CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala, Türkiye’de acil servislere yapılan başvuruların OECD ülkelerine kıyasla altı kat daha fazla olduğunu belirterek, bu tablonun hem gerçek acil vakaların müdahalesini geciktirdiğini hem de sağlık çalışanlarını tükenmişliğe sürüklediğini söyledi. Pala, acil servislerin yalnızca gerçek acil durumlara hizmet verecek şekilde yeniden yapılandırılması gerektiğini vurguladı.
OECD Gerçeği: Türkiye’de Acil Başvurular Patlıyor
CHP Bursa Milletvekili Kayıhan Pala, Türkiye’de acil servislerin içinde bulunduğu krizi çarpıcı verilerle ortaya koydu. Pala’nın OECD ülkeleriyle yaptığı karşılaştırmaya göre, Türkiye’de yüz kişi başına düşen acil servis başvuru sayısı, OECD ortalamasının tam altı katı üzerinde seyrediyor . Bu oran, sağlık sisteminin en kritik noktalarından biri olan acil servislerin adeta işgal altında olduğunu gösteriyor.
Sağlık Bakanlığı’nın 2024 Sağlık İstatistikleri Yıllığı’na göre, Türkiye’de sağlık kuruluşlarına yapılan toplam başvuru sayısı 1 milyar 47 milyonu aşarken, kişi başına yıllık ortalama başvuru 12,2’ye ulaştı . OECD ülkelerinde bu rakam ortalama 6 seviyesindeyken, Türkiye’nin iki katına çıkan bu oranı, sistemin ne denli aşırı yüklendiğini gözler önüne seriyor.
Acil Olmayanın Acil İşgali: Gerçek Vaka Beklerken
Pala’nın dikkat çektiği en kritik nokta, acil servislerdeki aşırı yoğunluğun gerçek acil olgular üzerindeki olumsuz etkisi oldu. “Bu kadar yüksek başvuru sırasında gerçek acil olgulara daha geç müdahale edilebildiği için bu acil olgular açısından ciddi bir yakınmaya yol açıyor” diyen Pala, sistemin işleyişindeki temel çarpıklığı ortaya koydu.
Uzmanlar, acil servislerdeki bu yoğunluğun birden fazla nedeni olduğunu belirtiyor. Bunların başında Merkezi Hekim Randevu Sistemi’nde (MHRS) yaşanan randevu krizleri geliyor. Randevu bulamayan vatandaşlar, en ufak sağlık sorununda doğrudan acil servislere yöneliyor. Ayrıca birinci basamak sağlık hizmetlerinin yetersiz kalması ve sağlık okuryazarlığının düşük olması da acillere olan gereksiz başvuruları tetikliyor.
Tükenmişlik Sendromu: Kahraman Sağlıkçılar Can Çekişiyor
Acil servislerdeki aşırı iş yükünün bir diğer mağduru ise sağlık çalışanları. Pala, “Bu kargaşadaki aşırı iş yükü acil servislerde çalışan meslektaşlarımızın ciddi bir tükenmişliğe doğru sürüklenmesine de yol açıyor” sözleriyle, sağlık emekçilerinin içinde bulunduğu vahim tabloyu gözler önüne serdi.
SAHİM-SEN Genel Başkanı Özlem Akarken’in de vurguladığı gibi, sağlık çalışanları artan iş yükü, personel eksikliği ve şiddet vakaları nedeniyle tükenme noktasında. Akarken, “Şiddetin önlenemediği, dinlenme hakkının korunmadığı, emeğin karşılığının verilmediği bir sistemde tükenmişlik kaçınılmazdır. Sağlık ve sosyal hizmet çalışanı tükenirse sistem çöker” uyarısında bulunuyor.
Sevk Zinciri ve Birinci Basamak: Kayıp Halkalar
Pala’nın çözüm önerisi net: “Biz acil servisleri yalnızca acil hastaların yararlanacağı biçime dönüştüreceğiz. Acil olmayan hastaların rutin olarak sağlık hizmetlerinden kolaylıkla yararlanabilecekleri, ona kolaylıkla erişebilecekleri bir sağlık sistemini hayata geçireceğiz.”
Bu hedefe ulaşmanın yolu, uzun yıllardır etkin işlemeyen sevk zincirinin yeniden tesis edilmesinden geçiyor. Türkiye’de hastalar, herhangi bir yönlendirme olmaksızın doğrudan hastanelere başvurabiliyor. Bu durum, birinci basamak sağlık kuruluşlarının (aile hekimlikleri) etkin kullanılamamasına ve hastanelerde gereksiz yığılmalara yol açıyor.
Oysa birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi, acil servislerdeki yükün önemli ölçüde azaltılmasını sağlayabilir. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 2024 yılında birinci basamak sağlık kuruluşlarına yapılan başvurular toplam başvuruların yüzde 43,3’ünü oluşturdu . Bu oranın artırılması ve vatandaşların ilk başvuru noktasının aile hekimlikleri olması, sistemin rahatlaması açısından kritik önem taşıyor.
Uluslararası Standartlar ve Yapısal Reform İhtiyacı
CHP Sağlık Politika Kurulu Başkanı Kayıhan Pala, daha önce yaptığı açıklamalarda da sağlık sistemindeki yapısal sorunlara dikkat çekmişti. Pala, Türkiye’de yaşayanların ömrünün Avrupa Birliği ve OECD ülkeleri ortalamasından daha kısa olduğunu, sağlık hizmetlerine erişimde ciddi sorunlar yaşandığını ve sağlık çalışanlarının aşırı iş yükü altında ezildiğini vurgulamıştı.
Sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından, acil servislerdeki mevcut tablonun değiştirilmesi bir zorunluluk olarak görülüyor. Uzmanlar, yalnızca fiziki altyapı yatırımlarının değil, insan kaynağı planlaması ve hizmet sunum modellerinin de uluslararası standartlara uygun hale getirilmesi gerektiğini belirtiyor . Aksi takdirde, hem gerçek acil vakaların hayatı risk altında kalmaya devam edecek hem de sağlık çalışanlarının tükenmişliği daha da derinleşecek.
