Bugün 15-16 Haziran 1970 Büyük İşçi DireniÅŸi’nin 53. yıl dönümü. Bu direniÅŸ, Türkiye işçi sınıfı tarihinin en büyük ve en anlamlı mücadelelerinden biridir. 150 bine yakın işçinin katıldığı bu direniÅŸ, işçilerin haklarına, onurlarına ve geleceklerine sahip çıktıklarını göstermiÅŸtir.
Bu direniÅŸin nedenleri nelerdi? 1970 yılında Türkiye’de işçilerin karşı karşıya kaldığı sorunlar nelerdi? Bu direniÅŸ nasıl baÅŸladı, nasıl yayıldı ve nasıl sonuçlandı? Bu direniÅŸin bugüne ve geleceÄŸe bıraktığı dersler nelerdir? Bu sorulara tarihsel bir bakışla cevap vermeye çalışacağız.
İşçilerin karşılaştığı sorunlar
1970 yılında Türkiye’de işçilerin karşılaÅŸtığı sorunlar çok büyüktü. İşçiler düşük ücretlerle, ağır ve güvencesiz çalışma koÅŸullarında, sendikal hakları ellerinden alınmaya çalışılarak sömürülüyorlardı. Ä°ÅŸverenler, işçileri sarı sendikalara üye yapmak için baskı yapıyor, DÄ°SK gibi sınıf sendikalarını kapatmak için sahte evraklarla mahkemeye veriyorlardı. Ayrıca iÅŸverenler, işçilerin grev hakkını kısıtlamak, toplu sözleÅŸme hakkını ortadan kaldırmak ve sendikal örgütlenmeyi engellemek için yasal düzenlemeler yapılmasını istiyorlardı.
Bu amaçla 1970 yılında Meclis’te iki yasa tasarısı gündeme geldi. Bunlardan biri 274 sayılı Toplu Ä°ÅŸ SözleÅŸmesi, Grev ve Lokavt Yasası’nda deÄŸiÅŸiklik yaparak grev hakkını fiilen ortadan kaldıran bir tasarıydı. DiÄŸeri ise 275 sayılı Sendikalar Yasası’nda deÄŸiÅŸiklik yaparak sendikal örgütlenmeyi zorlaÅŸtıran ve sendikaların siyasi faaliyetlerini yasaklayan bir tasarıydı. Bu tasarılar işçilerin haklarını gasp etmek için hazırlanmıştı.
Direniş nasıl başladı?
Bu tasarıların Meclis’te görüşülmesine karşı DÄ°SK, TÃœRK-Ä°Åž ve diÄŸer emek örgütleri ortak bir mücadele baÅŸlattılar. Ä°lk olarak 13 Haziran 1970’te Ankara’da büyük bir miting düzenlediler. Bu mitinge yaklaşık 100 bin işçi katıldı. Mitingde işçiler “Grev hakkımız engellenemez”, “Sendika hakkımız gasp edilemez”, “YaÅŸasın sınıf dayanışması” sloganları attılar.
Mitingden sonra DÄ°SK yönetimi, tasarıların geri çekilmemesi halinde genel grev ilan edeceÄŸini duyurdu. Ancak tasarılar Meclis’te görüşülmeye devam etti. Bunun üzerine DÄ°SK yönetimi 15 Haziran sabahı genel grev kararı aldı ve üyelerine fabrikalardan çıkarak Taksim Meydanı’na gelmelerini çaÄŸrısında bulundu.
Bu çaÄŸrının ardından Marmara Bölgesi’ndeki fabrikalardan binlerce işçi yollara döküldü. İşçiler otobüslerle, kamyonlarla, yürüyerek Taksim’e doÄŸru ilerlediler. Yolda diÄŸer fabrikalardaki işçileri de yanlarına alarak büyük bir kitle oluÅŸturdular. İşçilerin sloganları “YaÅŸasın işçi sınıfı”, “YaÅŸasın DÄ°SK”, “YaÅŸasın sınıf kardeÅŸliÄŸi”, “İşçi-köylü el ele” ÅŸeklindeydi.
Direniş nasıl yayıldı?
İşçilerin Taksim’e doÄŸru ilerleyiÅŸi sırasında polis ve jandarma işçilere saldırdı. İşçiler ise direniÅŸ göstererek saldırıları püskürttüler. Bu arada Taksim Meydanı’nda toplanan işçiler de polisle çatıştılar. Polis, işçilere biber gazı, cop, tazyikli su ve silahla müdahale etti. İşçiler ise taÅŸ, sopa, molotof kokteyli ve ateÅŸli silahlarla karşılık verdiler.
Bu çatışmalar sonucunda birçok işçi yaralandı, bazıları da hayatını kaybetti. Ancak işçilerin direniÅŸi kırılamadı. Aksine direniÅŸ Türkiye’nin birçok yerine yayıldı. Ä°zmir, Ankara, Adana, Bursa, EskiÅŸehir, Kocaeli gibi illerde de işçiler greve çıkarak sokaklara döküldüler. İşçilerin yanında öğrenciler, aydınlar, sanatçılar ve halk da yer aldı.
Direniş nasıl sonuçlandı?
15-16 Haziran direniÅŸi iki gün boyunca devam etti. Bu süre zarfında yaklaşık 150 bin işçi direniÅŸe katıldı. DireniÅŸte 4 işçi öldü, 1000’den fazla işçi yaralandı, 5000’den fazla işçi gözaltına alındı.
DireniÅŸin sonucunda ise tasarılar geri çekilmedi ancak Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi. Ayrıca DÄ°SK kapatılma tehlikesinden kurtuldu ve sendikal örgütlenme alanını geniÅŸletti. DireniÅŸ aynı zamanda 1970’li yıllarda sınıf mücadelesinin yükseliÅŸi için bir ivme saÄŸladı.
NHY
