The Guardian’ın gündeme taşıdığı ABD’nin dizel ihracatını 90 gün süreyle kısıtlama planı henüz kesinleşmiş değil. Ancak küresel dizel arzının zaten sıkıştığı bir dönemde böyle bir adım, Avrupa üzerinden Türkiye’de motorin fiyatlarını da yukarı çekebilecek yeni bir baskı yaratabilir. Üstelik Türkiye’de 24 Eylül’de motorine 5,57 TL indirim gelmişken.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin dizel ihracatını geçici olarak durdurmayı değerlendirdiğine ilişkin haber, yalnızca Avrupa’daki akaryakıt piyasalarını değil, Türkiye açısından da önemli bir soru işaretini gündeme getirdi: ABD’nin dizel ihracatını kısmaması gereken bir piyasa hamlesi olarak görülse bile, böyle bir karar Türkiye’de motorin fiyatlarını yeniden yukarı iter mi?
The Guardian’ın 24 Eylül tarihli haberine göre Trump yönetimi, ABD’de rekor seviyelere ulaşan pompa fiyatlarını düşürmek amacıyla 90 günlük dizel ihracat yasağını değerlendiriyor. Avrupa Komisyonu ise böyle bir ihracat kısıtlamasının hem Avrupa hem de ABD açısından olumsuz sonuçlar yaratabileceği uyarısında bulundu.
Ancak burada kritik nokta, Türkiye’nin ABD’den ne kadar dizel aldığı kadar, küresel piyasada oluşacak fiyatın Türkiye’ye nasıl yansıyacağı.
Avrupa’daki Arz Açığı Türkiye’ye Nasıl Ulaşabilir?
ABD, bu yıl Avrupa’nın dizel ithalatının yaklaşık üçte birini karşılıyor. Ağustos ayına gelindiğinde ABD’nin Avrupa dizel ithalatındaki payının yaklaşık yüzde 50’ye çıktığı belirtiliyor. Avrupa’nın kendi tüketiminin yaklaşık yüzde 70’ini rafinerilerinden karşılamasına rağmen kalan ihtiyacın önemli bölümü dışarıdan sağlanıyor.
ABD’nin Avrupa’ya gönderdiği dizel kargolarının piyasadan çekilmesi durumunda Avrupa ülkeleri, Ortadoğu ve Hindistan’dan gelecek sınırlı sayıdaki kargolar için Asya’daki alıcılarla daha fazla rekabet etmek zorunda kalabilir.
Bu durum doğrudan “Türkiye’de motorin bitecek” anlamına gelmiyor. Fakat uluslararası dizel fiyatının yükselmesi, Türkiye’nin de ithalat maliyetlerini artırabilecek bir gelişme.
Çünkü Türkiye’de pompa fiyatları yalnızca Brent petrolün varil fiyatına bakılarak belirlenmiyor. Döviz kuru, uluslararası petrol ve petrol ürünü fiyatları ile vergiler de nihai fiyat üzerinde etkili oluyor. EPDK’nın yayımladığı bayi fiyatlarında vergiler dahil fiyatların serbest piyasada oluştuğu belirtiliyor.
Türkiye’de Motorin Bugün 5,57 Lira Ucuzladı
İşin dikkat çekici tarafı ise Türkiye’de tablonun tam ters yönde ilerlemesi.
24 Eylül itibarıyla motorinin litre fiyatına 5,57 TL indirim yapıldı. Dünya’nın aktardığı güncel fiyatlara göre indirim sonrasında motorinin litresi İstanbul’da yaklaşık 90,86 TL, Ankara’da 91,87 TL ve İzmir’de 92,26 TL seviyesine geriledi.
Daha güncel pompa listelerinde İstanbul’da motorin yaklaşık 90,90 TL, Ankara’da 92 TL, İzmir’de ise 92,30 TL seviyesinde görülüyor.
Dolayısıyla bugün itibarıyla Türkiye açısından haberin doğrudan sonucu zam değil, tam tersine gerçekleşmiş bir indirim.
Fakat küresel piyasadaki gelişmelerin Türkiye’ye etkisi birkaç gün gecikmeli ortaya çıkabileceğinden, asıl soru önümüzdeki dönemde uluslararası dizel fiyatlarının hangi yöne gideceği.
Brent Düşerken Dizel Neden Ayrı Bir Sorun?
Burada yalnızca Brent petrol fiyatına bakmak yanıltıcı olabilir.
Reuters’ın 23 Eylül tarihli piyasa verilerine göre Brent petrol 99,62 dolar civarında işlem görürken Avrupa düşük kükürtlü gazyağının Brent’e göre farkı yaklaşık 95 dolar ile rekor seviyeye ulaştı. Bunun temel nedenlerinden biri, küresel rafineri ve dizel arzındaki sıkışma.
24 Eylül’de ise Brent yeniden yükselerek gün içinde 106,50 dolara kadar çıktı; Reuters saat 12.00 GMT itibarıyla Brent’i 104,71 dolar olarak bildirdi. Piyasadaki yükselişte ABD ile İran arasındaki diplomatik belirsizlikler ve olası ABD dizel ihracat kısıtlaması etkili oldu.
Yani Türkiye açısından risk yalnızca “petrol 100 doların üzerine çıktı” meselesi değil. Daha önemli soru, rafinerilerden çıkan dizel ürününün uluslararası fiyatının ne kadar yükseleceği.
ABD Kararı Kesinleşirse Türkiye İçin Üçlü Baskı
ABD gerçekten 90 günlük bir ihracat yasağı uygularsa Türkiye açısından üç ayrı kanal üzerinden baskı oluşabilir.
Birincisi, küresel dizel fiyatı yükselebilir. Avrupa’nın ABD’den alamadığı dizel için Ortadoğu ve Hindistan’a yönelmesi, zaten sıkışık olan küresel piyasadaki rekabeti artırabilir.
İkincisi, Türkiye’nin ithalat maliyeti artabilir. Türkiye’nin Avrupa ile aynı fiziksel pazarda bulunması ve Akdeniz ürün piyasasının fiyat oluşumundaki rolü nedeniyle Avrupa’daki rafine ürün fiyatlarının yükselmesi Türkiye açısından da önem taşıyor.
Üçüncüsü, dolar/TL kuru devreye girebilir. Uluslararası ürün fiyatındaki yükseliş kurdaki artışla birleşirse pompa üzerindeki baskı daha belirgin hale gelebilir.
Buna karşılık ABD’nin ihracat yasağı kesinleşmeden “Türkiye’de motorin zamlanacak” demek için henüz yeterli veri bulunmuyor. Nitekim ABD Enerji Bakanı Chris Wright da daha önce ihracat yasağı fikrine ilişkin farklı bir yaklaşım ortaya koyarken, Reuters ABD yönetiminin böyle bir planı hazırladığı haberlerinin tartışmalı olduğunu aktardı.
Türkiye’nin Kendi Vergi Takvimi De Fiyatı Belirleyecek
Türkiye açısından küresel piyasanın yanında gözden kaçırılmaması gereken ikinci unsur ise motorindeki ÖTV takvimi.
13 Ağustos 2026 tarihli düzenlemeyle motorinde ÖTV’nin Ağustos sonuna kadar sıfırlanması, ardından kademeli olarak artırılması kararlaştırıldı. Buna göre Eylül ayında litre başına 3 TL, Ekim ayında 6 TL, Kasım ayında 9 TL ve Aralık ayında 12 TL ÖTV uygulanacak; 1 Ocak 2027’den itibaren tutarın 13,9006 TL olması öngörülüyor.
Bu nedenle Türkiye’de önümüzdeki aylarda motorin fiyatını yalnızca Washington, Brent petrol veya Avrupa piyasası belirlemeyecek.
Uluslararası dizel fiyatı + dolar/TL + vergi düzenlemeleri, pompadaki nihai fiyatın üç temel belirleyicisi olacak.
Asıl Risk Motorinin Kendisi Değil Maliyet Zinciri
Motorin Türkiye ekonomisi açısından sıradan bir akaryakıt kalemi değil. Kamyonlar, otobüsler, tarım makineleri, ticari araçlar ve lojistik sektörünün önemli bölümü motorin kullanıyor. Dolayısıyla uluslararası dizel fiyatındaki kalıcı yükseliş, yalnızca otomobil sahibinin deposunu değil, taşımacılık maliyetini ve bunun üzerinden gıda ve diğer temel tüketim mallarının fiyatlarını da etkileyebilir.
The Guardian’ın haberinde de Avrupa’daki temel kaygının istasyonların kısa sürede yakıtsız kalması değil, ABD kargolarının piyasadan çekilmesiyle alıcıların Ortadoğu ve Hindistan’daki sınırlı arz için daha yüksek fiyatlarla rekabet etmek zorunda kalması olduğu vurgulanıyor.
Türkiye için de kritik eşik burada.
Bugün 5,57 TL’lik motorin indiriminin yaşandığı bir piyasada, yarın yeni bir küresel dizel arz şokunun fiyat tabelasını yeniden yukarı çevirmesi mümkün. Ancak bunun gerçekleşmesi ABD’nin kararının kesinleşmesine, küresel dizel arzının nasıl tepki vereceğine, Brent ve ürün fiyatlarına ve dolar/TL hareketine bağlı olacak.
Şimdilik kesin olan şu: Türkiye’de motorin ucuzladı; fakat dünya dizel piyasasında fırtına dinmiş değil.
TB / The Guardian, Reuters, Dünya, EPDK ve İstanbul Sanayi Odası
