2022 Hukukun Üstünlüğü Endeksi’ne göre dünya genelinde hukuk devletine bağlılık geriliyor. Bu yıl 140 ülke arasında 116’ncı sırada yer alan Türkiye, kendi bölgesinde sonuncu oldu.
Dünya Adalet Projesi (WJP), 2022 Hukukun Ãœstünlüğü Endeksi’ni yayımladı. Ãœlkelerin hukukun üstünlüğüne baÄŸlılıklarının ölçüldüğü raporda Türkiye, 140 ülke arasında 116’ncı, kendi bölgesinde ise en son sırada yer aldı.
Bugün açıklanan raporda, dünya genelinde hukukun üstünlüğünün tehlikede olduğuna, şiddet, yolsuzluk ve cezasızlığın küresel çapta milyonlarca insanı etkilediğine vurgu yapıldı.
“Kurumsal yapılar zayıflıyor”
Giderek artan sayıda hükümetin otoriter eğilimler benimsediğine işaret edilen raporda, şu tespit aktarıldı:
“Hesap verilebilirliÄŸi, yasaların adil bir ÅŸekilde uygulanması ve insan haklarının koruması için gereken kurumsal mekanizmalar zayıflıyor.”
Son bir yılda ülkelerin yüzde 61’inde hukukun üstünlüğüne baÄŸlılığın azaldığını gözler önüne seren raporda, “Dünya genelinde hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi ve gücün keyfi kullanımının önlenmesi için yapılması gereken daha çok iÅŸ var” ifadelerine yer verildi.
İlk sırada Danimarka, son sırada Venezuela yer aldı
Açıklanan rapora göre hukukun üstünlüğüne en çok uyan ülke Danimarka. Bu ülkeyi Norveç, Finlandiya, İsveç, Hollanda ve Almanya izliyor.
ABD 26’ncı sırada yer bulurken, listenin sonunda, Afganistan ve Kamboçya’dan sonra, Venezuela yer aldı.
WJP: Türkiye de gerilemenin olduğu ülkelerden
140 ülkenin hukukun üstünlüğüne uyumunu yansıtan endekse göre Türkiye bu yıl 116’ncı sırada yer aldı.
WJP’nin basın açıklamasında, hukukun üstünlüğünün gerilediÄŸi ülkeler arasında Türkiye’nin de bulunduÄŸuna, puanlarında gerileme olduÄŸuna dikkat çekildi.
WJP Direktörü Elizabeth Andersen, hukukun üstünlüğünün adalet, hesap verilebilirlik, eÅŸit haklar ve herkese adalet ile ilintili olduÄŸuna vurgu yaparken, “Pandemiden çıkıyoruz, ancak küresel çapta hukukun üstünlüğündeki gerileme devam ediyor” dedi.
Türkiye bölgesinde son sırada
Türkiye, hukukun üstünlüğü bakımından sadece AB ülkeleri, Ä°ngiltere, ABD, Japonya ve Kanada gibi ülkelerin gerisinde deÄŸil, Uruguay, BirleÅŸik Arap Emirlikleri, Ruanda, Namibya, Botsvana, Malezya, Senegal, Gana, MoÄŸalistan, Burkino Faso, Trinidad ve Tobago’nun da çok gerisinde yer aldı.
Raporda ayrıca ülkeler, bulundukları bölgelere göre de deÄŸerlendirildi. Türkiye’ye, Güney Avrupa ve Orta Asya bölgesinde yer verildi.
Bu grupta, hukukun üstünlüğü sıralamasında Gürcistan ilk sırayı aldı. Onu Kosova, Kuzey Makedonya, Kazakistan, Moldova, Bosna-Hersek ve Rusya iÅŸgalinin sürdüğü Ukrayna izledi. Türkiye ise, Sırbistan, Arnavutluk, Belarus, Kırgızistan ve Rusya’dan sonra, en son sırada yer buldu.
Hükümetlerin hukuka bağlılık sıralaması
Araştırma kapsamında, hükümetlerin, ülkeyi yönetenlerin, hukuka bağlılıkları da mercek altına alındı.
Bu kapsamda yapılan deÄŸerlendirmeye göre Türkiye yine listenin son sıralarında, 140 ülke arasında 135’inci sırada yer aldı.
Buradaki sıralamada, hükümetlerin ne ölçüde hukuka bağlı oldukları belirleyici oldu. Ayrıca değerlendirmelerin, hükümetlerin yasalar uyarınca ne ölçüde denetlenebilir olduklarına, özgür ve bağımsız medya gibi hükümet dışı denetim süreçlerinin olup olmadığına bakılarak yapıldığı vurgulanıyor.
Temel haklarda da Türkiye geride
Türkiye, temel haklar baÄŸlamındaki sıralamada da sonlarda, 134’üncü sırada yer alıyor.
Bununla birlikte, Türkiye’nin daha üst sıralamada yer aldığı baÅŸlıklar da var. ÖrneÄŸin kamu düzeni ve güvenlik sıralamasında 67’inci sırada yer alan Türkiye, “yolsuzluÄŸun yokluÄŸu” sıralamasında 70’inci, ÅŸeffaf hükümet baÅŸlığında ise 105’inci oldu.
Dünya genelinde gerilemenin nedenleri
WJP’nin basın açıklamasında, bu sene dünya genelinde hukuk devletine baÄŸlılıkta yaÅŸanan gerilemede, artan otoriterleÅŸme ve hukukun üstünlüğünde uzun dönemli erozyonun etkili olduÄŸu belirtiliyor.
Ayrıca bu yıl, ülkelerin üçte ikisinde temel haklara saygı alanında gerileme olduğunun altı çiziliyor.
Yine ülkelerin yüzde 58’inde, hükümetlerin yargı, özgür ve bağımsız basın yoluyla denetlenmesi konusunda da, gerileme olduÄŸu aktarılıyor. (DW)
