Dünyanın önemli buğday ihracatçıları olan Rusya ve Ukrayna arasındaki çatışmalar devam ederken, Bu ülkelerden buğday ithalatının yapıldığı Orta Doğu ülkeleri gıda kıtlığı ve fiyat artışıyla karşı karşıya kalabilir.
Dünya gıda fiyatları yıllardır yüksek. Pandemi, iklim koÅŸulları ve bazı ülkelerin ihracat kısıtlamalarından etkilenen gıda fiyatları, 2021’de yüzde 28 artarak son on yılın en yüksek seviyesine ulaÅŸtı. Daha da kötüsü, son Rusya-Ukrayna çatışması küresel piyasaları bozarak gıda arzını sınırlayarak piyasayı bozabilir ve gıda fiyatları daha da yükselebilir.
Rusya’nın askeri operasyonu baÅŸlattığı gün olan 24 Åžubat’ta, ABD’de buÄŸday ve mısır fiyatlaması yukarı doÄŸru eÄŸilim gösterirken, soya fasulyesi 2012’den bu yana en yüksek seviyeye yükseldi. Çin Uluslararası Ticaret Akademisi’ni Destekleme Konseyi Dekan Yardımcısı Zhao Ping, iki ülke arasındaki çatışmanın Karadeniz limanlarını güvensiz kılarak, tedarik zincirinin bozulmasına ve tahıl sevkiyatlarının geçiÅŸini durduracağını söyledi.
Bakan, çatışmanın sadece kısa vadede gıda arz ve talebi üzerinde doğrudan bir etkisi olmayacağını, aynı zamanda uzun vadede gıda fiyatlarını ve maliyetlerini de yukarı çekeceğini de sözlerine ekledi.
Gıda da artan endişe…
Uzmanlar, Rusya ve Ukrayna’nın bölge için buğday ithalatının iki büyük dış kaynağı oldukları göz önüne alındığında, birçok Orta Doğu ülkesindeki gıda arzının etkilenebileceği yönündeki endişeler.
Washington merkezli Orta DoÄŸu Enstitüsü’nün konuk analistlerinden Cristian-Dan Tataru, yakın tarihli bir raporda, 2020 yılında Ukrayna’nın buÄŸday ihracatının yarısından fazlasının Orta DoÄŸu ve Kuzey Afrika bölgesine gittiÄŸini saptıyor. ÖrneÄŸin, Lübnan’ın ithalatının yarısı ve Libya’nın buÄŸday ithalatının yüzde 43’ü Ukrayna’dan geliyor.
Rusya Gümrük Servisi’ne göre, Temmuz 2021-Haziran 2022 pazarlama yılının ilk üç çeyreÄŸinde Rusya 18,2 milyon ton buÄŸday ihraç etti. Ä°ran, Türkiye, Mısır, Nijerya ve Azerbaycan, ihracatının toplam payı yüzde 66 ile Rus buÄŸdayının önemli ithalatçıları olmaya devam etti. Dünya Gıda Programı sözcüsü Abeer Etefa, tedariklerin kesintiye uÄŸraması halinde Kuzey Afrika bölgesindeki insanların daha savunmasız hale gelebileceÄŸinden endiÅŸe ediyor.
Toplumsal istikrara olası etkisi
Devam eden çatışmalar nedeniyle gıda fiyatlarındaki hızlı yükseliÅŸ, milyonlarca insanı “gıda yoksulluÄŸuna” sürükleyebilir ve bu da Orta DoÄŸu’da sosyal istikrarı tehdit edebilir. Financial Times köşe yazarı John Dizard, Orta DoÄŸu’da 2011 Arap Baharı’nın nedenlerinden biri olarak yerel ve ithal tahıl kıtlığına dikkat çeken bir makale kaleme aldı.
Savaşın yıktığı Yemen’de, devam eden çatışmalar nedeniyle buÄŸday fiyatında ÅŸimdiden hızlı bir yükseliÅŸ yaÅŸanıyor. Çatışma, Fas’ta protestolara yol açan enflasyonu daha da yukarı çekerek daha kötü bir duraksamaya taşıma tehlikesi taşıyor. Tunus çatışmalardan önce bile ekonomik ve sosyal krizlere hapsolduÄŸu için gıda ithalatı için ödeme yapmakta zorlanabilir.
Savaş uzarsa, Türkiye, Mısır, Tunus, Fas, Pakistan ve Endonezya gibi yerlerde yaşayan milyonlarca insanı etkileyecektir. Bunun siyasi sonuçları olacağını beklemek o kadar zor değil…
