Ä°ngiltere’de haftalık yayımlanan Economist dergisi, Merkez Bankası BaÅŸkanı Naci AÄŸbal’ın görevden alınmasının ardından Türk Lirası’ndaki deÄŸer kaybını yorumladı. Lira’nın yüzde 10’dan fazla deÄŸer kaybettiÄŸi dünü “Kara Pazartesi” olarak nitelendiren Türkiye’nin döviz kriziyle karşı karşıya olduÄŸunu yazdı.
Ä°ki yılda, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın (TCMB) üç baÅŸkanının CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan tarafından görevden alındığını hatırlatan Economist, TCMB’nin bu niteliÄŸiyle “Guinness Rekorlar Kitabı’na girmeye aday” olduÄŸunu savundu.
“Türk Lirası, Pazartesi günü Asya piyasalarında dolar karşısında yüzde 15’ten fazla deÄŸer kaybetti. Analistler yeni bir döviz krizi için alarm zillerini çaldı. Ä°stanbul Menkul Kıymetler Borsası yüzde 9’dan fazla düştü” ifadeleriyle ekonomik durumu aktaran Economist’teki deÄŸerlendirmede ÅŸu ifadeler yer aldı:
‘Yatırımcılara verilen umutlar suya düştü’
“AÄŸbal’ın görevden alınması benzerleri arasında en dramatik örnek oldu. Uzun bir gecikmenin ardından 18 Mart’ta yapılan faiz artırımı, Merkez Bankası’nın ErdoÄŸan hükümetinin bir uzantısı olmaktan daha fazlası olduÄŸuna yönelik yatırımcılarda umut yaratmıştı.
“Ancak umutlar suya düştü. AÄŸbal’ın politikasının geriye çevrilmesi an meselesi. Dört yılda dolar karşısında yarı yarıya deÄŸer kaybeden ve son süreçte bir nebze soluk alan Türk Lirası yeniden uçurumun kenarında.
“AÄŸbal’ın enflasyonu dizginlemek için sıkı tedbirler uygulama gayreti umutları yeÅŸertmiÅŸti. ErdoÄŸan tek bir imzasıyla bu umutları ve para biriminin deÄŸerini yeniden zora soktu.”
Derginin görüşlerine baÅŸvurduÄŸu Bluebay portföy yönetimi ÅŸirketinin stratejisti Timothy Ash, “Bu neredeyse Brexit kadar kötü bir karar. Ãœlke tarihinde benim hatırlayabildiÄŸim en kötü kamu politikası kararı” yorumunu yapıyor.
Economist’te yer alan yazıda, TCMB’nin yeni baÅŸkanı Prof. Dr. Åžahap KavcıoÄŸlu’nun faizle ilgili görüşlerine de yer veriliyor:
“Merkez Bankası’nın yeni baÅŸkanı Åžahap KavcıoÄŸlu hafta başında yaptığı açıklamada, geçtiÄŸimiz ay yüzde 15,6 düzeyiyle alarm veren enflasyonla mücadeleyi sürdüreceÄŸini duyurdu. Ancak bu açıklama yatırımcıları etkilemekten uzak görünüyor. Çünkü KavcıoÄŸlu da ÅŸimdiye kadar ErdoÄŸan’ın uzun zamandır savunduÄŸu ancak önde gelen ekonomistlerin alay ettiÄŸi ‘enflasyonla mücadele için faizi düşürme’ görüşünü benimsiyordu.
“KavcıoÄŸlu geçtiÄŸimiz ay bir gazetedeki köşesinde, ‘Merkez Bankası’nın yüksek faiz politikasında ısrar etmemesi gerekir. Dünyada faizler sıfıra yakınken bizde faiz artışına gitmek ekonomik sorunları çözmeyecektir . Çünkü, faiz artışları dolaylı olarak enflasyonun artmasına yol açacaktı’ görüşünü savunmuÅŸtu.”
‘Piyasaların yanıtı düşünmeye sevk edebilir’
Economist’e göre, “Piyasaların verdiÄŸi sert yanıt ErdoÄŸan’ı bir durup düşünmeye sevk edebilir.”
Dergiye görüş veren portföy yönetimi ÅŸirketi GAM’ın yatırım direktörü Paul McNamara, “Benim tahminimce ErdoÄŸan bu ölçüde dış borcu olan bir ülkenin, arzu ettiÄŸi gibi düşük faizler belirleme serbestisine sahip olmadığını bir ÅŸekilde anlayacak” diyor:
“ErdoÄŸan ve Merkez Bankası gönülsüz de olsa piyasalara teslim olacak. Taşıyabileceklerinden daha büyük yükü sırtlandıklarını fark etmeleri gerekiyor.”
Dergide yer alan yazıya göre, durumun fark edilmesi bir miktar zaman alabilir. Türkiye geçici tedbirlere başvurabilir ve faiz indiriminin yolunu açmak için milyarlarca dolar harcayabilir.
Finans ÅŸirketi Societe Generale’den Phoenix Kalen, bunun kazanılamaz bir savaÅŸ olduÄŸu görüşünde. Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinin tükendiÄŸini ileri süren Kalen, “Bu, vaziyeti deÄŸiÅŸtirmeyecek. Bence yeni bir döviz krizine doÄŸru gidiyoruz” diyor.
‘Sermaye kontrolleri’
Economist’e göre, bununla iliÅŸkili ancak daha uzak görünen bir risk ise hükümetin sermaye kontrollerine baÅŸvurması. Hazine ve Maliye Bakanı Lütfi Elvan bu ihtimali devre dışı bıraktı. Bazı yorumcular ise bundan o kadar emin deÄŸil. Koç Ãœniversitesi Öğretim Ãœyesi Prof. Dr. Selva Demiralp, Economist’te yer alan görüşünde, faiz indirimi olması durumunda, döviz kurunun nasıl kontrol altına alınacağının belirsiz olduÄŸunu belirtiyor ve lira üzerindeki baskının dayanılmaz bir hal alacağını kaydediyor.
Yazıda, Türkiye gibi sermaye akışına dayanan ekonomiye sahip bir ülkede, sermaye kontrolü gibi adımların ekonomiyi durma noktasına getirebileceği ifade ediliyor.
Bu tür adımların ortalama Türk vatandaÅŸları ve ErdoÄŸan’ı destekleyen iÅŸ insanları tarafından da benimsenmediÄŸi ifade edilen Economist yazısında, “Söz konusu adımlar düşük bir ihtimale sahip ancak artık ‘düşünülemez’ deÄŸiller” ifadeleri yer alıyor.
Dubai’deki East Capital ÅŸirketinden yatırım danışmanı Emre Akçakmak ise “Sermaye kontrollerinin korkusu bile zarar verebilir. Öte yandan kimse iyi bir iÅŸ çıkaran merkez bankası baÅŸkanının bir gecede görevden alınacağını beklemiyordu. Bu bize, ‘beklenmeyeni de beklemek gerektiÄŸini’ söylüyor” yorumunu yapıyor.
