1975 yılında faşist diktatör Franco yönetimindeki İspanya’da beş idam cezasının infaz edilmesi üzerine, dönemin Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Vedat Dalokay dikkat çekici bir protesto kararına imza attı. İspanyol Büyükelçiliği’ne gönderdiği resmi yazıyla yedi gün boyunca elçiliğin su, elektrik ve havagazı bağlantılarının kesileceğini bildiren Dalokay, “Ankara halkı, özgürlük mücadelesi veren İspanyol halkını desteklemektedir” dedi. Bu eylem nedeniyle yargılanan Dalokay, duruşmada söylediği “Etimle, kemiğimle onların yanındayım” sözleriyle siyasi tarihe geçen bir savunma yaptı.
Franco’nun İdamlarına Ankara’dan Sert Tepki
1975 yılının Eylül ayında, İspanya’da faşist diktatör Francisco Franco yönetimi beş İspanyol vatandaşının idam cezasını infaz etti. Avrupa’daki son askeri diktatörlüklerden biri olarak görülen Franco rejiminin bu kararı, dünya genelinde geniş çaplı tepkilere yol açtı. Avrupa başkentlerinde protesto gösterileri düzenlenirken, uluslararası kamuoyunda da sert eleştiriler yükseldi.
Bu tepkiler arasında en dikkat çekici olanlardan biri Türkiye’nin başkenti Ankara’dan geldi. Dönemin Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Vedat Dalokay, 27 Eylül 1975’te İspanya’nın Ankara Büyükelçiliği’ne resmi bir yazı göndererek diplomatik bir protesto gerçekleştirdi.
Mektupta şu ifadeler yer aldı:
“7 gün boyunca İspanya Elçiliği’ne su, havagazı ve elektrik verilmeyecek. Ankara halkı, özgürlük mücadelesi veren İspanyol halkını desteklemektedir.”
Mektubun altında, 1973 yerel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi’nden (CHP) Ankara Belediye Başkanı seçilen Vedat Dalokay’ın imzası bulunuyordu. Dalokay’ın bu kararı, yalnızca bir yerel yönetim uygulaması değil, aynı zamanda uluslararası dayanışmayı vurgulayan sembolik bir siyasi tavır olarak yorumlandı.
Yargılanma Ve Tarihi Savunma: “Etimle, Kemiğimle Onların Yanındayım”
Dalokay’ın bu protesto kararı dönemin siyasi iktidarı tarafından sert biçimde eleştirildi. Belediye başkanı, “devletin yetkili organlarını devre dışı bırakarak uluslararası ilişkilerde keyfi davranmak” suçlamasıyla Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yargılandı.
Mahkeme sürecinde yaptığı savunma ise Türkiye siyasi tarihinin en çarpıcı sözleri arasında yer aldı. Dalokay, Franco rejimini işaret ederek şu ifadeleri kullandı:
“1936’dan beri bir milyon insanın canına kıyan bir yönetimden söz ediyoruz. Benim yaptığım suç değildir. Etimle, kemiğimle onların yanındayım.”
Dalokay’ın bu sözleri, yalnızca bir hukuki savunma değil, aynı zamanda insan hakları ihlallerine karşı siyasi bir vicdan açıklaması olarak kamuoyunda geniş yankı buldu. Yargılama süreci devam ederken Dalokay görevini sürdürdü ve 1977 yerel seçimlerine kadar Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı yaptı.
İki Halk Arasında Dayanışmanın Sembolü
Ulaş Aydın’ın sosyal medya paylaşımında da hatırlattığı bu olay, Türk ve İspanyol halkları arasında tarihsel dayanışma örneklerinden biri olarak sık sık anılıyor. Akdeniz’in iki yakasında yaşayan toplumlar, farklı dönemlerde özgürlük mücadeleleri ve insan hakları ihlalleri karşısında birbirlerine destek veren sembolik eylemlerle gündeme geldi.
Vedat Dalokay’ın 1975’teki protestosu da bu dayanışmanın en dikkat çekici örneklerinden biri olarak hafızalarda yerini koruyor. Günümüzde ise sosyal medya ve dijital platformlar aracılığıyla benzer dayanışma çağrılarının yeniden görünür olduğu ifade ediliyor.
Vedat Dalokay: Mimariden Siyasete Uzanan Bir Yaşam
1927 yılında Elazığ’da doğan Vedat Dalokay, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nden mezun oldu. Daha sonra Paris’te Sorbonne Üniversitesi’nde şehir planlama alanında lisansüstü eğitim aldı.
Mimarlık alanındaki en dikkat çekici projelerinden biri, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da inşa edilen Faysal Camii oldu. Aslında Ankara Kocatepe Camii için hazırladığı proje uygulanmamış, ancak bu tasarım daha sonra Pakistan’da Faysal Camii’nin yapımına ilham vermişti.
1991 yılında eşi Ayçe Dalokay ve oğlu Barış Dalokay ile birlikte geçirdikleri trafik kazasında hayatını kaybeden Dalokay, Türkiye’de hem mimari çalışmaları hem de halktan yana siyasi tavrıyla anılan isimlerden biri olarak hatırlanmaya devam ediyor.
- NHY / Vedat Dalokay biyografisi ve tarihsel bilgiler – Vedat Dalokay, Dönemin basın arşivleri ve gazete kayıtları, Ankara Büyükşehir Belediyesi tarih arşivi, Ulaş Aydın’ın sosyal medya paylaşımı
