Dünya Bankası’nın 129 ülkeyi kapsayan yeni raporuna göre, beslenme, öğrenme ve iş başında beceri edinimindeki açıklar düşük ve orta gelirli ülkelerde bugün doğan çocukların gelecekteki kazançlarının ortalama yüzde 51’ine mal oluyor; Türkiye’de ise bu kayıp oranı yüzde 42 olarak hesaplandı.
Gelir Artışı Var, Beşeri Sermaye Zayıf
“Önemli Alanlarda Beşeri Sermayenin Oluşturulması: Evler, Mahalleler ve İşyerleri” başlıklı rapor, son 15 yılda gelir artışı ve yoksullukta azalma yaşanmasına rağmen, beşeri sermaye göstergelerinde kayda değer bir ilerleme sağlanamadığını ortaya koyuyor.
129 düşük ve orta gelirli ülkenin 86’sında 2010-2025 döneminde beslenme, öğrenme ya da işyerinde beceri edinimi alanlarından en az birinde gerileme tespit edildi. Rapora göre mevcut açıklar, bu ülkelerin gelecekteki işgücü kazançlarının ortalama yüzde 51’inin kaybedilmesi anlamına geliyor.
Türkiye’de öğrenme sonuçlarında ilerleme kaydedildiği, 2025’teki öğrenci test puanlarının 2010’a kıyasla 64 puan arttığı belirtiliyor. Buna karşın mevcut açıkların, gelecekteki kazançların yüzde 42’sinin kaybına yol açabileceği hesaplanıyor. Bu tablo, ekonomik büyümenin tek başına nitelikli insan sermayesi üretmeye yetmediğini gösteriyor.
Erken Yaşta Başlayan Eşitsizlik
Rapora göre beceri açıkları büyük ölçüde çocuklar okula başlamadan önce, yani beş yaşından önce ortaya çıkıyor ve ergenlik boyunca devam ediyor. Gelir artışı, kötü bakım ortamlarının test puanları üzerindeki olumsuz etkisini ya da ruh sağlığı üzerindeki baskıyı telafi etmeye yetmiyor.
Ev içi disiplin uygulamalarında şiddetin yüksek oranlarda görülmesi ve bakım kalitesindeki eksiklikler, beşeri sermaye kaybının temel kaynakları arasında sayılıyor. Dünya Bankası Grubu İnsanlardan Sorumlu Başkan Yardımcısı Mamta Murthi, birçok ülkede mevcut ve gelecekteki işgücünün beslenme, öğrenme ve beceri geliştirme alanlarında ciddi zorluklarla karşı karşıya olduğunu belirterek, bu durumun üretkenlik ve sürdürülebilir büyüme açısından risk oluşturduğunu vurguladı.
Murthi, beşeri sermayeye yapılacak yatırımların yalnızca okul ve sağlık sistemleriyle sınırlı kalmaması, ev, mahalle ve işyeri ortamlarını da kapsaması gerektiğini ifade etti.
Mahalle Ve İşgücü Yapısının Rolü
Raporda, çocukların büyüdükleri mahallenin gelir ve eğitim düzeyinden bağımsız olarak gelecekteki kazançlarını belirgin biçimde etkilediğine dikkat çekiliyor. Ebeveyn gelir ve eğitim seviyesi aynı olsa bile, daha varlıklı mahallelerde büyüyen çocukların, yoksul mahallelerde yetişen akranlarına göre iki kat daha fazla gelir elde edebildiği belirtiliyor.
Kirlilik, suç oranı ve yetersiz altyapı gibi çevresel faktörler, sağlık ve öğrenme çıktıları üzerinde doğrudan etki yaratıyor. Bu bulgular, fırsat eşitsizliğinin yalnızca bireysel değil, mekânsal bir boyutu olduğunu ortaya koyuyor.
İşgücü piyasasında da benzer yapısal sorunlar dikkat çekiyor. Düşük ve orta gelirli ülkelerde çalışanların yaklaşık yüzde 70’i küçük ölçekli tarım, düşük kaliteli serbest meslek ya da mikro işletmelerde istihdam ediliyor. Bu işler genellikle sınırlı örgün eğitim ve iş başında öğrenme imkânı sunuyor. Serbest çalışanların, her ek yıl deneyim için ücretli çalışanlara kıyasla yarı yarıya daha az kazanç elde etmesi de beceri birikiminin gelir artışına dönüşmesini zorlaştırıyor.
Kadınların yaklaşık yüzde 50’sinin işgücü dışında kalması ve gençlerin yaklaşık yüzde 20’sinin ne eğitimde ne istihdamda yer alması, beşeri sermaye kaybını daha da derinleştiriyor.
Politika Uyarısı: Yeni Bir Yaklaşım Şart
Rapor, düşük ve orta gelirli ülkelerin sürdürülebilir refah artışı için klasik büyüme politikalarının ötesine geçmesi gerektiğini savunuyor. Yükselen gelirlerin ve azalan yoksulluğun, daha güçlü beşeri sermaye sonuçlarına otomatik olarak dönüşmediği vurgulanıyor.
Uzmanlara göre, erken çocukluk yatırımlarından mahalle altyapısına, işgücü piyasası reformlarından kadınların istihdama katılımını artıracak politikalara kadar bütüncül bir yaklaşım benimsenmedikçe, mevcut kayıp kuşak riski büyümeye devam edecek.
Kaynaklar:
- Dünya Bankası, Önemli Alanlarda Beşeri Sermayenin Oluşturulması: Evler, Mahalleler ve İşyerleri raporu (2026)
- Mamta Murthi’nin raporun yayımlanmasına ilişkin açıklaması
- Dünya Bankası beşeri sermaye ve işgücü istatistikleri (2010-2025 verileri)
- Dünya Bankası Raporu: Beşeri Sermaye Açıkları Geleceğin Gelirini Yarı Yarıya Eritiyor - 14 Şubat 2026
- Aziz Çelik: Emekliler Dipte Yoğunlaştı - 14 Şubat 2026
- Güldem Atabay’Dan Ömer Bolat’a: “Rekor” Söylemi Gerçeği Örtüyor - 13 Şubat 2026
