Ekrem Ä°mamoÄŸlu’nun da aralarında bulunduÄŸu 436 kiÅŸinin yargılandığı Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediyesi davasının 9 Kasım’daki duruÅŸmasında, soruÅŸturma aÅŸamasında alınan ifadelerin hangi koÅŸullarda verildiÄŸi ve tanık anlatımlarının somut delillerle ne ölçüde örtüştüğü tartışıldı. Ä°ki tanık, itirafçı sanık Recep Taşçı’nın baskı altında ifade verdiÄŸini kendilerine anlattığını mahkemeye taşırken, daha önce dinlenen gizli tanıkların doÄŸrudan gözleme dayanmayan beyanları da yeniden gündeme geldi. Tutuklu sanıklar, haklarındaki suçlamaların görev ve yetkileriyle, teknik kayıtlarla ve tanık anlatımlarıyla çeliÅŸtiÄŸini savunarak tahliyelerini istedi. Mahkeme, tutukluluk deÄŸerlendirmeleri tamamlanmadan duruÅŸmayı 10 Kasım’a erteledi.
Ä°stanbul BüyükÅŸehir Belediyesi’ne yönelik soruÅŸturma kapsamında açılan ve Silivri’deki Marmara Ceza Ä°nfaz Kurumları yerleÅŸkesinde görülen davanın 9 Kasım Pazartesi günkü duruÅŸmasında, tanık ifadeleri ile iddianamede yer alan suçlamalar arasındaki uyuÅŸmazlıklar öne çıktı. Saat 11.45’te baÅŸlayan duruÅŸmada tutuklu sanıklar salona getirildi, Ä°BB BaÅŸkanvekili Nuri Aslan da izleyiciler arasında yer aldı. Gün içinde yayımlanan haberlerde tutuklu sanık sayısı 46 olarak aktarılırken, önceki haberlerde 53 olarak belirtilen sayının hangi ara kararlar sonucunda deÄŸiÅŸtiÄŸine iliÅŸkin ayrıntılı bilgi verilmedi.
Davanın üçüncü celsesinde dinlenmesi planlanan 69 müşteki, tanık ve gizli tanıktan 47’sinin ifadelerinin önceki oturumlarda tamamlandığı bildirildi. Yargılamanın bu aÅŸamasında mahkeme, yalnızca sanıkların kendilerine yöneltilen suçlamalara iliÅŸkin savunmalarını deÄŸil, soruÅŸturma dosyasının oluÅŸumunda belirleyici olan tanık beyanlarının güvenilirliÄŸini de deÄŸerlendirmek durumunda. Özellikle etkin piÅŸmanlık kapsamında verilen ifadelerin hangi koÅŸullarda alındığı, gizli tanıkların anlattıkları olayları doÄŸrudan bilip bilmediÄŸi ve suçlamaların bağımsız belgelerle desteklenip desteklenmediÄŸi, duruÅŸmaların temel tartışma konuları arasında bulunuyor.
İtirafçı Sanığın Baskı Altında İfade Verdiği İddiası
DuruÅŸmada Medya AÅž çalışanları Tugay Düzgün ve Ali Kaan Yurt’un anlatımları, itirafçı sanık Recep Taşçı’nın soruÅŸturma aÅŸamasında verdiÄŸi ifadelerin koÅŸullarını yeniden gündeme taşıdı. Düzgün, Taşçı’nın ifade verdikten sonra çalışanları bir odada topladığını, kendilerine baskı altında bulunduÄŸunu ve iki çocuÄŸu olduÄŸu için ifade vermek zorunda kaldığını söylediÄŸini anlattı. Ali Kaan Yurt da Taşçı’nın iddianamenin ortaya çıktığı ilk günlerde kendilerine benzer açıklamalarda bulunduÄŸunu belirtti. Ä°ki tanık, söz konusu konuÅŸmalara baÅŸka çalışanların da tanıklık ettiÄŸini ifade etti.
Savunma avukatları, bu anlatımlar üzerine Düzgün’e Taşçı’nın baskı nedeniyle gerçeÄŸe aykırı ifade verdiÄŸini açıkça söyleyip söylemediÄŸini sordu. Düzgün, Taşçı’nın böyle kesin bir açıklamada bulunmadığını, yalnızca baskı altında olduÄŸunu ve çocukları nedeniyle ifade vermek zorunda kaldığını anlattığını belirtti.
Bu ayrım, tanık ifadelerinin hukuki deÄŸeri bakımından önem taşıyor. Düzgün ve Yurt’un mahkemede aktardıkları, Taşçı’nın kendilerine söylediÄŸini ileri sürdükleri sözlerden oluÅŸuyor. Dolayısıyla bu anlatımlar, ifade verme koÅŸullarının araÅŸtırılmasını gerektiren bir iddia ortaya koymakla birlikte, Taşçı’nın soruÅŸturma aÅŸamasında gerçeÄŸe aykırı beyanda bulunduÄŸunu tek başına kanıtlamıyor. Bunun belirlenebilmesi için ifade tutanaklarının, ilgili kiÅŸilerin anlatımlarının ve varsa bunları destekleyen diÄŸer delillerin birlikte incelenmesi gerekiyor.
Ä°ddianamede Taşçı’ya atfedilen ihale süreçlerine iliÅŸkin suçlamalar da bu tartışmanın bir parçasını oluÅŸturuyor. Ä°hale belgeleri, kurum içi yazışmalar, mali kayıtlar ve tanık beyanlarının birbirleriyle karşılaÅŸtırılması, anlatılan olayların hangi somut iÅŸlemlere dayandığının belirlenmesi açısından önem taşıyor. Böylece soruÅŸturma sırasında verilen bir ifadenin yalnızca içeriÄŸi deÄŸil, hangi koÅŸullarda alındığı ve bağımsız kanıtlarla desteklenip desteklenmediÄŸi de yargılamanın konusu haline geliyor.
Avukat Didem Kılıç’ın Anlatımı: KiÅŸisel Husumet Ä°ddiası
DuruÅŸmada dinlenen avukat Didem Kılıç’ın açıklamaları, soruÅŸturma dosyasındaki bazı beyanların kiÅŸisel ve mesleki anlaÅŸmazlıklardan etkilenmiÅŸ olabileceÄŸi iddiasını gündeme getirdi. Kılıç, geçmiÅŸte birlikte çalıştığı bir kiÅŸiyle yaÅŸadığı uyuÅŸmazlığın, Ekrem Ä°mamoÄŸlu’nun tutuklu avukatı Mehmet Pehlivan hakkında verilen beyanlara yansıdığını ileri sürdü.
Kendisinin söz konusu anlaÅŸmazlık nedeniyle uzun süre maÄŸdur edildiÄŸini anlatan Kılıç, Mehmet Pehlivan’ı tanımadığını, onun tarafından yönlendirilmediÄŸini ve herhangi bir müvekkilin talebiyle soruÅŸturma dosyasına dahil olmadığını söyledi. Kılıç’ın anlatımında, kiÅŸisel bir uyuÅŸmazlığın baÅŸka bir kiÅŸiye yöneltilen suçlamanın dayanağı haline gelip gelmediÄŸi sorusu öne çıktı.
Tanık beyanlarının deÄŸerlendirilmesinde anlatılan olayın içeriÄŸi kadar, tanığın ilgili kiÅŸilerle iliÅŸkisi ve olası çıkar çatışmaları da önem taşıyor. Kılıç’ın dile getirdiÄŸi husumet iddiasının doÄŸruluÄŸu henüz kesinleÅŸmiÅŸ deÄŸil. Ancak bu iddianın dosyadaki diÄŸer ifadeler ve belgelerle karşılaÅŸtırılması, Mehmet Pehlivan’a yöneltilen suçlamaların dayanaklarının açıklığa kavuÅŸturulması bakımından önem taşıyor.
Gizli Tanıkların Anlatımları Ve Doğrudan Bilgi Sorunu
Ä°BB davasında önceki hafta dinlenen Gürgen ve Zeytin kod adlı gizli tanıkların ifadeleri, 9 Kasım’daki yargılamada da tartışılan konular arasında yer aldı. Bu tanıkların kendilerine yöneltilen bazı sorulara olayları doÄŸrudan görmediklerini, konu hakkında bilgilerinin bulunmadığını veya anlatılanları baÅŸkalarından duyduklarını belirterek yanıt verdikleri aktarıldı. Gürgen’in neden gizli tanık olmayı tercih ettiÄŸi yönündeki soruya yanıt vermek istemediÄŸini söylemesi de önceki duruÅŸmalarda dikkat çeken geliÅŸmelerden biri oldu.
Gizli tanıklık, kimliğinin açıklanması halinde güvenliği tehlikeye girebilecek kişilerin korunması amacıyla başvurulabilen hukuki bir yöntem. Bununla birlikte tanığın kimliğinin gizlenmesi, beyanlarının doğruluğunun ve güvenilirliğinin sorgulanmasını ortadan kaldırmıyor. Özellikle tanığın doğrudan görmediği bir olayı başkalarından duyduğu biçimiyle aktarması durumunda, anlatılan olayın zamanı, yeri, ilgili kişileri ve başka delillerle desteklenip desteklenmediği belirleyici hale geliyor.
Gürgen ve Zeytin’in ifadelerindeki belirsizlikler, bütün anlatımlarının gerçeÄŸe aykırı olduÄŸu anlamına gelmiyor. Ancak hangi bilginin doÄŸrudan gözleme, hangisinin baÅŸka kiÅŸilerden aktarılan sözlere dayandığının ayrıştırılması gerekiyor. Ceza yargılamasında bu ayrım, özellikle tutukluluk gibi kiÅŸi özgürlüğünü doÄŸrudan etkileyen kararların dayanakları bakımından önem taşıyor.
Mahkeme tarafından dinlenmesi beklenen İlke ve Martı kod adlı diğer gizli tanıklar ise 9 Kasım günü öğle saatlerine kadar yayımlanan duruşma aktarımlarına göre henüz ifade vermemişti. İlke kod adlı gizli tanığın önceki beyanlarından ve gizli tanıklık statüsünden vazgeçtiği yönünde siyasi açıklamalar yapılmış olsa da bu iddianın mahkeme kayıtlarındaki güncel hukuki durumla doğrulanması gerekiyor. Söz konusu tanıkların önceki anlatımlarını sürdürüp sürdürmeyecekleri ve savunmanın sorularına verecekleri yanıtlar, yargılamanın sonraki aşamalarında açıklığa kavuşturulacak.
Tutuklu Sanıklar Suçlamaların Somut Dayanaklarını Sorguladı
Günün ilerleyen saatlerinde tanıkların dinlenmesinin ardından tutuklu sanıkların tahliye taleplerinin alınmasına geçildi. Beylikdüzü Belediye Başkanlığı görevinden uzaklaştırılan Mehmet Murat Çalık, kendisine yöneltilen suçlamaların görev tanımı ve yetkileriyle örtüşmediğini savundu. Suçlamaya konu edilen dönemde imardan sorumlu belediye başkan yardımcısı olarak değil, şehir plancısı ve belediye başkan danışmanı olarak görev yaptığını belirten Çalık, sahip olmadığı yetkiler üzerinden suçlandığını söyledi.
Çalık, herhangi bir suç yapılanmasının içinde bulunmadığını, kamu görevini yürütürken mesleki ilkelerini gözettiğini ve hukuka aykırı gördüğü uygulamalara karşı çıktığını ifade etti. Tutukluluğunun devamına ilişkin kararın sağlık durumu ve yaşam hakkı bakımından ağır sonuçlar doğurabileceğini belirterek tahliyesini istedi. Savunmasında öne çıkan konu, iddianamede kendisine atfedilen işlemler ile görev yaptığı dönemde sahip olduğu idari yetkiler arasındaki ilişkinin somut belgelerle ortaya konulması gerekliliği oldu.
Tutuklu sanık Zafer Keleş de hakkındaki para alışverişi iddialarını reddetti. Kendisini suçlayan kişinin anlatımlarının telefon baz kayıtlarıyla uyuşmadığını ileri süren Keleş, yaklaşık on sekiz aydır gerçeğe aykırı suçlamalar nedeniyle tutuklu bulunduğunu savundu. Baz kayıtlarının hangi tarihlerde, hangi konumlarda ve hangi kişiler arasında iletişim kurulduğunu göstermesi bakımından teknik delil niteliği taşıdığını belirten savunmanın iddiası, tanık anlatımlarının bu kayıtlarla karşılaştırılması gerekliliğini gündeme getirdi.
KeleÅŸ’in ileri sürdüğü çeliÅŸkinin bulunup bulunmadığı, ilgili teknik kayıtların ve tanık ifadelerinin birlikte incelenmesiyle belirlenebilecek. Ancak savunmanın iÅŸaret ettiÄŸi bu uyuÅŸmazlık, yalnızca kiÅŸisel bir itiraz deÄŸil, suçlamaların dayandırıldığı anlatımların doÄŸrulanması bakımından mahkemenin deÄŸerlendirmesi gereken somut bir iddia oluÅŸturuyor.
Şişli Belediye Başkanlığı görevinden uzaklaştırılan Resul Emrah Şahan ise yaklaşık yirmi aydır cezaevinde bulunduğunu belirterek suçlamaları kabul etmedi. İlk savcılık ifadesinden geri adım atmadığını söyleyen Şahan, duruşmalarda dinlenen tanıklara kendisinin herhangi bir kişiyi yönlendirip yönlendirmediğini ve kişisel çıkar elde edip etmediğini sorduğunu anlattı.
Åžahan’ın aktarımına göre kendisini tanımayan tanıklar daha önce görmediklerini, tanıyanlar ise kendilerinden herhangi bir talepte bulunmadığını söyledi. Bu anlatımların kendisine yöneltilen suçlamaları desteklemediÄŸini savunan Åžahan, herhangi bir kiÅŸisel menfaat iliÅŸkisinin ortaya konulamadığını belirterek tahliyesini istedi. Böylece Åžahan’ın savunmasında da tanıkların mahkeme önündeki beyanları ile iddianamede ileri sürülen suçlamalar arasındaki iliÅŸkinin açıklığa kavuÅŸturulması talebi öne çıktı.
Tutukluluk Kararları Ve Yargılamanın Siyasi Boyutu
Ä°BB davası, belediye yönetimine iliÅŸkin mali ve idari suçlamaların ötesinde, Türkiye’de yargı bağımsızlığı, seçilmiÅŸ yöneticilerin görevlerinden uzaklaÅŸtırılması ve siyasi rekabet koÅŸulları bakımından da tartışılıyor. Ekrem Ä°mamoÄŸlu’nun da aralarında bulunduÄŸu sanıklar, haklarındaki suçlamaları reddederken davanın siyasi amaçlarla yürütüldüğünü savunuyor. Uluslararası insan hakları kuruluÅŸları da yargılamayı Türkiye’de muhalefet üzerindeki baskılar ve adil yargılanma hakkı baÄŸlamında deÄŸerlendiriyor.
Savcılığın iddianamede ileri sürdüğü suçlamalar ile sanıkların ve insan hakları kuruluşlarının değerlendirmeleri birbirinden ayrı hukuki ve siyasi konumları ifade ediyor. Bu nedenle davanın niteliğinin belirlenmesinde suçlamaların somut delillerle desteklenmesi, tanıkların güvenilirliğinin sınanması, savunmanın delillere erişebilmesi ve tutukluluk kararlarının gerekçelendirilmesi önem taşıyor.
Özellikle uzun süredir tutuklu bulunan sanıkların tahliye talepleri, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı bakımından ayrı bir değerlendirme gerektiriyor. Tutuklama, kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararının yerine geçen bir ceza değil, ceza yargılamasında belirli koşullar altında uygulanabilen geçici bir koruma tedbiri. Bu nedenle tutukluluğun devamına ilişkin kararların, suçlamaların ağırlığının yanı sıra somut kaçma veya delilleri karartma tehlikesi ve daha hafif tedbirlerin yeterli olup olmayacağı bakımından da gerekçelendirilmesi gerekiyor.
9 Kasım’daki duruÅŸmada Mehmet Murat Çalık, Zafer KeleÅŸ ve Resul Emrah Åžahan’ın da aralarında bulunduÄŸu tutuklu sanıklar, kendilerine yöneltilen suçlamaları reddederek tahliyelerini istedi. Mahkeme, tahliyeye iliÅŸkin bütün beyanlar tamamlanmadan duruÅŸmayı 10 Kasım Salı gününe erteledi. Gün sonunda yeni bir toplu tahliye kararı açıklandığına iliÅŸkin doÄŸrulanmış bilgi bulunmuyordu.
Tanıkların Söyledikleri İle Belgelerin Gösterdikleri
Silivri’de 106’ncı duruÅŸma günü sona ererken, yargılamanın merkezinde soruÅŸturma aÅŸamasında alınan ifadeler ile mahkeme önünde ortaya çıkan anlatımlar arasındaki farklılıklar bulunuyordu. Bir tarafta baskı altında ifade verdiÄŸini söylediÄŸi aktarılan bir itirafçı sanık, diÄŸer tarafta doÄŸrudan görmediÄŸi olayları duyumlara dayanarak anlattığı belirtilen gizli tanıklar vardı. Tutuklu sanıklar ise suçlamaların görev tanımları, telefon kayıtları ve tanıkların mahkeme önündeki açıklamalarıyla örtüşmediÄŸini savunuyordu.
Bu iddiaların hiçbiri, yalnızca ileri sürülmüş olması nedeniyle kesinleşmiş olgu olarak kabul edilemez. Ancak aynı nedenle, savunmanın gösterdiği çelişkiler de incelenmeden geçiştirilemez. İddia makamının suçlamaları kanıtlama yükümlülüğü, mahkemenin hem sanıkların aleyhindeki hem de lehindeki delilleri değerlendirme sorumluluğu ve savunmanın tanıkları sorgulama hakkı, ceza yargılamasının temel güvencelerini oluşturuyor.
İBB davasında önümüzdeki duruşmaların yalnızca tutuklulukların devam edip etmeyeceği bakımından değil, iddianamenin dayandığı anlatımların hangi somut kanıtlarla doğrulandığı bakımından da önem taşıdığı görülüyor. Çünkü tanık beyanlarının birbirleriyle çeliştiği, bazı anlatımların doğrudan bilgiye dayanmadığı ve sanıkların teknik kayıtlarla uyuşmazlıklar bulunduğunu ileri sürdüğü bir yargılamada, bu sorunların giderilmesi mahkemenin vereceği kararların hukuki güvenilirliği açısından belirleyici olacak.
Silivri’de tanıkların söyledikleri, söylemedikleri ve doÄŸrudan bilmedikleri olaylar mahkeme önünde tartışılmaya devam ederken, aylarca tutuklu bulunan sanıkların özgürlüklerinden yoksun bırakılmasının gerekçeleri de yeniden deÄŸerlendiriliyor. Peki, bir ceza yargılamasında suçlamaların dayanağı olan tanık anlatımları mahkeme önünde sorgulandıkça, bu anlatımlarla desteklenemeyen iddialar ve devam eden tutukluluklar hangi somut delillerle gerekçelendirilecek?
- NHA / Anadolu Ajansı (AA), ANKA Haber Ajansı, Cumhuriyet, Artı Gerçek, BirGün, Gazete Kalem, Tele3 Haber, Açık Silivri, İstanbul Yargılıyor, Fatoş Erdoğan, Burcu Uğur, Medyascope, Yeni Şafak, İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch)
