Özgürlük İçin Hukukçular DerneÄŸi (ÖHD) Ä°stanbul Åžubesi’nin Marmara Bölgesi Hapishaneleri Hak Ä°hlalleri Raporu, 2026’nın ilk altı ayında cezaevlerinde saÄŸlık hakkından tahliye süreçlerine, tecrit uygulamalarından ifade ve haber alma özgürlüğüne kadar uzanan çok yönlü hak ihlallerinin sistematik bir nitelik kazandığını ortaya koydu. Raporda, ağır hasta mahpusların yaÅŸam hakkının risk altında olduÄŸu, Ä°dare ve Gözlem Kurullarının tahliyeleri fiilen engellediÄŸi ve infaz sisteminin eÅŸitlik ilkesinden giderek uzaklaÅŸtığı vurgulandı.
Rapor Yapısal Sorunların Kalıcılaştığını Ortaya Koydu
Özgürlük İçin Hukukçular DerneÄŸi (ÖHD) Ä°stanbul Åžubesi Hapishane Komisyonu tarafından hazırlanan Marmara Bölgesi Hapishaneleri Hak Ä°hlalleri Raporu, Ocak-Haziran 2026 döneminde Marmara Bölgesi’ndeki 18 ceza infaz kurumunda yaÅŸanan hak ihlallerini mercek altına aldı.
Edirne, TekirdaÄŸ, Kocaeli, Ä°stanbul, Gebze, Düzce, Sakarya ve Bolu’daki hapishaneleri kapsayan çalışma; avukat görüşmeleri, mahpus mektupları ve aile ziyaretlerinden elde edilen bilgiler doÄŸrultusunda hazırlandı. Raporda, cezaevlerindeki hak ihlallerinin münferit olaylar olmaktan çıkarak kurumsallaÅŸan bir infaz anlayışının sonucu haline geldiÄŸi deÄŸerlendirmesi yapıldı.
Sağlık Hakkına Erişim Yaşam Hakkını Tehdit Ediyor
Raporun en dikkat çekici baÅŸlıklarından biri hasta mahpusların saÄŸlık hizmetlerine eriÅŸiminde yaÅŸanan ihlaller oldu. Marmara 5 No’lu L Tipi Cezaevi’nde kalan, kalp yetmezliÄŸi, KOAH ve diyabet hastası olan, 18 kez anjiyo geçiren ve sekiz stent taşıyan M.E.T.’nin, Adli Tıp Kurumu’nun “cezaevinde kalabilir” yönündeki raporunun ardından 24 Mart 2026’da yaÅŸamını yitirdiÄŸi hatırlatıldı.
Metris R Tipi Cezaevi’nde ise iki kolu ampute olan ve tek başına yaÅŸamını sürdüremeyeceÄŸine iliÅŸkin Adli Tıp Kurumu raporu bulunan E.A.’nın infazının ertelenmediÄŸi belirtildi. Rapor, ağır hasta mahpuslara iliÅŸkin mevcut uygulamaların yalnızca saÄŸlık hakkını deÄŸil, yaÅŸam hakkını da doÄŸrudan etkileyen sonuçlar doÄŸurduÄŸuna dikkat çekti.
Kelepçeli Muayene Ve Ring Araçları İşkence İddialarını Güçlendiriyor
Raporda Bolu, Edirne ve Kocaeli başta olmak üzere birçok cezaevinde mahpuslara çift kelepçeyle sevk ve kelepçeli muayene dayatıldığı aktarıldı. Bu uygulamayı kabul etmeyen mahpusların tedavi edilmeden cezaevlerine geri gönderildiği, hastane süreçlerinin fiilen sağlık hizmetine erişimi engelleyen bir mekanizmaya dönüştüğü ifade edildi.
Mahpusların dar ring araçlarında uzun süre bekletildiÄŸi, hastane nezarethanelerinde saatlerce tutulduÄŸu ve Düzce T Tipi Cezaevi’nde ağız içi aramasını kabul etmeyen iki hasta mahpusun hastaneye sevk edilmediÄŸi, ayrıca aile görüş yasağıyla cezalandırıldığı bilgisine de raporda yer verildi.
Tahliye Süreçlerinde Keyfilik İddiası
Raporun en kapsamlı deÄŸerlendirmelerinden biri Ä°dare ve Gözlem Kurullarının uygulamalarına iliÅŸkin oldu. ÖHD’ye göre infaz süresini tamamlayan çok sayıda mahpus, disiplin cezası bulunmamasına raÄŸmen çeÅŸitli deÄŸerlendirmeler gerekçe gösterilerek tahliye edilmiyor.
Raporda, kurul görüşmelerinde mahpuslara siyasi içerikli sorular yöneltildiÄŸi, verilen yanıtların veya sosyal etkinliklere katılmama gibi gerekçelerin “iyi halli olmama” deÄŸerlendirmesine dönüştürüldüğü ve bu yöntemle tahliyelerin üç ya da altı aylık periyotlarla sistematik biçimde ertelendiÄŸi belirtildi.
Kocaeli 2 No’lu F Tipi Cezaevi’nde 30 yıllık infazını tamamlayan iki mahpusun tahliyesinin ertelendiÄŸi, Bolu F Tipi Cezaevi’nde ise benzer gerekçelerle en az 14 mahpusun özgürlüğüne kavuÅŸamadığı ifade edildi.
Tecrit Ve Haber Alma Hakkındaki Kısıtlamalar Sürüyor
Rapora göre Marmara Bölgesi hapishanelerinde tecrit uygulamaları sosyal yaşamı daha da sınırlandırırken, haber alma ve kültürel yaşama katılım hakları da ciddi biçimde kısıtlanıyor.
Yeni Yaşam, Evrensel ve Xwebûn gazeteleri ile Demokratik Modernite dergisinin herhangi bir yargı kararı bulunmamasına rağmen mahpuslara verilmediği, birçok cezaevinde kitap sayısına katı kotalar uygulandığı ve kota fazlası kitapların imha edilmesi tehdidinde bulunulduğu aktarıldı.
Kocaeli 2 No’lu F Tipi Cezaevi’nde Kürtçe yayınlar için mahpuslardan binlerce liralık tercüme ücreti talep edildiÄŸi, hukuki giriÅŸimlerin ardından bu uygulamanın Haziran 2026 itibarıyla sonlandırıldığı da raporun dikkat çeken bulguları arasında yer aldı.
ÖHD: Ayrımcı İnfaz Politikaları Son Bulmalı
Raporun sonuç bölümünde, son yıllarda çıkarılan yargı paketlerinin infaz sistemindeki eşitsizlikleri gidermediği, özellikle siyasi mahpusların düzenlemelerin dışında bırakıldığı değerlendirmesi yapıldı.
ÖHD Ä°stanbul Åžubesi, ağır hasta mahpusların infazlarının ertelenmesi ve tahliyelerinin gecikmeksizin saÄŸlanmasını, Adli Tıp Kurumu’nun tek belirleyici kurum olmaktan çıkarılmasını, Ä°dare ve Gözlem Kurullarının keyfi uygulamalarına son verilmesini ve infaz hukukunda tüm mahpuslar açısından eÅŸitlik ilkesinin hayata geçirilmesini talep etti. Raporda ayrıca tecrit uygulamalarının, kelepçeli muayenenin ve yayın yasaklarının sona erdirilmesi çaÄŸrısında bulunuldu.
Hak örgütleri uzun süredir ceza infaz sistemindeki uygulamaların ulusal mevzuatın yanı sıra Avrupa Ä°nsan Hakları SözleÅŸmesi, BirleÅŸmiÅŸ Milletler Mandela Kuralları ve Ä°ÅŸkenceye Karşı SözleÅŸme kapsamında güvence altına alınan temel haklarla uyumu konusunda kapsamlı bir deÄŸerlendirme yapılması gerektiÄŸini dile getiriyor. ÖHD’nin son raporu da bu tartışmayı yeniden kamuoyunun gündemine taşıyan kapsamlı belgelerden biri olarak öne çıkıyor.
Kaynaklar: Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD) İstanbul Şubesi Hapishane Komisyonu, Marmara Bölgesi Hapishaneleri Hak İhlalleri Raporu (Ocak–Haziran 2026); avukat görüşmeleri, mahpus mektupları ve aile beyanlarına dayalı rapor verileri; Birleşmiş Milletler Mahpuslara Muameleye Dair Asgari Standart Kuralları (Mandela Kuralları); Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi.
