Türkiye’de yaklaşık 50 yıldır göller üzerine yaptığı akademik çalışmalarla tanınan Türkiye Tabiatını Koruma DerneÄŸi (TTKD) bilim danışmanı Dr. Erol Kesici, Türkiye’deki göllerin son durumuyla ilgili yeni bir rapor hazırladı. Dr. Kesici, Türkiye’de kuruyan ve kuruma sürecine giren göllerin büyük bölümünün, tatlı su özelliÄŸindeki en büyük doÄŸal tatlı su gölleri AkÅŸehir, BeyÅŸehir ve EÄŸirdir gölleri olduÄŸuna dikkat çekti.
YANLIÅž SU KULLANIM ORANI YÃœZDE 80
Halk arasında sıkça kullanılan ‘sudan ucuz’, yaÅŸamda ve üretimde ise ‘su gibi aziz ol’ deyimlerini hatırlatan Erol Kesici, “Artık suyun çok deÄŸerli olduÄŸu öne çıkmaktadır. Su, sudan ucuz olmayıp, gerçekten çok aziz hale geldi. Ãœlkemizde son 60 yılda, Marmara Denizi’nin yüz ölçümünden daha büyük, neredeyse üç Van Gölü büyüklüğünde 70’e yakın doÄŸal göl kurudu. Göllerimizin son yıllarda giderek kurumasının ve kuruma sürecine girmesinin baÅŸlıca nedeni, göllerin yıllık su bütçelerinin korunarak kullanılmaması, pancar, kavak, mısır vb. çok su tüketen ürünlerin neredeyse her yerde vahÅŸi sulamalarla üretimidir. Yanlış su kullanım oranı neredeyse yüzde 80” diye konuÅŸtu.
İÇ ANADOLU’DAN ÖRNEK
Göllerin en çok kuruduÄŸu bölgelerden biri olan İç Anadolu’dan örnek veren Kesici, “Kapalı- kurak bir havza olmasına raÄŸmen, bu bölgemizde kuru tarım ürünlerinin yetiÅŸtirilmemesi, yöredeki göllerin kurumasına, yer altı sularının çekilmesiyle de bölgede tehlike yaratan obrukların oluÅŸmasına neden oldu. Ayrıca doÄŸal göllerimizin her türlü atık alanı olarak kullanılması (fiziki- kimyasal- biyolojik kirlilik) doÄŸal döngüsüne engel olunması ve göllerimizi besleyen yağış suları ve dere- çayların doÄŸal akışının kesilmesi, nedenlerden bazıları” dedi.
KURUTAN DÄ°ÄžER NEDENLER
Kesici, göllerin çevresindeki çok sayıdaki kuyuyla yer altı sularının çekilmesinin hem gölün beslenmesini engellendiğini hem de yeraltı sularının aşırı oranda azalmasının kuraklık sorununa neden olduğunu söyledi. Erol Kesici, diğer faktörler olarak balıkçiftlikleri, tarım alanı kazanmak için göl kıyılarında yapılan drenajlarla oluşturulan kurutmalar, kıyı alanlarının dolgu ile yol, konut, sanayi gibi yapılaşması gibi nedenleri sıraladı.
SADECE BURDUR’DA 20’DEN 5’E DÜŞTÃœ
Son 50 yıl içerisinde göllerin hidrolojik bakımdan adeta iflas ettiÄŸini vurgulayan Kesici, Türkiye’de irili ufaklı 200’e yakın sulak alan bulunduÄŸunu, bunların neredeyse tamamının koruma altına alınması gerektiÄŸini söyledi. Sadece Göller Yöresi’nde, Burdur sınırlarında 60 yıl önce 20’ye yakın doÄŸal gölden bahsedilirken bugün bu sayının 5’e düştüğünü belirten Kesici, “Kalan göller de yine kuraklığın yanı sıra, insanların farklı müdahaleleriyle karşı karşıya” dedi.
AKÅžEHÄ°R COÄžRAFYADAN SÄ°LÄ°NDÄ°
Dr. Erol Kesici, Türkiye’de son 60 yılda kuruyan, kuruma ve kirlilik tehdidi altındaki gölleri şöyle sıraladı; AkÅŸehir Gölü (Konya): Türkiye’nin 5’inci büyük tatlı su gölü iken 2008 yılında tamamen kurudu ve coÄŸrafyadan silindi. Amik Gölü (Hatay); Zirai verimliliÄŸi çok yüksek kalın alüvyonal toprak tabakası elde edilmesi ve çiftçilere dağıtmak için 1974 yılında kurutuldu.
AKDENÄ°Z VE ANTALYA
Antalya yöresinde 15’e yakın doÄŸal göl olmasına raÄŸmen, yıllar içerisinde benzer nedenlerle kuruyan gölleriyle yöre, adeta bütün göllerini kaybetti. Karagöl ve Avlan Gölü, Girdev, Kurugöl, Keklicek, Manay, Tecer, Mamak ve Genceli gölleri tamamen kurudu. Türkiye’nin stratejik öneme sahip 2’nci büyük doÄŸal tatlı su gölü olan EÄŸirdir ve Kovada gölleri de kuruma ve çok ciddi kirlilik sorunlarıyla karşı karşıya. Kestel Gölü tamamen kurudu. Burdur, Çorak, Yazır, KarataÅŸ, Gölhisar gölleri ve Karamık Sazlığı kuruma tehdidi altında. Salda ve Gölcük gölleri su kayıpları ve çevre baskısı altında.
İÇ ANADOLU
Tektonik dönemlerde İç Anadolu Bölgesi suyla kaplı büyük bir göldü. Zamanla bölgede irili ufaklı 100’e yakın göl oluÅŸtu. Günümüzde bu göllerin yarıdan fazlası kurumanın yanı sıra, geri kalanları kuruma tehlikesiyle karşı karşıya. Tuz deposu olan Tuz Gölü havzası, kirlilik etkisi ve kuruma tehlikesiyle karşı karşıya. Bölgede göçmen ve konaklayıcı kuÅŸların sayısı da giderek azalıyor. Eber Gölü bataklığa dönüştü ve kurumakta. AkÅŸehir, Meke Gölü, 
Samsa aşırı su kullanımı, kirlilik ve yer altı sularının azalması nedeniyle tamamen kurudu. Kulu, EreÄŸli Sazlıkları, Akgöl tamamen kurudu. Hotamış ve Uyuz Gölü önlem alınmazsa tamamen kuruyacak. EÅŸmakaya, Turna, Sülüklü, Akgöl ve Bezirci gölleri kurumakta. Tersakan, Bolluk, Musalar, Ilgın, Samsa, Yay, Seyfe ve Tuzla gölleri kurudu. BeyÅŸehir Gölü’nde aşırı su kullanımı, kirlilik vb. nedenlerle ortalama su seviyesi 26 metreden 3-4 metreye kadar düştü. Sultan Sazlığı aşırı kirlilik ve kuruma tehlikesiyle mevcut alanının yüzde 60’nı kaybetti. Mogan ve Eymir aşırı kirlilik ve yapılaÅŸma baskısıyla tehdit altında.
MARMARA GÖLLERİ DE TEHDİT ALTINDA
İznik, Sapanca, Uluabat ve Kuş (Manyas) gölleri tarımsal su alımları ve tarım- sanayinin aşırı kirlilik etkisiyle doğal göl özelliklerini kaybetmekte. Yay Gölü tamamen kurudu. Sapanca Gölü, gölü besleyen çok sayıdaki derenin su şişeleme fabrikaları tarafından kullanılması, su kaynaklarının göle ulaşmaması, yapılaşma, sanayinin çok yoğun kirliliği, yapılaşma baskısı nedeniyle de kuruma tehdidiyle karşı karşıya.
BÃœYÃœKÇEKMECE’DE YÃœZDE 35 KAYIP
Ä°stanbul Büyükçekmece Gölü, su kapasitesinin neredeyse yüzde 35’ini kaybetmekte, çok yoÄŸun evsel-endüstriyel kirlilik ve aşırı yapılaÅŸma ve iÅŸgal tehdidi altında. Terkos Gölü çevresindeki yeÅŸil alanlar, yapılaÅŸma baskısı altında. Küçükçekmece Gölü içme suyu özelliÄŸini ve doÄŸal biyolojik çeÅŸitliliÄŸini, doÄŸal tatlı su gölü olma özelliÄŸini, endüstriyel, çok yoÄŸun yapılaÅŸma ve çevresel baskılar nedeniyle kaybetmiÅŸ durumda.
EGE BÖLGESİ
Ege Bölgesi’nin en büyük doÄŸal gölü olan Bafa ve Azap, aşırı su kayıpları ve çevresindeki tarım, endüstriyel baskılarının kirlilik etkisiyle canlıların yaÅŸamı için tehlike oluÅŸturan siyanobakteri yoÄŸunluÄŸunun had safhaya ulaÅŸması sonucunda aşırı kirlilikle karşı karşıya. Beyleri, Marmara gölleri yüzde 90 oranında kurudu, canlılık özelliÄŸini kaybetti. KöyceÄŸiz Gölü kirlilik ve su bitkilerinin aşırı çoÄŸalmasının baskısı altında. Acı Göl ve Işıklı Gölü’nün büyük bölümü, tarımsal sulama ve soda, parfüm sanayi kullanımı ve kirlilik nedeniyle tamamen kurudu. Gediz Deltası biyolojik kayıplarının yanı sıra, kuruma ve kirlilik baskısı altında.
DOÄžU VE GÃœNEYDOÄžU
Suların aşırı kullanımının neden olduğu meteorolojik, hidrolojik ve tarımsal kuraklık, kirlilik etkisi sonucu artan su ihtiyacı, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgesindeki göllerin de tamamen veya kısmen kurumasına ne
Kaynak: Hürriyet SeyahatÂ
