Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin en yüksek organı önünde görülen Kavala davası, yalnızca bir bireysel başvurunun ötesine geçerek Türkiye’nin hukuk devleti niteliği, uluslararası yükümlülükleri ve yargı bağımsızlığı tartışmalarını yeniden küresel gündemin merkezine taşıdı.
Büyük Daire Önünde Tarihi Duruşma
Aysu Bankoğlu, Strazburg’da bulunan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünden yaptığı açıklamada, davanın 17 hâkimli Büyük Daire tarafından ele alındığını vurguladı.
Bankoğlu, bu sürecin yalnızca Türkiye açısından değil, Avrupa hukuk tarihi bakımından da istisnai bir durum oluşturduğunu belirtti. Zira AİHM’nin daha önce verdiği ihlal kararlarının uygulanmaması üzerine başlatılan süreç, nadir görülen bir “ihlal prosedürü” kapsamında yeniden yargılama niteliği taşıyor.
Bu yönüyle dava, yalnızca Osman Kavala’nın tutukluluğunu değil; aynı zamanda uluslararası hukuk normlarının bağlayıcılığı meselesini de doğrudan tartışmaya açıyor.
Anayasa Ve Uluslararası Hukuk Vurgusu
Bankoğlu açıklamasında, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90. maddesine özel vurgu yaparak, uluslararası sözleşmelerin ve AİHM kararlarının iç hukukta bağlayıcı olduğunu hatırlattı.
Bu çerçevede, AİHM kararlarının “seçici uygulanmasının” yalnızca bir hukuk ihlali değil, aynı zamanda anayasal düzene aykırılık anlamına geldiğini ifade etti. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin, hukuk hiyerarşisinin en üst basamaklarından biri olduğuna dikkat çeken Bankoğlu, bu yükümlülüklerin ihlalinin ülkenin uluslararası konumunu da zedelediğini belirtti.
İhlal Kararları Ve Genişleyen İnceleme Alanı
AİHM Büyük Dairesi’nin incelemesinin kapsamı, yalnızca tutukluluğun hukuka uygunluğu ile sınırlı değil. Mahkeme;
- İşkence yasağı
- Özgürlük ve güvenlik hakkı
- Adil yargılanma hakkı
- Suçta ve cezada kanunilik ilkesi
- İfade ve örgütlenme özgürlüğü
- Hakların siyasi amaçlarla kısıtlanması yasağı
gibi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin temel maddelerini bir bütün olarak değerlendiriyor.
Bu geniş kapsam, davayı bireysel bir hak ihlali dosyasının ötesine taşıyarak, sistematik bir hukuk pratiğinin denetimi niteliğine büründürüyor.
“İç Hukuk Yolları Tükenmedi” Savunmasına Eleştiri
Hükümet kanadının sıkça dile getirdiği “iç hukuk yollarının tükenmediği” yönündeki savunmaya da değinen Bankoğlu, bu argümanın mevcut koşullarda geçerliliğini yitirdiğini savundu.
Özellikle yargı üzerindeki siyasi baskı iddialarının yoğunlaştığı bir ortamda, iç hukuk mekanizmalarının etkin ve bağımsız bir başvuru yolu olma niteliğini kaybettiği yönündeki değerlendirmeler, davanın uluslararası boyutunu daha da kritik hale getiriyor.
Avrupa İle İlişkilerde Hukuki Kırılma Noktası
Bankoğlu’na göre Kavala davası, Türkiye ile Avrupa arasındaki ilişkilerde yalnızca diplomatik değil, doğrudan hukuki bir eşik oluşturuyor.
AİHM kararlarının uygulanmaması, Avrupa Konseyi mekanizmaları çerçevesinde yaptırım tartışmalarını da beraberinde getirirken; bu durum Türkiye’nin uluslararası hukuk sistemindeki konumunu sorgulatan bir tablo ortaya koyuyor.
“Ya Hukuk Devleti Ya Değil”
Açıklamasında net bir siyasi ve hukuki çerçeve çizen Bankoğlu, “hukuk devleti” ilkesinin parçalı ya da seçici biçimde uygulanamayacağını belirterek, şu vurguyu öne çıkardı:
Türkiye’nin ya anayasa ve uluslararası yükümlülüklerine bağlı kalacağı ya da bu çerçevenin dışına çıkacağı; bu ikisi arasında bir “ara alan” bulunmadığı ifade edildi.
Bu bağlamda, Osman Kavala hakkında verilen ihlal kararlarının derhal uygulanması ve uzun yıllara yayılan yargı sürecinin sona erdirilmesi çağrısı yinelendi.
- NHY / Aysu Bankoğlu – Strazburg’dan video açıklaması
