Brown Üniversitesi’ndeki araştırmalar, 11 Eylül sonrasında ABD’nin yürüttüğü savaşların yalnızca askeri cephelerde değil, toplumların demografisini, göç akımlarını ve küresel siyaseti kökten değiştiren devasa bir yıkım ürettiğini ortaya koyuyor: milyonlarca insan yaşamını yitirirken, on milyonlarca kişi yerinden edildi.
Küresel Savaşın İnsanî Bilançosu
ABD’nin 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından başlattığı ve Afganistan’dan Irak’a, Yemen’den Somali’ye kadar geniş bir coğrafyaya yayılan askeri operasyonların insani maliyeti giderek daha net biçimde ortaya çıkıyor.
Brown University bünyesinde faaliyet gösteren Costs of War Project araştırmacılarının hazırladığı kapsamlı çalışmalara göre, ABD’nin “terörle mücadele” kapsamında yürüttüğü savaşlar doğrudan ve dolaylı etkileriyle en az 4,5 milyon insanın ölümüne yol açtı.
Araştırma yalnızca savaş alanındaki doğrudan ölümleri değil; sağlık sistemlerinin çökmesi, açlık, altyapı yıkımı ve zorunlu göç gibi dolaylı sonuçları da hesaba katıyor. Bu nedenle ortaya çıkan bilanço, modern dönemin en geniş kapsamlı savaş etkisi çalışmalarından biri olarak kabul ediliyor.
Yerinden Edilen Milyonlar
Aynı araştırmaya göre ABD’nin askeri müdahalelerinin yoğunlaştığı ülkelerde en az 38 milyon insan yerinden edildi. Bu sayı, 20. yüzyılın ortalarından bu yana yaşanan en büyük zorunlu göç dalgalarından biri olarak değerlendiriliyor.
En büyük yerinden edilme dalgalarının yaşandığı ülkeler arasında:
- Afganistan
- Irak
- Suriye
- Yemen
- Somali
- Libya
- Pakistan
- Filipinler
bulunuyor.
Araştırmacılar, özellikle Irak ve Suriye’de savaşın yarattığı yıkımın yalnızca bölgesel değil küresel ölçekte göç hareketlerini tetiklediğini vurguluyor. Avrupa’ya yönelen mülteci akınlarının önemli bir kısmı da bu savaşların ardından ortaya çıktı.
Bombardımanlar Sürüyor
Savaşların insani maliyeti yalnızca geçmişte kalmış bir bilanço değil. Silahlı çatışmaları ve siyasi şiddeti izleyen veri tabanı çalışmaları yürüten Armed Conflict Location & Event Data Project (ACLED) verilerine göre, 2025 yılının başından bu yana dünya genelinde 500’den fazla ABD bombardımanı gerçekleşti.
Bu veriler, ABD’nin askeri operasyonlarının coğrafi kapsamının genişlemeye devam ettiğini ve “terörle mücadele” doktrininin halen aktif bir askeri strateji olarak uygulandığını gösteriyor.
Savaşın Jeopolitiği Ve Göç Haritası
Costs of War araştırmacıları, ABD müdahalelerinin yarattığı yerinden edilme hareketlerinin büyük bölümünün komşu ülkelerde yoğunlaştığını belirtiyor.
Örneğin:
- Suriyeli mültecilerin büyük bölümü Türkiye, Ürdün ve Lübnan’a
- Afgan mülteciler İran ve Pakistan’a
- Yemenli mülteciler ise Doğu Afrika kıyılarına yöneldi.
Bu tablo, savaşların yarattığı yükün çoğunlukla müdahaleyi gerçekleştiren ülkelerden ziyade bölge ülkeleri tarafından taşındığını ortaya koyuyor.
“Terörle Mücadele”nin Uzun Gölgesi
Costs of War araştırmacılarına göre ABD’nin 11 Eylül sonrası yürüttüğü askeri operasyonlar, yalnızca belirli savaş alanlarıyla sınırlı kalmadı.
Araştırma, bu müdahalelerin:
- devlet kurumlarının zayıflaması
- ekonomik yıkım
- kalıcı mülteci krizleri
- bölgesel istikrarsızlık
gibi uzun vadeli sonuçlar doğurduğunu vurguluyor.
Bu nedenle birçok akademisyen, söz konusu savaşları 21. yüzyılın en büyük jeopolitik ve insani krizlerinden biri olarak değerlendiriyor.
Kaynaklar
- Costs of War Project, Brown University – Human and Budgetary Costs of Post-9/11 Wars raporları
- Brown University Watson Institute for International and Public Affairs
- Armed Conflict Location & Event Data Project veri tabanı ve çatışma kayıtları
- Kansu Yıldırım sosyal medya paylaşımı (2025)
