremlerinde büyük yıkım yaşayan Hatay’dan milletvekili seçilmesine rağmen cezaevinden çıkarılmadı, yemin edemedi ve seçmenlerini Mecliste temsil edemedi. Anayasa Mahkemesinin 2023 yılında verdiği iki ayrı ihlal kararı uygulanmazken milletvekilliği 30 Ocak 2024’te Yargıtay kararının TBMM’de okunmasıyla düşürüldü.

AİHM’in kararı, bu sürecin yalnızca Atalay’ın özgürlüğünü değil, onu seçen yurttaşların siyasal temsil hakkını da etkilediğini ortaya koydu. Depremin ardından barınma, sağlık ve yeniden yapılanma sorunlarıyla mücadele eden Hatay halkının seçilmiş temsilcisinin Meclis dışında bırakılması, hukuki uyuşmazlığın toplumsal boyutunu oluşturdu.

Derhal Tahliye ve Milletvekilliğinin Yeniden Sağlanması İstendi

AİHM, Türkiye’den Can Atalay’ın derhal serbest bırakılması, parlamentodaki yerini almasının ve milletvekilliği görevlerini yerine getirmesinin sağlanması için gerekli önlemlerin alınmasını istedi. Ayrıca Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmasını güvence altına alacak düzenlemelerin yapılması gerektiğini belirtti.

Mahkeme, Atalay’a 32 bin 500 avro manevi tazminat ödenmesine de hükmetti. Kararın kesinleşmesiyle birlikte uygulanması Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin denetimine tabi olacak.

Can Atalay hakkında önce Anayasa Mahkemesi, ardından Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi hak ihlali tespit etti. AİHM, Gezi davasını yeniden yargılayarak bir beraat kararı vermedi; milletvekili seçilmesinden sonra sürdürülen tutukluluğun ve siyasal haklarının engellenmesinin Sözleşme’ye aykırı olduğuna hükmetti.

Artık tartışma yalnızca bir milletvekilinin özgürlüğüyle sınırlı değil. Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmadığı, seçmen iradesinin Meclise yansıtılmadığı ve uluslararası insan hakları yargısının da ihlal tespit ettiği bir durumda, hukuk devletinin güvenceleri yeniden sorgulanıyor.

Peki, Anayasa Mahkemesinin iki, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin dört ayrı ihlal tespitine rağmen seçilmiş bir milletvekili hâlâ cezaevindeyse, Türkiye’de hukukun üstünlüğünü sağlayacak olan daha kaç mahkeme kararıdır?


NHA / Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Şerafettin Can Atalay/Türkiye Kararı (17 Kasım 2026), Euronews Türkçe