Gazeteci Alican Uludağ’ın Ankara’daki ikametine rağmen İstanbul merkezli yürütülen soruşturma ve tutuklama süreci, ceza muhakemesinde yetki kurallarının sınırları ve sosyal medya paylaşımlarına dayalı yargılamalarda “geniş yorum” riskini yeniden gündeme taşıdı.
Gazeteci Alican Uludağ’ın tutuklanmasının ardından Anayasa hukuku profesörü Tolga Şirin, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamalarda, soruşturmanın hangi yetki gerekçesine dayandığının belirsiz olduğunu belirterek hukuki çerçeveye ilişkin eleştiriler yöneltti.
Şirin, Uludağ’ın Ankara’da ikamet etmesine ve paylaşımlarını buradan yapmasına rağmen dosyanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülmesine dikkat çekti; yetkinin hangi hukuki dayanakla tesis edildiğinin kamuoyuna açık biçimde ortaya konulmadığını ifade etti.
Ceza Muhakemesinde Yetki Sorunu
Şirin’e göre savcılık, sosyal medya paylaşımlarını “görsel yayın” kapsamında değerlendirmişse, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 12/5. maddesinin atfıyla 12/3. madde hükmünü uygulamış olabilir. Ancak bu düzenlemenin, sosyal medyanın eşzamanlı ve sınır aşan doğasına tam olarak karşılık vermediğini savundu.
Bu yorum alanının genişliği, teorik olarak Türkiye’nin tamamının potansiyel yetkili sayılmasına yol açabilecek bir uygulama pratiği doğurabileceği uyarısında bulunan Şirin, bunun ceza yargılamasında öngörülebilirlik ve doğal hâkim ilkesi bakımından sorunlu bir zemin yarattığını dile getirdi.
“Uçar Gezer Mahkeme” Eleştirisi
Şirin, özel hukuk yargılamalarında da benzer tartışmaların yaşandığını hatırlatarak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 16. maddesine işaret etti. Alman öğretisinde “der fliegende Gerichtsstand” (uçar gezer mahkeme yetkisi) olarak adlandırılan ve eleştirilen yaklaşımın, taraflara en elverişli mahkemeyi seçme imkânı tanıyabildiğini belirtti.
Bu tür bir pratiğin kamu hukukunda ise mükerrer soruşturma ihtimali ve yetki çatışmaları gibi ek riskler doğurabileceğini vurgulayan Şirin, özellikle siyasal nitelikli dosyalarda savcılık inisiyatifinin geniş yorumlarla şekillenmesinin adil yargılanma ilkesi açısından daha hassas sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
Siyasal Dosyalarda Geniş Yorum Riski
Şirin’in değerlendirmesine göre, sosyal medyanın teknik yapısı gerekçe gösterilerek yetkinin ülke geneline yayılması, uygulamada “rol çalma” olarak nitelenebilecek inisiyatif mücadelelerine de kapı aralayabilir. Bu durumun, ceza yargılamasında hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkelerini zedeleme potansiyeli taşıdığı ifade edildi.
Şirin, tüm bu tartışmaların dosyanın esasına kıyasla “teferruat” gibi görülebileceğini ancak hukuk devleti ilkesi bakımından kayda değer olduğunu belirtti.
Kaynaklar: Tolga Şirin’in X hesabından yaptığı paylaşımlar
